adabiy-nazariy tushunchalarni o`rgatish

DOC 2.0 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662756943.doc αζαρ adabiy-nazariy tushunchalarni o`rgatish reja 1. adabiy ta`limda adabiy-nazariy tushunchalarning o`rni va ahamiyati. 2.adabiy-nazariy tushunchalarni o`rganishda adabiy tanqidchilik materiallaridan foydalanish. ta`limning ayrim bosqichlarida adabiy-nazariy tushunchalarni berishning mazmuni, hajmi va izchilligi masalalari alohida tadqiq etilishi kerak. ta`lim bosqichlarida adabiy materiallar qanday berilishi kerak, ularga oid bo`lgan nazariy tushunchalarning mazmuni va hajmi qanday bo`lishi kerak, degan savollar amaliyotda tez-tez uchrab turadi. bu jarayonda bevosita adabiy-nazariy tushunchalarni o`rganish bilan birga, ularni o`rganish va o`zlashtirishga yordam beradigan adabiy-tanqidiy qarashlardan foydalanish ham bor. matbuotda, gazeta va jurnallarda, adabiy-tanqidiy yo`nalishdagi kitoblarda bunday qarashlarga keng o`rin beriladi. ularda tegishli badiiy asarlarning ilmiy baholari va sharhlari keltirilgan bo`ladi. bunday ishlar o`quvchilarning umumiy dunyoqarashiga, badiiy asarni to`g`ri anglashlari va o`zlashtirishlariga, undagi o`ziga xosliklarni tezroq va teranroq tushunib olishlariga imkon yaratadi. buning natijasida esa ularning ma`naviy olamlari yanada boyiydi, badiiy-estetik rivojlanishlarida qo`shimcha omil paydo bo`ladi, eng muhimi ularning adabiy savodxonligi ko`tariladi. adabiyot darslarini tashkil etishda adabiy-tanqidiy maqolalardan klassik adabiyotni …

emalol foydalanish mumkin. xuddi shuningdek, alisher navoiyning hayoti va ijodini o`rganishda ko`plab navoiyshunoslarimizning asarlaridan, jumladan, izzat sultonning «navoiyning qalb daftari»dan , aziz qayumovning bir qator kitoblaridan foydalanish yaxshi samaralar beradi mumtoz adabiyotni o`rganish jarayonida tasavvuf falsafasi muammolariga ro`para kelinadi. ushbu jarayonda alohida olingan ijodkorlarning asarlarini tahlil qilish asnosida tasavvufning anchayin murakkab masalalarini bir qator sodda va aniq tavsiflab bergan olimlar: n.komilov , h.homidov , i.haqqulov , y.ishoqov va boshqalarning tadqiqotlariga suyanish mumkin. alohida ta`kidlash joizki, mumtoz adabiyot haqida gapirilganda, ularning barchasini yoppasiga tasavvuf adabiyoti sifatida baholash va tahlilda ham shunga intilish o`zini oqlaydigan nuqtai nazar emas. har bir holat alohida yondoshuvni taqozo etishini unutmaslik kerak. zero, «shunday ijodkorlar borki, na iste`dod yo`nalishi, na dunyoqarash, na voqelikka munosabati ularni so`fiy deyish yoki mutasavvuflar safiga qo`shishga imkon beradi. hayotiy ehtirosi baland, qalbidan xalq va yurt dardi chuqur o`rin egallagan bunday ijodkorlarning asarlarini majburan tasavvufga keltirib bog`lash ularning san`atkorlik mavqeini yuqori ko`tarmaydi, aksincha, …

`zning ma`nosi nazarga olinsa, buni ramziy yoki simvolik ma`no deyiladi. agar ramz yoki simvollar sistemasi e`tiborga olinsa, buni «ishorot», «rumuz» yoki «simvolika» deydilar. endi shoir so`zlarini, jumladan, «may» so`zini o`z ma`nosida yoki istiora tarzida qo`llanganini qanday bilamiz, degan savol tug`iladi. buning javobi shunday: birinchidan, shoirning qaysi adabiyotga mansubligini nazarga olish kerak. qabih adabiyot vakilidan ma`rifat emas, fisqu fujur o`rganish mumkin. klassik shoir va buyuk olimdan esa ichkilikbozlikning targ`ib qilishini kutish mumkin emas. ikkinchidan, asarning mavzui va mazmunini hisobga olish kerak. agar mavzui ichkilik haqida bo`lsa, «may» so`zi va uning ma`nodoshlari asar mazmunida bo`ladi va bunda shoirning ichkilikka bo`lgan munosabati bayon qilinadi. agar mavzu ilmu ma`rifat bo`lsa, mazkur so`zlar asarning formasida bo`ladi va bu holda ular o`z ma`nosida qo`llanmagan bo`ladi. uchinchi belgi shundan iboratki, mazkur so`zlar ichkilik darajasiga sig`maydigan mutloq tushunchalarga nisbatan qo`llangan bo`ladi yoki shunday tushunchalar tarkibida beriladi. masalan, shoir men mayni tok vujudga kelmasdan ilgari ichganman yoki «qabrim yonidan …

