биосфера

DOC 84,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1523028567_70760.doc биосфера режа: 1. биосфера тушунчаси, унинг чегаралари, таркибий қисми ва функциялари. 2. биосферада биомассанинг тарқалиши, моддаларнинг, энергиянинг даврий айланиши моҳияти ва аҳамияти. 3. инсоннинг биосферага кўрсатадиган таъсирлари. биосфера (юнонча биос - ҳаѐт, сфера - шар сўзларидан олинган) тушунчаси фанга биринчи марта австралиялик биолог олим э.зюус томонидан тирик организмлар яшайдиган ер қобиғи белгилаш мақсадида киритилган. биосфера ҳақидаги таълимотнинг рус академиги в.и.вернадский яратган ва ривожлантирган. биосфера тирик организмлар яшайдиган ва уларнинг таъсирида тинмай ўзгарадиган ер шари қобиғининг бир қисмидир. ердаги ҳамма биогеоценозларнинг йиғиндиси умумий экологик система - биосферанинг хосил қилади. шундай қилиб, биосферанинг элементар бирлиги биогеоценозлар хисобланади. биосфера тирик ва ўлик қисмлардан иборат. сайѐрамизда яшайдиган ҳамма тирик организмларнинг йиғиндиси биосферанинг тирик моддасининг ташкил этади. тирик организмлар, асосан ернинг газсимон (атмосфера), суюқ (гидрофера), қаттиқ (литосфера), биологик қобиқларида жойлашган. кейинги маълумотларга қараганда биосферанинг юқори чегараси денгиз сатҳидан 22 км баландликда атмосферанинг қуйи қатлами тропосферада жойлашган. бу чегара қуѐш нурлари энергияси таъсирида кислород озонга …
2
н, анаэроб бактериялар яшайдиган қисмларига тарқалган. биосферанинг ўлик таркибига атмосферанинг, гидросферанинг ва литосферанинг моддалар ва энергия алмашинуви жараѐнида қатнашувчи қисмлари киради. сайѐрада ҳаѐт чегаралари биосферанинг чегараларини аниқлайди. биосфера - ернинг тирик организмлар яшайдиган географик қобиқларнинг бир қисмидир. биосферанинг ўзига хослиги организмлар фаолият томонидан идора қилувчи моддаларнинг даврий айланишидир. биосфера энергияни ташқаридан - қуѐшдан олгани учун очиқ система ҳисобланади. тирик организмлар моддалар даврий айланишини идора қилиб, сайѐранинг юзасини ўзгартирувчи кучли геологик омил ҳисобланади. тирик модданинг функциялари. тирик модданинг қуйидаги асосий биокимѐвий функциялари мавжуд: 1. газ алмашиниши. 2. оксидланиш ва қайтарилаш. 3. концентрациялаш, жамғариш. 4. биокимѐвий. газ алмашиниш функциясини фотосинтез ва нафас олиш жараѐнларига боғлиқ. афтотроф организмларнинг органик моддаларни синтезлаш жараѐнида қадимги атмосфера таркибидаги корбонад ангидрид кўп миқдорда сарфланади. яшил ўсимликлар тобора кўпаийб бориши билан атмосферанинг газ таркиби хам ўзгара боради. карбонад ангдрид миқдори камайиб - кислород эса орта боради. атмосфера таркибидаги кислороднинг ҳаммаси тирик организмлар фаолияти натижасида хосил бўлади. нафас олиш …
3
н валентликка эга бўлган кимѐвий элементларнинг темир, олтингугурт, марганец, азот ва бошкаларнинг айланиши таъминлайди. масалан, тупроқдаги хемосинтезловчи бактериялар ана шу жараѐнларни амалга оширади. шунинг натижасида h2s ва темир рудасининг баъзи турлари хар-хил азот оксидлари хосил бўлади. биокимевий функциялар тирик организмларнинг ҳаѐт фаолияти давомида ва уларнинг ўлимидан кейин биокимиевий жараѐнларни таъминлайди. биокимевий функция организмларнинг озиқкланиши ва нафас олиши кўпайиши ўлган организмларнинг парчаланиши чириши билан боғлиқдир. биомасса қуруқлик юзаси ва океан биомассаси. биосферадаги тирик моддаларнинг умумий массаси биомасса дейилади. ҳозирги даврда ерда яшайдиган ўсимликларнинг 500 минга якин тури, ҳайвонларнинг эса 1.5 млн.га якин тури аниқланган. шуларнинг 93% курукликда, 7% эса сувда яшайди. қуруклик биомасаси. куруклик юзасининг турли қисмларида биомассанинг микдори бир хил эмас. қутблардан экваторгача биомасса миқдори ва организмлар турларининг сони тобора ортиб боради. айникса, тропик ўрмонларда ўсимликлар турлари жуда кўп бўлади, зич ва бир нечта ярусларда ўсади. ҳайвонлар хам хар-хил ярусларда жойлашади. экватор биогеоценозларида ҳаѐт зичлиги жуда юқори бўлади. организмлар ўртасида …
