"sezginining reseptor va reflektor nazariyasi"

PPTX 17 pages 300.6 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 300.6 KB

File type PPTX

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

powerpoint presentation mavzu:”sezgining reseptor va reflektor nazariyasi” umumiy psixologiya fanidan tayyorladi: marxabohon xamdamova reja: sezgi to`g`risida umumiy tushuncha. sezgiiarning uimimiy qonuniyatlari va sezgirlik sezgining neyrofiziologik asoslari sezgi turlarining psixologik tavsifi sezgilarning reseptor nazariyasiga ko’ra, reseptor yoinki sezgi a'zolari ularga ta'sir qiluvchi qo’zqatuvchilarga nisbatan sust (passiv) javob qaytaradi, sezgilar sharakatga qarama-qarshi turuvchi sust jarayondir, sharakatning o’zi esa aksincha faol (aktiv)dir. sezgi jarayonining faol (aktiv)ligini tan oluvchi nazariya - sezgilarning reflektor nazariyasi deb ataladi. ushbu fikrni asoslash uchun misollarga murojaat etaylik va shayvonot olamida aks ettirishni tashlil qilib ko’raylik. shayvonlar va jonivorlarning sezgilari sust (passiv) xususiyatga emas, balki tashqi olam ta'sirining biologik ashamiyatga molik jishatlarini faol (aktiv) ravishda ajratgan sholda xatti-sharakatni amalga oshiradilar. sezgi to`g`risida umumiy tushuncha. sezgilar to`g`risidagi ilmiy ta`limotlarga ko`ra narsa va ularning xossalari, tarkibiy qismlari, xususiyatlari, shakllari, harakati birlamchi hisoblanib, sezgilarning o`zi esa tashqi va ichki qo`zg`atuvchilarning sezgi a`zolariga ta`sir ko`rsatishining mahsulidir. ma`lumotlarga qaraganda, sezgilar moddiy borliqning, voqelikning haqqoniy …

2 / 17

arning xususiyatlarini aks ettirishga moslashgan hamda retseptorlarga gavdaning tashqi qismiga joylashgan sezgilar, ya`ni eksterio-retseptiv sezgilar (retseptorlar); ichki a`zolar holatlarini in`ikos etuvchi hamda retseptorlari ichki a`zolarida, to`qimalarida joylashgan sezgilar, ya`ni interoretseptiv sezgilar; gavdamiz va tanamizning holati hamda harakatlari haqida ma`lumot beruvchi, muskullarda, bog`lovchi paylarda, mushaklarda joylashgan sezgilar, ya`ni proprioretseptiv sezgilar. sezgi to`g`risida umumiy tushuncha. sezgiiarning uimimiy qonuniyatlari va sezgirlik sezgilar o`zlariga adekvat mos bo`lgan qo`zg`atuvchilarni aks ettirish shakllaridan biri hisoblanuvchi bilish jarayonidir. ko`rish sezgisining adekvat qo`zg`atuvchisi havo to`lqini uzunligi 380 dan 770 millimikron diapazondagi clektromagnit nurlanishidan iboratdir. bu elektromagnit nurlanishlar ko`rish analizatorlarida ko`rish sezgisini vujudga keltiruvchi asab jarayoniga aylanadi. eshitish sezgilarining tebranish chastotasi 16 dan 20000 gacha bo`lgan tovush to`iqinlari ta`sirining retseptorlarida aks etishidir. taktil sezgilari mexanik qo`zg`atuvchilarning teri yuzasidan ta`siri natijasida hosil bo`ladi. karlar uchun alohida ahamiyatga ega bo`lgan tebranishni aks ettirish sezgilari narsalarning tebranishlarini in`ikos qilish orqali yuzaga keladi. boshqa turdagi sezgilar ham o`zlarining maxsus qo`zg`atuvchilariga egadirlar. sezgining neyrofiziologik …

3 / 17

larga kuchli ehtiyoj sezadi. xuddi shu bois bilishning harakatli hissiy, aqliy, ijodiy, tarixiy bosqichlarga (tabaqalashtirish)ajratib tadqiq qilish maqsadga muvofiqdir (e.g`oziyev). harakatli hissiy bosqich nutqqacha davrda ustuvorlik qilish bilan boshqa bilish ko`rinishlaridan keskin farq qilib turadi. hissiy va aqliy bosqichlar barcha insonlarga xos bo`lib, ular ontogenezning turli davrlarida hukm surishi mumkin va aks ettirish imkoniyati boshqalarga qaraganda samaraliroqdir. sezgilarni obyektiv yo`nalishi bo`yicha y.n.sokolov, o.s.vinogradovlar tekshirish ishlari olib borganlar, ular sezgilarni passiv jarayon emas, balki vegetativ elementlar fiziologik nafas olish tizimida o`zgarishga sabab bo`iuv-chilardir deb tushuntirganlar. ushbu vaqt reflektor o`zga-rishlarini, ya`ni sezgining obyektiv ko`rsatkichi sifatida ishlashga imkoniyat yaratadi. ma`lumki, sezgini paydo qiluvchi liar bir qo`zg`atuvchi, ya`ni qo`zg`atgich, reflektor jihatdan yuzaga keluvchi jarayonlarni yuzaga chaqiradi, chunonchi bular tomirlarning torayishi, teri galvanik reflektorlarning paydo bo`iishi (teri qarshiligining o`zgarishi), miyaning elektr faolligining o`zgarishi, ko`z-larning qo`zg`atgich tomon burilishi kabilar. bularning barchasi sezgi jarayoni paydo bo`layotgandagina ishga tushadi, shu sababli ular sezgilarning obyektiv ko`rsatkich-lari sifatida xizmat qila …

