mantiq fanining predmeti va rivojlanishining asosiy bosqichlari.

DOCX 7 pages 37.2 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 37.2 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

aim.uz mantiq fanining predmeti va rivojlanishining asosiy bosqichlari. mavzu rejasi va bayoni 1. mantiq fanining predmeti va ahamiyati. 2. mantiq fani va til. 3. formal mantiqning asosiy qonunlari. mantiq fanining predmeti va ahamiyati. mantiq arabcha so’zdan olingan bo’lib “so’z”, “fikr”, “aql” ma'nosini anglatadi. mantiq atamasi o’rta asrlarda markaziy osiyo va yaqin shrqda qo’llanilgan. mantiq yunoncha “logika” atamasiga mos keladi. logika “logos” so’zidan olingan bo’lib “so’z”, “fikr”, “nutq”, “aql” ma'nolarini anglatadi. logikaga fan sifatida mil.av. iv asrda aristotel asos solgan. kundalik muomalada mantiq atamasi turli o’rinda biz tomonimizdan ko’p qo’llaniladi. masalan: “fikrlar mantig’i”, “gap mantig’i”, “hatti-harakat mantig’i”, “narsalar mantig’i”, “voqealar mantig’i” kabi jumlalar biz tomonimizdan fikrimizni ifodalashda qo’llaniladi. hozirgi davrda mantiq tushunchasi turli ma'nolarni anglatadi. birinchidan, bu so’z ob'ektiv olamdagi narsa va hodisalar rivojlanishi va o’zgarishidagi qonuniyatni anglatadi. bu ob'ektiv mantiq deb ataladi. ob'ektiv mantiq insonga bog’liq bo’lmagan holda mavjud bo’lgan moddiy olamni tashkil etuvchi narsalar, hodisalar, jarayonlar taraqqiyotidagi zaruriy qonuniyat, …

2 / 7

asosida shakllangan matematik mantiq (zamonaviy mantiq) sohalariga bo’linadi. fan-texnika taraqqiyoti hamda matematik mantiq metodlarining ilmiy tadqiqotlarda keng qo’llanilishi sababli bu yo’nalish an'anaviy mantiqdan farqlash uchun ham zamonaviy mantiq ham deb nomlanadi. ilmiy bilishda formal mantiq bilan bir qatorda nemis faylasufi gegel tomonidan asos solingan dialektik mantiq ham keng qo’llaniladi. dialektik mantiq hodisalar o’zaro aloqadorligi, o’zgarishi va taraqqiyotini tadqiq etishda ob'ektivlik, tarixiylik va mantiqiylikning yaxlitligi, abstraktlikdan konkretlikga o’tishdan foydalanadi. mantiq bilish jarayoni bilan uzviy bog’liqdir. chunki mantiq fanini o’rganish ob'ektini tafakkur tashkil etadi. bilish – bilim olish maqsadida vaqelikni inson ongida in'ikos etish jarayonidir. u hissiy organlar va tafakkur yordamida amalga oshadi. hissiy bilishning uchta asosiy bosqichi mavjud: sezgi, idrok va tasavvur. sezgi (ko’rish, eshitish, ta'm bilish, hid bilish, teri orqali sezish) – predmetlarning biror-bir tashqi xususiyatini (rang, shakl, tovush, harorat) aks ettiruvchi hissiy bilish bosqichidir. sezgilar yordamida qabul qilingan signallarni sintezi natijasida predmetlarning yaxlit obrazi in'ikosi idrokdir. tasavvur avval idrok …

3 / 7

tafakkurning o’ziga xos xususiyatlari qo’yidagilardan iborat. 1.tafakkur borliqni umumlashgan obrazlarda ifodalaydi. hissiy bilishdan farqli o’laroq tafakkur predmetlardagi umumiy takrorlanuvchi, muhim jihatlarni ajratib ifodalaydi. masalan, hayvonlarning tana tuzilishiga qarab biz ularni ma'lum tiplarga yoki kishilarni kasbiga ko’ra o’qituvchi, injener, vrach, tadbirkor yoki boshqalariga ajratamiz. 2.tafakkur borliqni bilvosita ifodalaydi. hissiy bilish bizning sezgi organlarimizga bevosita ta'sir qiluvchi predmetlar haqida bilim beradi. tafakkur yordamida esa biz predmetlar haqida bevosita emas, balki bilvosita, ya'ni boshqa bilimlar orqali bilim olamiz. masalan, qish fasli yaqinlashi bilan havo sovushini bilamiz. mavjud bilimlar asosida hosil qilingan yangi bilim xulosaviy bo’ladi. xulosa chiqarish orqali yangi bilimni xosil qilish insonning bilish faoliyatida keng qo’llaniladi. mantiq fani xulosaviy bilim xosil qilish usullari, xulosa chiqarish qoidalarini o’rganadi. 3.tafakkur til bilan uzviy bog’liq. inson miyasida xosil bo’lgan har qanday fikr til yordamida so’z va gap shaklida moddiy ko’rinish oladi. til yordamida kishilar o’z fikrlarini uzatadi va yangi bilimlarga ega bo’ladi. 4.tafakkur – voqelikni …

