induksiya tushunchasi

PPTX 20 pages 858.7 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 858.7 KB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

oliy ta’lim fan va innovatsiyalar vazirligi buxoro davlat universiteti tarix va yuridik fakulteti 5.1-fals-24guruhi talabasi xo’jaboyeva ruxsoraning mantiq fanidan mavzu: induksiya tushunchasi reja induksiyaning asosiy xususiyatlari induksiya jarayoni bosqichlari induksiyaning afzalliklari va kamchiliklari induksiya va deduksiya farqi xulosa induksiya induksiya (lotincha :inductio — toʻgʻrilash, tartibga keltirish) (mantiqda) — ayrim fikrlardan umumiy xulosalar chiqarishda va mantiqiy tadqiqotlarga qoʻllaniladigan muhokama usuli. xususiylikni oʻrganib, umumiylik bilib olinadi. umumiylik predmet va hodisalar bilan uzviy aloqada boʻladi. umumiylikning eng muhim tomonlaridan biri induktiv xulosa chi-karishdir. i. ni oʻrganish fanda kadimdan, hind, yunon mantiqshunosligida, lao-szi maktabida boshlangan. i. masalalari aristotel, abu ali ibn sino asarlarida uchraydi. 17— 18-asrlarda empirik tabiatshunoslik yuzaga kelgach, olimlar bu masalaga alohida eʼtibor berdilar. i. ni rivojlantirishga f. bekon, g. galiley, i. nyuton, j. mill kabi olimlar katta hissa qoʻshdilar. i. bilimlarning tashkil topishida, qonuniyatlarni ochishda, tushunchalarni maydonga chiqarish jarayonida, gipotezani olgʻa surishda fan uchun muhim aqamiyatga ega. induksiya toʻliq, toʻliq boʻlmagan …

2 / 20

uchun obyektiv haqiqatni bilishda i. doim deduksiya bilan mustahkam aloqada boʻladi induksiya tushunchasi mantiq fani inson tafakkurining qonuniyatlarini o‘rganadi. mantiqiy xulosa chiqarishning uch turi mavjud: 1. deduksiya (umumiydan xususiyga); 2. induksiya (xususiydan umumiyga); 3. analogiya (o‘xshashlik asosida xulosa) induksiya – xususiy kuzatishlar va tajribalar orqali umumiy xulosalarga kelish usuli. . formal mantiq tog’ri tafakkur shakllari va qonunlarini o’rganuvchi falsafiy fan bo’lib, tafakkurning strukturasini fikrning konkret mazmuni va taraqqiyotidan chetlashgan holda, nisbatan mustaqil ravishda olib o’rganadi. uning diqqat markazida muhokamani to’g’ri qurish bilan bog’liq qoidalar va mantiqiy amallar yotadi. biz o’rganadigan fan formal mantiqdir. dialektik mantiq formal mantiqdan farqli o’laroq, tafakkurni uning mazmuni va shakli birligida, hamda taraqqiyotida olib o’rganadi. matematik mantiq esa tafakkurni matematik metodlar yordamida tadqiq etadi. u hozirgi zamon matematikasining muhim yo’nalishlaridan biri bo’lib, tafakkurni mantiqiy hisoblash deb ataladigan yuqori darajada abstraktlashgan va formallashgan sistemada tahlil qiladi. keng ma’noda mantiqni tafakkur shakllari va qonunlarini o„rganuvchi fan, deb atash …

3 / 20

an chiqarilgan xulosalar to‘liq isbotlangan deb hisoblanmaydi, lekin muhim natijalarni beradi. deduksiya deduksiya – oldindan mavjud bo’lgan bir umumiy haqiqat, umumiy prinsipning o’ziga xos tartibli fikrlash va mantiq qoidalariga asoslangan holda, maydaroq, yakka holatlarga tatbiq qilinishiga aytiladi. deduksiyada umumiy bir gipoteza hayotdagi mavjud yakka holatlar orqali tekshirib chiqiladi. bu umumiy prinsip oldindan mavjud va holatlarni faqatgina bu prinsipni tekshirish, tatbiq qilish uchungina o’rganiladi. bu yerda birlamchi o’rinda mantiq turadi; tajriba esa ikkilamchi hisoblanadi. hozirgi zamon fanida "d." termini keng maʼnoda qoʻllanilib, muayyan hukmdan mantiq qonunlari asosida xulosa chiqarish tushuniladi. agar asos qilib olingan hukm haqiqiy va d. qonunlariga rioya qilingan boʻlsa, undan chiqariladigan xulosa ham haqiqiy boʻladi. d.— isbotning asosiy vositasidir. shuning uchun fandagi nazariyalar deduktiv metod natijasida yaratiladi. odatda, deduktiv metod maʼlum sohada faktik materiallar toʻplangandan soʻng , ularni chuqur oʻrganish, tizimga solish va b. maqsadlarda qoʻllanadi. d. psixologiya va bilish nazariyasiga ham amal qiladi. induksiyaning turlari to‘liq induksiya …