o`quvchilar tomonidan jonli va qiziqarli tushunilishiga qo`shimcha imkon yaratadi. qolaversa, fandagi yangiliklar olimlarning maqola va tadqiqotlarida dastlab yuz ko`rsatadi. birgina misol keltiraylik. fanda uzoq muddat «gul va navro`z» dostoni lutfiyga nisbat berib kelindi. ma`lum bo`lishicha, uning lutfiyga aloqasi yo`q, aksincha, u haydar xorazmiyning qalamiga mansub ekan. yoki lutfiydek buyuk bir shoirning toshkentda tug`ilgani shayx ahmad ibn xudoydod taroziyning «funun ul-balog`a» asari topilganidan keyingina ma`lum bo`ldi . bir asar haqidagi ikki muallifning fikrlarini qiyoslab o`rganish ham o`quvchilarning mustaqil, ijodiy fikrlarining shakllanishi va rivojida muhim omil bo`la oladi. bu jihatdan ayrim ilmiy, ilmiy-ommabop jurnallarimizda, «o`zbekiston adabiyoti va san`ati», «ma`rifat», «yozuvchi», «milliy tiklanish» va boshqa gazetalar sahifalaridagi adabiy-tanqidiy maqola va materiallardan, davra suhbatlaridan foydalanishning imkonlari ko`p. bu ishlarni tashkil etishda ko`proq yuqori sinflardagi, ayniqsa, akademik litsey va kasb-hunar kollejlaridagi imkoniyatlarga tayanish maqsadga muvofiq bo`ladi. «tanqidchilarning maqolalari, adabiy qaydlar o`quvchilar uchun mazmun va metodik jihatdan badiiy matnni tahlil qilishning namunasi bo`lib xizmat qiladi. tanqidiy …

g o`z metodikasini ishlab chiqishga yordam beradi» . ammo adabiy tanqidchilik materiallaridan foydalanishda ham tegishli me`yor va mezonlarga amal qilish shart. o`quvchilarni adabiy tanqidchilikdagi mavjud xilma-xilliklarga odatlantirish, ularda «nojoizroq» mulohazalar oqimiga nisbatan ham «immunitet» hosil qilinishi kerak. tanqiddagi bir yoqlamalik o`quvchilarni noto`g`ri yo`lga boshlab qo`yishi mumkin. adabiy, buning ustiga adabiy-nazariy tayyorgarligi hali anchagina past bo`lgan o`quvchilarda bunday tasavvurlar barqarorlashib, hatto bir umrli xulosalarga aylanib qolishidan asrangan ma`qul bo`ladi. shu o`rinda adabiyotshunos a.rasulovning oybekning tanqidga munosabati bilan bog`liq bo`lgan bir misolini esga olish mumkin: oybek «tanqid sohasida savodsizlik va ur-yiqitchilikka qarshi o`t ochaylik» maqolasida abdurahmon sa`diyning «to`rt she`rlar to`plami to`g`risida» sharh-taqriziga munosabat bildirib, jumladan, mana bu fikrlarni ta`kidlaydi: «tanqidchi asarlarni konkret analiz qilish natijasida o`z hukmlarini chiqarishi kerak. sa`diyning hukmlari asarning analizidan kelib chiqmaydi. ko`pincha faktlar, shoirning qarashlari, fikrlari «qiyshiq oyna» orqali ko`rsatiladi. she`rlarga tanqidchi o`z kayfiga yarasha, o`zi istagancha ma`nolar tiqishga tirishadiki, bu bilan tanqid obyektiv ahamiyatdan mahrum etiladi» . …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "adabiy-nazariy tushunchalarni o`rgatish"

1662756943.doc αζαρ adabiy-nazariy tushunchalarni o`rgatish reja 1. adabiy ta`limda adabiy-nazariy tushunchalarning o`rni va ahamiyati. 2.adabiy-nazariy tushunchalarni o`rganishda adabiy tanqidchilik materiallaridan foydalanish. ta`limning ayrim bosqichlarida adabiy-nazariy tushunchalarni berishning mazmuni, hajmi va izchilligi masalalari alohida tadqiq etilishi kerak. ta`lim bosqichlarida adabiy materiallar qanday berilishi kerak, ularga oid bo`lgan nazariy tushunchalarning mazmuni va hajmi qanday bo`lishi kerak, degan savollar amaliyotda tez-tez uchrab turadi. bu jarayonda bevosita adabiy-nazariy tushunchalarni o`rganish bilan birga, ularni o`rganish va o`zlashtirishga yordam beradigan adabiy-tanqidiy qarashlardan foydalanish ham bor. matbuotda, gazeta va jurnallarda, adabiy-tanqidiy yo`...

DOC format, 2.0 MB. To download "adabiy-nazariy tushunchalarni o`rgatish", click the Telegram button on the left.

Tags: adabiy-nazariy tushunchalarni o… DOC Free download Telegram

adabiy-nazariy tushunchalarni o`rgatish

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "adabiy-nazariy tushunchalarni o`rgatish"

Similar files