4 / 7

ga ega. fikrning mazmuni deganda unda ifodalangan predmetlar, ularning xususiyat va munosabatlari tushuniladi. tafakkurda mazmun tushuncha, hukm va xulosa chiqarishda bo’ladi. tafakkur shakllari keyingi mavzularda atroflicha o’rganiladi. biz bu o’rinda ularga qisqacha xarakteristika berib o’tamiz. alohida predmetlar yoki ularning yig’indisi turli mazmuniga ko’ra tushuncha shaklida fikr qilinadi. masalan, “inson” tushunchasi o’z mazmuniga ong va tafakkur, mehnat qilish qobiliyati, nutqga ega ijtimoiy mavjudotni oladi. turli xil mazmunga ega tushunchalar bir xil shaklga ega bo’ladi. tafakkurning hukm shaklida predmetlar o’rtasidagi munosabat va ularni belgilari ifodalanadi. bu aloqa va munosabatlar tasdiqlanadi yoki inkor qilinadi. masalan, “qalam o’quv qurolidir”, “qalam” va “o’quv quroli” tushunchalarining aloqadorligi tasdiqlanmoqda. hukmda tushunchalar munosabatini mantiqiy bog’lovchi ifodalaydi. hukmlarning umumiy sxemasi: s-p dir va s-p emas shaklida bo’ladi. shunday qilib hukm tasdiq yoki inkor shaklida tushunchalar aloqadorligini ifodalash usulidir. xulosa chiqarishda esa bir yoki bir necha hukmlardan (asos) yangi hukm (xulosa) hosil qilinadi. bir xil shakldagi xulosa chiqarishda xulosa bir …

5 / 7

yoki bir necha o’zaro aloqador hukmlardan, asosdan xulosaga o’tishdir. fikr voqelikga mos kelishi yoki mos kelmasligiga qarab chin va xato bo’ladi. fikrlarni chinligi narsa va xodisalarni bilishimizga hamda fikrlash jarayonini to’g’ri qurilishiga bog’liq. tafakkurning mantiqiy to’g’riligi mantiqiy qonunlar bilan belgilanadi. mantiqiy qonun yoki tafakkur qonuni – bu fikrlash jarayonida fikrlarning zaruriy aloqasidir. bu qonunlarga rioya qilmaslik mantiqiy xatodir. an'anaviy mantiqda tafakkurning asosiy qonunlari formal mantiq qonunlari deyiladi. ular ayniyat, nozidlik, istisno va yetarli asos qonunlaridir. bu qonunlarga keyingi mavzularda alohida to’xtab o’tiladi. mantiq fanini o’rganish tafakkurning mantiqiy madaniyatini oshirish uchun xizmat qiladi. mantiqiy madaniyat darajasi inson tomonidan egallangan mantiqiy usullar bilan xarakterlanadi. ba'zi hollarda insonning mantiqiy fikrlash darajasi uning fiziologik tabiatiga bog’liq deb aytiladi. bu fikr xato xisoblanadi. xo’sh agar mantiqiy fikrlash insonga tabiat tomonidan berilmasa u qanday egallanadi? tafakkurning mantiqiy madaniyati kishilar o’rtasidagi muomala, ta'lim va tarbiya jarayonida shakllanadi va natijada biz bu fikrlash usullariga duch kelishimiz natijasida ulardan …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "mantiq fanining predmeti va rivojlanishining asosiy bosqichlari."

aim.uz mantiq fanining predmeti va rivojlanishining asosiy bosqichlari. mavzu rejasi va bayoni 1. mantiq fanining predmeti va ahamiyati. 2. mantiq fani va til. 3. formal mantiqning asosiy qonunlari. mantiq fanining predmeti va ahamiyati. mantiq arabcha so’zdan olingan bo’lib “so’z”, “fikr”, “aql” ma'nosini anglatadi. mantiq atamasi o’rta asrlarda markaziy osiyo va yaqin shrqda qo’llanilgan. mantiq yunoncha “logika” atamasiga mos keladi. logika “logos” so’zidan olingan bo’lib “so’z”, “fikr”, “nutq”, “aql” ma'nolarini anglatadi. logikaga fan sifatida mil.av. iv asrda aristotel asos solgan. kundalik muomalada mantiq atamasi turli o’rinda biz tomonimizdan ko’p qo’llaniladi. masalan: “fikrlar mantig’i”, “gap mantig’i”, “hatti-harakat mantig’i”, “narsalar mantig’i”, “voqealar mantig’i” kabi juml...

This file contains 7 pages in DOCX format (37.2 KB). To download "mantiq fanining predmeti va rivojlanishining asosiy bosqichlari.", click the Telegram button on the left.

Tags: mantiq fanining predmeti va riv… DOCX 7 pages Free download Telegram