sezgi va idrokning fiziologiyasi

DOCX 10 pages 22.0 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 22.0 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

10-mavzu: bog’cha yoshidagi bola bilish jarayonlarining rivojlanishi. reja: 1. bog’cha yoshidagi bola sezgi va idroklarining rivojlanishi. 2. bogʻcha yoshidagi bolaning diqqati va uning xususiyatlari, rivojlanishi. 3. bog’cha yoshidagi bolalarda xotiraning rivojlanishi. sezgi o’z mohiyati jihatidan birmuncha sodda psixik jarayon (aks ettirish jarayoni) bo’lishiga qaramay, barcha bilimlarimizning asosiy manbaidir. narsa va hodisalarning ayrim belgilari, xususiyatlarini aks ettirishdan iborat bo’lgan sezish protsessining fiziologik mohiyati mashhur fiziolog m.sechenov va i.p.pavlovlarning analizatorlar haqidagi ta’limotlarida atroflicha ochib berilgan. akademik n.p.pavlov organizmning hissiy aks ettirish apparatlarini analizatorlar deb ataydi. mana shuning uchun har bir sezgi organi analizatorlarning barcha qismlarini o’z ichiga oladi. ma’lumki, akademik i.p.pavlov ta’limotiga ko’ra, har bir analizator asosan uch qismdan iborat: 1) tashqi ta’sirlarni qabul qilib oluvchi periferik qism (bu odatda retseptor deb yuritiladi); 2) taassurotlarnini markazga olib boruvchi (afferent) va markazdan tegishli javob reaksiyasini olib qaytuvchi (efferent) nerv tolalari; 3) analizatorning orqa yoki bosh miyadagi markaziy qismi. sezgi mana shu qismlarning yaxshi …

2 / 10

rining psixologik asoslaridan prinsipial tarzda farq qiladi. har ikki tomon nuqtai nazarlari, avvalambor, bola sezgisi va idroki rivojlanishini harakatga keltiruvchi sabablar va ularning bu jarayondagi tarbiyaviy rolini tushuntirishda farqlanadi. ko’pgina g’arb psixologlari sensor jarayonlar go’yoki bolada tayyor xolda tug’ma mavjud bo’ladi, deyishadi. sensor tarbiyasidan maqsad - bu jarayonlarni mashq qildirish deb hisoblashadi. rus psixologlarining nuqtai nazarlari bo’yicha, rivojlanish yangi, bolada ilgari bo’lmagan sensor jarayonlarini shakllantirishdir. albatta, analizatorlarning takomillashuvi (eshitish, ko’rish, teri orqali tuyish, hid bilish va b.q.) sezgi va idrok rivojlanishining zarur shartlaridan va uning rolini rad etish mumkin emas. lekin bu faqat sensor rivojlanishining organik imkoniyati, sharti, biroq, bularning barchasi sezgi tajribasini egallamay turib sodir bo’lmaydi. tafakkur va nutq sensor tajriba ortishi natijasidir. sensor etaloni bo’lib musiqiy tovushlar (do, re, mi,...), ona tilining tovushlar sistemasi, geometrik figura, ranglar va boshqalar xizmat qiladi. sensor namunalarini o’lchov tizimi tarzida egallash idrokni sifat jihatidan o’zgartiradi. bola hayotining 1-yilida idrok rivojlanishi ancha murakkabdir. …

3 / 10

ajratishda biroz qiynaladi. eshitish sezgirligi ham bog’cha yoshidagilarda o’ziga xos tarzdagi xususiyatlarga ega. tadqiqotlarning ko’rsatishicha, eshitishning nozikligi 13 yoshgacha bo’lgan bolalarda kattalarnikiga nisbatan ancha past bo’ladi va bu yosh ortishi bilan o’sib boradi. bog’cha yosh davrida, shuningdek, tovushlarning balandligini farqlash qobiliyati ham rivojlanadi. biroq, fonematik (og’zaki) va musiqani eshitish parallel tarzda shakllanmaydi. fonetik eshitish birinchi yilning oxirlariga borib rivojlanib boradi va bola bog’cha yosh davrining dastlabki bosqichlarida o’z ona tilining deyarli barcha tovushlarini amaliy farqlay oladi, passiv nutq bilan bir qatorda faol nutqni ham egallaydi. bu davrda hid bilish sezgisi ham rivojlanadi. katta guruh bolalari hidlarni farqlashda kam xatoliklarga yo’l qo’yadi, aniqrog’i ularni aniq ayta oladi. teri orqali tuyish hamda og’irlikni seza olish xususiyati ham rivojlanadi. 4 yoshdan 7 yoshgacha bo’lgan bolalarda bu qobiliyat taxminan ikki barobarga ortadi, a.ya.xolodnayaning tadqiqotlari ko’rsatishicha, fazoda mo’ljal olishning rivojlanishi bolaning o’z tana a’zolari fazoviy munosabatlarini differensirovka qilishdan (o’ng va chap qo’lni, juft tana qismlarini …