4 / 17

atini bilish sezgilari kiradi. ularning organlari — gavda muskullari, paylar, bo`g`imlardan iboratdir. organlarning tarkibida sezuvchi nervlarning chekka tarmoqlari mavjud bo`lib, ularning ta`sirida harakat va statik sezgilar vujudga keladi. muskul-harakat sezgilarining fizik sababi muskulfarga ta`sir etuvchi narsalarning mexanik tazyiqi va gavda harakatlaridir. statik sezgilar gavdaning fazodagi holatini sezish va muvozanat saqlash sezgilaridir. organik sezgilar organik sezgilarning retseptorlari ichki organlarda: qizilo`ngach, me`da, ichak, qon tomirlari, o`pka va shu kabilarda joylashgan bo`ladi. ichki organlardagi jarayonlar organik sezgi retseptorlarining qo`zg`atuvchilaridirlar. ular quyidagilardan iboratdir: og`riq sezgilari; xush tuyg`ular; noxush tuyg`ular. sezgilar o’zlariga adekvat (mos) bo’lgan qo’zqatuvchilarni aks ettirish shakllaridan biri shisoblanmish bilish jarayonlaridir. ko’rish sezgisining adekvat qo’zqatuvchisi shavo to’lqini uzunligi 380 dan 770 millimikron diapazondagi elektromagnit nurlanishidan iboratdir. bu elektromagnit nurlanishlar ko’rish analizatorlarida ko’rish sezgisini vujudga keltiruvchi nerv (asab) jarayoniga aylanadi sezgilarning jadalligi ularning miqdoriy tavsifidan iborat bo’lib, ta'sir qilayotgan qo’zqatuvchining kuchi va reseptorning funksional sholati bilan belgilanadi. sezgilarning davomiyligi ularning vaqtinchalik tasniflanishidan iboratdir. sezgilarning …

5 / 17

mkin bo’lganda edi, ana shunday shodisani kuzatish imkoni yuzaga kelardi. bu shodisa tovush impulsining ta'siri to’xtaganidan keyin uchraydi shamda tovushning impulsi jadalligi va davomiyligiga boqliq ravishda bir necha sekund mobaynida davom etishi mumkin. xulosa katta yarim sharlarda maxsus neyronlar gurushi borligi tufayli ular turli-tuman qo’zqalishlargina qayta qabul qilish bilan cheklanmay, balki miya po’stloqining piramida shujayralaridan akson orqali keluvchi efferent qo’zqalishlarni sham qabul qiladi. bu esa orqa miya po’stloqosti va po’stloqdagi ko’plab aksonlar neyronlarning vazifasi siklik qo’zqalishni ko’pincha saqlab turish, o’ziga xos "kutish" to’plamini saqlashdan iborat. shu bilan bir vaqtda periferik ishchi a'zolariga yuboriladigan buyruq nusxasini butun miyaga tarqalishini ta'minlaydi. bir neyronning o’zidagi efferent qo’zqalish konvergensiyasi periferik reseptorlardan keluvchi afferent qo’zqalish bilan aksonga uzatilgan buyruq nusshasi olingan natijalarni basholash uchun shart-sharoitlar yaratadi. evolyusiya jarayonida shosil bo’lganligi bilishning neyrodinamik mexanizmlarining kashf etilishi shar qanday bo’lajak shodisalarning tashlil qilinishiga maqsadli omillar oldindan bilishga asos bo’ladi. ko’rish analizatori o’zaro bir-biri bilan aloshida bo’lgan o’tkazuvchan …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About ""sezginining reseptor va reflektor nazariyasi""

powerpoint presentation mavzu:”sezgining reseptor va reflektor nazariyasi” umumiy psixologiya fanidan tayyorladi: marxabohon xamdamova reja: sezgi to`g`risida umumiy tushuncha. sezgiiarning uimimiy qonuniyatlari va sezgirlik sezgining neyrofiziologik asoslari sezgi turlarining psixologik tavsifi sezgilarning reseptor nazariyasiga ko’ra, reseptor yoinki sezgi a'zolari ularga ta'sir qiluvchi qo’zqatuvchilarga nisbatan sust (passiv) javob qaytaradi, sezgilar sharakatga qarama-qarshi turuvchi sust jarayondir, sharakatning o’zi esa aksincha faol (aktiv)dir. sezgi jarayonining faol (aktiv)ligini tan oluvchi nazariya - sezgilarning reflektor nazariyasi deb ataladi. ushbu fikrni asoslash uchun misollarga murojaat etaylik va shayvonot olamida aks ettirishni tashlil qilib ko’raylik. shayvonlar va jo...

This file contains 17 pages in PPTX format (300.6 KB). To download ""sezginining reseptor va reflektor nazariyasi"", click the Telegram button on the left.

Tags: "sezginining reseptor va reflek… PPTX 17 pages Free download Telegram