4 / 20

yangi hukm chiqariladi. xulosa chiqarish chin asoslarga tayansa va toʻgʻri mavhvnbntikiy kridalardan foydalansa, u vaqtda chiqarilgan xulosa ham chin boʻladi. bu prinsipga amal qilmaslik xulosa chiqarishda xatoga olib keladi. mas, "hamma mustaqil davlatlar bmt ga aʼzo" va "oʻzbekiston mustaqil davlat" degan chin asoslardan mantikiy qoidalarga rioya qilingan holda "oʻzbekiston bmt ga aʼzo" degan toʻgʻri xul osa kelib chiqadi. voqelikni bilish jarayonida yangi bilimlarni hosil qilishning — xulosa chiqarishning turli usullari mavjud. asoslarining soniga koʻra, bevosita va bavosita xulosa chiqarish, xulosaning chinlik darajasiga koʻra, zaruriy va ehtimoliy xulosa chiqarish, fikrning harakat yoʻnalishiga koʻra, deduktiv, induktiv va analogiya kabi turlarga boʻlinadi. xulosa chiqarishni fikrning harakat yoʻnalishiga koʻra turlarga ajratish nisbatan mukammalroq boʻlib, u xulosa chiqarishni boshqa turlari haqida ham maʼlumot berish imkonini yaratadi. induksiyaning afzalliklari va kamchiliklari induksiya afzalliklari: reallikka yaqin va amaliyot bilan bog‘liq. yangi qonun va nazariyalarni yaratishga imkon beradi. kamchiliklari: umumiy xulosaning to‘g‘riligini isbotlash qiyin. ayrim hollarda noto‘g‘ri xulosalarga …

5 / 20

ilinadi. iii. n = k+1uchun a(n) predikatning rostligi, yani a(k)⇒a(k + 1) isbotlanadi. shundan so‘ng, a(n) predikat n ning barcha qiymatlarida rost deb umumiy xulosa chiqariladi. misollar. a) 1+2+3 + ...+n= n(n+1) 2 predikat berilgan bo‘lsin. uni a ( n ) deb belgilaymiz va barcha natural sonlar uchun rostligini isbot qilamiz. isbot. i. n = 1 uchun tekshiramiz, u holda 1 = 1(1 + 1) 2 ⇒ 1 = 1 ∙ 2 2 ⇒ 1 = 1. induksiya toʻliq, toʻliq boʻlmagan va ilmiy xulosa chiqarishga boʻlinadi. toʻliq induktiv xulosa chiqarish biror narsani sinchiklab oʻrganish va tahlil qilish asosida amalga oshiriladi. toʻliq induksiya doimo toʻliq boʻlmagan induksiya bilan bogʻliq. toʻliq boʻlmagan induksiyada aniq faktlar asosida noaniq faktlar keltirib chiqariladi va natijada ong boyitiladi. induksiyaning oliy shakli ilmiy induksiya dir. ilmiy induksiya asosida narsalarning sababiy bogʻlanishini tekshirish uslubi yotadi. mas, oʻsimliklarning ayrim koʻrinishlarini oʻrganish asosida biz suv ular uchun asosiy hayot manbai, …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "induksiya tushunchasi"

oliy ta’lim fan va innovatsiyalar vazirligi buxoro davlat universiteti tarix va yuridik fakulteti 5.1-fals-24guruhi talabasi xo’jaboyeva ruxsoraning mantiq fanidan mavzu: induksiya tushunchasi reja induksiyaning asosiy xususiyatlari induksiya jarayoni bosqichlari induksiyaning afzalliklari va kamchiliklari induksiya va deduksiya farqi xulosa induksiya induksiya (lotincha :inductio — toʻgʻrilash, tartibga keltirish) (mantiqda) — ayrim fikrlardan umumiy xulosalar chiqarishda va mantiqiy tadqiqotlarga qoʻllaniladigan muhokama usuli. xususiylikni oʻrganib, umumiylik bilib olinadi. umumiylik predmet va hodisalar bilan uzviy aloqada boʻladi. umumiylikning eng muhim tomonlaridan biri induktiv xulosa chi-karishdir. i. ni oʻrganish fanda kadimdan, hind, yunon mantiqshunosligida, lao-szi maktabida b...

This file contains 20 pages in PPTX format (858.7 KB). To download "induksiya tushunchasi", click the Telegram button on the left.

Tags: induksiya tushunchasi PPTX 20 pages Free download Telegram