4 / 10

ik tez bajara olmaydi. kichik bog’cha yosh davridagi bola geometrik shaklni idrok qila turib odatda uni biror bir predmet bilan o’xshatadi (kvadratni ko’pincha “deraza”, “kubik” va b. deb; aylanani – “koptok”, “g’ildirak” kabi nomlaydi). o’rta va katta bog’cha yoshidagilar duch kelgan shaklni farqlashga ehtiyoj sezadilar. ular ko’pincha predmet nimaga o’xshashi va ularda mavjud tushunchalar orasidagi boshqa turli shakllardan nimasi bilan farqlanishini aniqlashga urinishadi. vaqtni idrok qilish bolalar uchun ancha qiyinchilik uyg’otadi va buni tushunish ham mumkin. axir vaqt ko’rgazmali shaklga ega emas, o’tib ketuvchi, qaytarilmas, uni idrok qilish sub’ektiv hollarga bog’liq hamda shaxsiy xarakterga ega. sutka qismlaridan bolalar ertalab va kechqurunni osonroq, tun va kunni esa biroz qiynalib idrok qilishadi. dastlab bola vaqtning sifat belgilariga asoslanib, ketma-ketlikda va sistematik tarzda kechadigan hodisa, faoliyatlar hisobiga, kun tartibiga qarab (ertalab — “bu nonushtagacha”, kun – “kunning o’rtasi, ya’ni tushlik qilish payti”, kechqurun — “onam ishdan chiqib meni olib ketadigan payt”) mo’ljal oladilar. …

5 / 10

ash, rejalarni tuzish “ertangi kun” ni, kelajakni anglamay turib bo’lishi mumkin emas. kelgusi zamon haqidagi elementar tushunchalarning shakllanishi hayotning uchinchi yiliga, ya’ni “qilaman”, keyinchalik esa yanada aniqroq bo’lgan “keyin”, “ertaga”, “sal turib” kabi so’zlarning paydo bo’lish davriga to’g’ri keladi. psixologlar boladagi vaqt va fazoni idrok qilishdagi umumiylikni e’tirof qiladilar. maxsus tadqiqotlar tushunchalardagi umumiylik bolaning dunyoni yagona vaqtli-fazoviy kompleksda aks ettira olish qobiliyatiga ega ekanligidandir, degan fikrga asos bo’la oladi. rus psixologlari badiiy idrokning rivojlanishini shaxs rivojlanishining natijasi sifatida ko’rishadi. u insonga tug’ma ravishda berilmaydi. bola san’at asarini aynan shu tarzda darhol idrok qila olmaydi; rivojlanishning dastlabki pog’onalarida bola uchun unga nisbatan harakatli, utilitar munosabat xos (rasmdagi tasvirni bolalar ushlab, paypaslab ko’radilar, uni ushlab ko’radilar va h.). biroq badiiy idrokning ilk kurtaklari bog’cha yosh davrida namoyon bo’la boshlaydi. ta’lim va tarbiya insonga xos bo’lgan ushbu qobiliyatlarning rivojlanishida hal qiluvchi rol o’ynaydi. frantsuz psixologi a.bine va nemis psixologi v.shtern bolalar tomonidan rasmlarni …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sezgi va idrokning fiziologiyasi"

10-mavzu: bog’cha yoshidagi bola bilish jarayonlarining rivojlanishi. reja: 1. bog’cha yoshidagi bola sezgi va idroklarining rivojlanishi. 2. bogʻcha yoshidagi bolaning diqqati va uning xususiyatlari, rivojlanishi. 3. bog’cha yoshidagi bolalarda xotiraning rivojlanishi. sezgi o’z mohiyati jihatidan birmuncha sodda psixik jarayon (aks ettirish jarayoni) bo’lishiga qaramay, barcha bilimlarimizning asosiy manbaidir. narsa va hodisalarning ayrim belgilari, xususiyatlarini aks ettirishdan iborat bo’lgan sezish protsessining fiziologik mohiyati mashhur fiziolog m.sechenov va i.p.pavlovlarning analizatorlar haqidagi ta’limotlarida atroflicha ochib berilgan. akademik n.p.pavlov organizmning hissiy aks ettirish apparatlarini analizatorlar deb ataydi. mana shuning uchun har bir sezgi organi analizat...

This file contains 10 pages in DOCX format (22.0 KB). To download "sezgi va idrokning fiziologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: sezgi va idrokning fiziologiyasi DOCX 10 pages Free download Telegram