4
ди. шунингдек, охиригача парчаланиб улгурмаган моддалар хам тупрокда тўпланади. тупроқда тирик организмлар хам зич жойлашган. масалан, 1 тонна қора тупроқда микроорганизмларнинг сони 2510 га етиши мумкин. 1 га тупрокда 2,5 миллионга яқин ѐмғир чувалчанги яшаши мумкинлиги аниқланган, ҳаво таркибидаш кислород ўсимликларга ютилади ва кимѐвий бирикмалар таркибига киради. азот эса айрим бактериялар томонидан узлаштирилади. кундузи тупроқ қизиганда ундан карбонат ангидрид водород сульфит, аммиак ажралади. шундай қилиб, тупроқ биоген усулида ҳосил бўлади. у органик ва органик моддаларда ҳамда тирик организмлардан ташкил топади. биосферадан ташқарида тупроқнинг хосил бўлиши мумкин эмас. тупроқ тирик организмларнинг яшаш мухити бўлиб, ундан ўсимликлар озик моддалар билан сувни олади. тупроқда кечадиган жараѐнлар моддаларнни биосферада айланишини таркибий қисмини ташкил этади. одамнинг хўжалик фаолияти кўпинча тупроқ таркибий ҳолати, ўзгаришига, ундаги микроорганизмларнинг нобуд бўлишига олиб келди. шунинг учун хам тупроқдан оқилона фойдаланиш тадбирлари ишлаб чиқариш зарурдир. океан биомассаси. сув биоскеранинг мухим таркибий кисмларидан бўлиб, тирик организмларнинг яшаши учун энг зарур омиллардан бири …
5
эгадир. сувнинг тубига ѐпишиб ҳаѐт кечирадиган организмлар бентос деб аталади (юнончабентос - чқкурдаги деган сўздан олинган). океаннинг тубида жуда кўп бактериялар мавжуд бўлиб, улар органик моддаларнинг анорганик моддаларга айлантиради. гидросфера ҳам биосферага кучли таъсир кўрсатади. гидросфера сайѐрада иссиқлик ва намликнинг тақсимланишида, моддалар айланишида муҳим рол ўйнайди. биосферанинг энг асосий функцияларидан бири кимѐвий элементларнинг даврий алмашинишини таъминлашдир. биосферадаги биотик айланиш ерда ҳаѐт кечирадиган хамма тирик организмларнинг иштирокидаги кечади. кимевий элементларнинг бир бирикмадан иккинчисига, ер қобиғи таркибидан тирик организмларга, кейин эса уларнинг анорганик бирикмаларига ва кимѐвий элементларга парчаланиб, яна ер қобиғи таркибига ўтиш моддалар ва энергиянинг даврий айланиши дейилади. бир йил давомида ерга тушадиган қуѐш энергияси 10,51020 кл жоулни ташкил этади. бу энергиянинг 42% ердан коинотга қайтади. 58% эса атмосферага ва тупроққа ютилади. бунинг 20% ер ўзидан қайтариб туради. ерга ютилган қуеш энергиясининг 10% сув ва тупрокдан сувни буғлантириш учун сарфланади. ҳар бир минутда 1 млрд тоннага яқин сув ер юзидан буғланиб …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"биосфера" haqida

1523028567_70760.doc биосфера режа: 1. биосфера тушунчаси, унинг чегаралари, таркибий қисми ва функциялари. 2. биосферада биомассанинг тарқалиши, моддаларнинг, энергиянинг даврий айланиши моҳияти ва аҳамияти. 3. инсоннинг биосферага кўрсатадиган таъсирлари. биосфера (юнонча биос - ҳаѐт, сфера - шар сўзларидан олинган) тушунчаси фанга биринчи марта австралиялик биолог олим э.зюус томонидан тирик организмлар яшайдиган ер қобиғи белгилаш мақсадида киритилган. биосфера ҳақидаги таълимотнинг рус академиги в.и.вернадский яратган ва ривожлантирган. биосфера тирик организмлар яшайдиган ва уларнинг таъсирида тинмай ўзгарадиган ер шари қобиғининг бир қисмидир. ердаги ҳамма биогеоценозларнинг йиғиндиси умумий экологик система - биосферанинг хосил қилади. шундай қилиб, биосферанинг элементар бирлиги б...

DOC format, 84,0 KB. "биосфера"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: биосфера DOC Bepul yuklash Telegram