biogeotsenozlar va ularning xususiyatlari. oziq zanjirlari va ekologik piramidalar

DOCX 1,4 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1508092112_69329.docx biogeotsenozlar va ularning xususiyatlari. oziq zanjirlari va ekologik piramidalar bitta umumiy arealda yashaydigan har xil turlarning popu- lyats iyalari ekologik jamoani tashkil etadi. tirik organizmlar boshqa organizmlar va o‘lik tabiatning ta’sirida bo‘lishi bilan birga, o‘z navbatida, o‘zlari ham ularga ta’sir ko‘rsatadi. bir-biri bilan va atrof-muhit bilan o‘zaro munosabatda bo‘lgan organizmlarning populyatsiyalari biogeotsenozlar deb ataladi. boshqacha qilib aytganda biogeotsenoz — bir-biriga bog‘liq biotik va abiotik tarkibiy qismlardan iborat kompleks joylashgan yer yuzasining bir qismidir. biogeotsenozning biotik qismi mikroorganizmlar, o‘simlik va hayvonlardan tashkil topadi va biotsenoz deb ataladi. biotsenoz o‘simliklar (fitotsenoz), hayvonlar (zootsenoz) zamburug‘lar va mikroorganizmlardan (mikrobiotsenoz) tashkil topadi. bio geotsenozning abiotik qism (86-rasm) ma’lum iqlim sharoitiga ega bo‘lgan quruqlik yoki suv havzasining bir qismidir va ekotop deb ataladi. ekotop atmosfera (klimatotop) va tuproq (edafotop) omillardan tashkil topadi (rasm). biogeotsenoz tushunchasi 1940-yilda akademik v.n.su- kachyov tomonidan taklif qilingan. biogeotsenozlar: 1) turlar xilma-xilligi; 2) har bir turdagi individlar zichligi; 3) biomassa rasm. …

uruhga bo‘linadi: autotroflar va geterotroflar. autotroflar asosan o‘simliklardan tashkil topgan bo‘lib, ular fotosintez tufayli quyosh energiyasini o‘zlashtirib, oddiy anorganik birikmalardan murakkab organik birikmalarni sintezlaydi. geterotroflarga hayvonlar, odamlar, zamburug‘lar, bakteriyalar kiradi ular tayyor organik moddalar bilan oziqlanadi va o‘z hayot faoliyati jarayonida oddiy birikmalarga parchalaydi. bu moddalar o‘z navbatida tabiatga qaytariladi va autotroflar tomonidan yana moddalar davriy aylanishiga jalb qilinadi. biotsenoz quyidagi asosiy tarkibiy qismlardan tashkil topadi: 1) produtsentlar (hosil qiluvchilar); 2) konsumentlar (iste’mol qi luvc hilar); 3) redutsentlar yoki destruktorlar (parchalovchilar). produtsentlar autotrof organizmlar bo‘lib, quruqlikdagi va suvdagi yashil o‘simliklar hisoblanadi. sintezlangan organik moddaning bir qismi konsumentlar — geterotroflar, o‘txo‘r hayvonlar tomonidan iste’mol qilinadi. ular esa o‘z navbatida go‘shtxo‘r hayvonlar va odamlar uchun oziq hisoblanadi. redutsentlar ham geterotroflar hisoblanadi. ular asosan mikroorganizmlardan tashkil topib, hayvon va o‘simliklarning o‘lik tanasini parchalab, organik moddalarni oddiy anorganik moddalarga parchalaydi. organik moddalarning ko‘p qismi darhol parchalanmay, yog‘och, tuproqning organik qismi, suvdagi cho‘kmalar sifatida saqlanadi. …

algisi keyingisi uchun oziq hisoblangan, o‘zaro bog‘langan bir nechta turlar yoki organizmlar oziq zanjiri deb ataladi (87-rasm). oziq zanjiri — o‘simliklar energiyasini bir turning ikkinchisini yeyishi orqali bir necha organizmlar qatoridan o‘tkazishdir. shunday qilib, oziq zanjiri turlar orasidagi trofik bog‘lanishlardir (yunoncha trofe — oziqlanish). ekologik sistemada har xil oziq darajalari trofik darajalar deb ataladi. oziq zanjirining birinchi zvenosi autotrof o‘simliklar (produtsentlar) hisoblanadi. fotosintez jarayonida ular quyosh energiyasini kimyoviy bog‘lar energiyasiga aylantiradi. produtsentlarga xemosintezlovchi 87-rasm. oziq zanjirlari. organizmlarni ham kiritish mumkin. ikkinchi zvenoni o‘txo‘r (birlamchi iste’mol qiluvchilar) va go‘shtxo‘r (ikkilamchi iste’mol qiluvchilar) hayvonlar yoki konsumentlar tashkil etadi. oziq zanjirlarining uchinchi zvenosini organik moddalarni mi- ne ral moddalargacha parchalovchi mikroorganizmlar (redu- tsentlar) hosil etadi. ikkinchi va uchinchi zveno geterotrof organizmlar hisoblanadi. tabiatda oziq zanjiri odatda uch-to‘rt darajadan tashkil topadi. bir darajadan ikkinchi darajaga o‘tishda energiyaning va moddaning miqdori taxminan o‘n martaga yaqin kamaya boradi, chunki qabul qilingan energiyaning 90 foizga yaqini organizmlarning …

ergiya nisbatining ko‘rsatkichi hisoblanadi. piramidaning asosini autotrof organizmlar — hosil qiluvchilar tashkil qiladi, ulardan yuqorida o‘txo‘r hayvonlar, undan ham yuqorida yirtqich hayvonlar, piramidaning eng cho‘qqisida yirik yirtqichlar joylashadi. suv havzalaridagi oziq zanjirining tipik misoli fitoplankton— zooplankton — mayda baliqlar — yirik baliqlar hisoblanadi. bu oziq zanjirida ham biomassa va energiya miqdori ekologik piramida qoidasiga muvofiq tobora kamaya boradi. sun’iy qishloq xo‘jalik ekosistemalarida ham har bir keyingi oziq zanjiri darajasida energiya miqdori 10 martagacha kamaya boradi. biogeotsenozning eng muhim xususiyatlaridan biri o‘zo‘zini idora qilishdir. o‘z-o‘zini idora qilish — tabiiy sistema- ning qandaydir tabiiy ta’siri yoki antropogen ta’siridan keyin o‘z ichki xususiyatlarini qayta tiklash qobiliyatidir. o‘z-o‘zini idora qilishning yorqin misoli — keng bargli o‘rmondagi biogeo tsenozdir. bu yerda o‘simliklar joy, yorug‘lik va suv uchun raqobatlashadi. bu xildagi biogeotsenozlarda yaruslik, ya’ni o‘simliklar jamoasining vertikal bo‘ylab bir necha qatorda joylashishi kuzatiladi. keng bargli o‘rmonning birinchi yarusini yorug‘sevar 88-rasm. sonlarning soddalashtirilgan ekologik piramidasi. daraxtlar (eman, …

o‘simliklar bargini to‘kadi. ularning jamg‘arish a’zolarida oziq moddalari to‘planadi, daraxtlarda po‘kak shakllanadi. o‘simliklar sitoplazmasida suv kamaya boshlaydi. hayvonlar ham qishga faol tayyorlana boshlaydi qushlar janubga uchib ketadi. sutemizuvchilar tullaydi, qishga oziq jamg‘aradi. biogeotsenozlar uzoq yillar davom etadigan tabiiy jarayonlar mahsulidir. masalan, vulqonlar otilishidan hosil bo‘lgan tog‘ jinslarida tuproq bo‘lmagani uchun hech qanday o‘simliklar o‘smaydi. bu joylarda lishayniklar va suv o‘tlari paydo bo‘lishi tuproq hosil bo‘lishiga sabab bo‘ladi. tuproqda endi moxlar, paporotniklar, o‘tlar, butalar va daraxtlar birin-ketin o‘sa boshlaydi va barqaror holatdagi biogeotsenoz shakllanadi. bio- geotsenoz hosil bo‘lishi yoki bir biogeotsenozning ikkinchisi bilan almashinishi jarayoni ekologik suksessiya deb ataladi (lotin cha success— o‘rin almashinish). quruqlikda o‘rmon hosil bo‘lishi suksessiyasini quyidagicha ifodalash mumkin: yalang‘och yer — lishayniklar — suv o‘tlari — moxlar — paporotniklar — o‘tlar — butazorlar — daraxtlar (o‘rmon) — klimaksli biogeotsenoz. suksessiyalar birlamchi va ikkilamchi bo‘lishi mumkin. birlamchi suksessiya — hayot bo‘lmagan joylarda asta-sekin biogeotsenoz rivojlanishidir. ikkilamchi suksessiya — …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "biogeotsenozlar va ularning xususiyatlari. oziq zanjirlari va ekologik piramidalar"

1508092112_69329.docx biogeotsenozlar va ularning xususiyatlari. oziq zanjirlari va ekologik piramidalar bitta umumiy arealda yashaydigan har xil turlarning popu- lyats iyalari ekologik jamoani tashkil etadi. tirik organizmlar boshqa organizmlar va o‘lik tabiatning ta’sirida bo‘lishi bilan birga, o‘z navbatida, o‘zlari ham ularga ta’sir ko‘rsatadi. bir-biri bilan va atrof-muhit bilan o‘zaro munosabatda bo‘lgan organizmlarning populyatsiyalari biogeotsenozlar deb ataladi. boshqacha qilib aytganda biogeotsenoz — bir-biriga bog‘liq biotik va abiotik tarkibiy qismlardan iborat kompleks joylashgan yer yuzasining bir qismidir. biogeotsenozning biotik qismi mikroorganizmlar, o‘simlik va hayvonlardan tashkil topadi va biotsenoz deb ataladi. biotsenoz o‘simliklar (fitotsenoz), hayvonlar (zootsenoz)...

Формат DOCX, 1,4 МБ. Чтобы скачать "biogeotsenozlar va ularning xususiyatlari. oziq zanjirlari va ekologik piramidalar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: biogeotsenozlar va ularning xus… DOCX Бесплатная загрузка Telegram