ekologik qonunlar va ularning xususiyatlari

DOC 70.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1407320164_57800.doc ekologik qonunlar va ularning xususiyatlari reja: 1. minimum va tolerantlik qonuni. 2. limitik omillarni umumlashtiruvchi kontsentsiyalar 3. ekologiyaning asosiy qonunlari va ularning xususiyatlari. 4. o’zbekiston respublikasi tabiatni, o’simliklarni va hayvonot dunyosini muhofaza qilish haqidagi qonunlari. tayanch iboralar: tolerantlik, ekotizim, adaptatsiya, limitik omillar, suktsessiya, evolyutsiya, raqobatni cheklovchi, ekologik xavfsizlik. 1. minimum va tolerantlik qonuni ekologiya fanining asosiy vazifasi real sohalarda funktsional qonunlarni izlash. tarixda birinchi ekologik qonun tirik organizmlarning funktsional hayoti tashqi omillarga bog’liqligini aniqlash bo’lib hisoblanadi. 1940 yili yu.libix g’allaning hosili ozuqa moddalari bilan bog’langan bo’lib tuproqda ozuqa elementlari bilan limitik bog’liqdir degan minimum qonunni yaratdi. yu.libix minimum qonunini quyidagicha ta’riflaydi. “minimum miqdoridagi moddalar bilan hosildorlik boshqariladi va kattaligi hamda vaqt bo’yicha chidamliligi aniqlanadi”. ozuqa moddalari sifatida juda ko’p elementlarni olish mumkin (sa, k, na, cl va boshqalar), jumladan harorat yu.libixning bu qonuni 2 ta xususiyatini chegaralaydi. birinchidan libix qonunini, faqat statsionar holatlar uchun qo’llasa bo’ladi. statsionar holatlar uchun …

da tolerantlik chegarasi yotadi. ana shu maksimum va minimum omillar orasida organizm me’yorida rivojlanadi. tolerantlik qonunini 1913 yili v. shelford quyidagicha ta’riflagan: 1. tirik organizm juda katta miqdorda va katta diapazonda tolerantlik xususiyatlariga egadir; 2. agar bitta ekologik omil organizmga yoki turga optimal bo’lmasa boshqa ekologik omilga tolerant bo’ladi. 3. tabiatda ko’pincha organizmga sharoit optimal bo’lmaydi. 4. organizm ko’payish davrida kritik holatlarda bo’ladi, ko’p holatlarda esa ko’p omillarni cheklovchi bo’ladi. tirik organizmlar yashash sharoitini o’zgartiradi, sababi tashqi omillarni cheklovchi xususiyatini chegaralash uchun. keng geografik sharoitlarga organizmni moslashishi, adaptatsiya hosil bo’lishi, mahalliy sharoitda ekotiplar yoki bitta xususiyatli ekotiplar hosil bo’ladi. 2. limitik omillarni umumlashtiruvchi kontsentsiyalar limitik omillarni umumlashtiruvchi kontseptsiyalar. quruqlikdagi asosiy omillar: yorug’lik harorat; suv (yog’ingarchilik). dengizda esa: yorug’lik harorat; sho’rlanganlik; ana shu omillar limitlovchi bo’lib organizmni rivojlanishi uchun yoqimli bo’ladi. shu yuqoridagi omillar bir-biriga bog’lik va bir-biriga kelishilgan bo’ladi. tirik organizmga ta’sir etuvchi limitlovchi omillar safiga atmosfera gazlari (karbonat angidrid, …

asosan yer sharining 3 ta qismi yashil o’rmonlar, qo’riqxonalar, milliy bog’lar bo’lishi tabiat maskanimizni saqlaydi. bir inson uchun o’rtacha 1-5 gektarga yaqin territoriya kerak bo’lar ekan. bir insonni mahsulot bilan to’liq ta’minlash uchun 0,6 ga maydon kerak. bir insonni boshqa ehtiyojlari uchun (yog’och, qog’oz) 0,4 ga kerak.. agar shu sharoitlar bajarilsa 1 mlrd. inson ta’minlanar edi. ammo, hozir yer yuzida 6 mlrd. 407 mln. axoli yashaydi. insonlar o’z extiyojini qondirish uchun qishloq xo’jalik ekinlaridan ko’proq xosil olishi zarur bo’ladi, bu esa kimyoviy o’g’itlarni bir necha bor ko’p ishlatishga to’g’ri keladi va yana o’z navbatida ko’proq atrof-muhitni ifloslantiradi. 3. ekologiyaning asosiy qonunlari va ularning xususiyatlari. 1. raqobatni cheklovchi qonun: bu qonunga muvofiq ikkita bir xil istiqomat qiluvchi, ya’ni “ekologik nisha” uzoq vaqt bir ekotizimda yashay olmaydi. qanday turni g’alaba qilishi tashqi omillarga bog’liq bo’ladi. bunda asosan o’sha populyatsiyani o’sishi, ko’payishi katta rol o’ynaydi. raqobatni cheklovchi qonunlar insonlar hayot tarzida va insonlar …

siyaning qaytmaslik qonuni: organizmlar (populyatsiya, tur) o’zining oldingi holatiga qaytmaydilar. 4. tuzilishning murakkablashish qonuni: organizmlarning tarixiy rivojlanishi ularning organlar funktsiyasini murakkablashishiga olib keladi. 5. tizim qismlarini bir tekis rivojlanmaslik qonuni: tizim bir darajada sinxron rivojlanmaydi, bir tur yuqori darajada, ikkinchi tur past darajada rivojlanadi. 6. hayotni saqlash qonuni: hayot faqatgina tirik-xarakatlanuvchi jismda modda, energiya va informatsion almashganda yashaydi. tartiblikni saqlash qonuni: (i.prigojin) ochiq tizimlarda entropiya o’smaydi kamayadi, toki minimal doimiy qiymatga erishganda hamisha noldan katta bo’ladi. 8. le-shatele-braun printsipi: tashqi ta’sirlar natijasida tizim barqaror muvozanatdan siljiydi va unga tashqi ta’sir effekti kamayadi. bu printsip biosferada xozirgi kunda inson tomonidan buzilmoqda. masalan: o’tgan asrning oxirlarida, ya’ni xix asrni oxirida biologik mahsuldorlik va biomassa o’sgan bo’lsa, hozir esa aksincha karbonat angidrid ya’ni is gazi ko’paymoqda. 9. a.a. grigorev, m.m. budikoni geografik zonalarning davriy qonuni: fizik-geografik qutblar almashinishi har bir poyasida: subarktik, mo’tadil, subtropik, tropik, ekvatorial zonalar almashinishi ro’y beradi: o’rmon – cho’l …

hamiyati to’g’risida gapirmasak ham bo’ladi. bizning respublikamizda tabiatni muhofaza qilishiga alohida e’tibor berilgan. prezidentimizning “o’zbekiston xxi asr bo’sag’asida xavfsizlikka tahdid; barqarorlik shartlari va taraqqiyot kafolatlari” va boshqa asarlarida ekologiya, ekologik ta’lim tarbiyaga katta e’tibor berganlar. 1992 yil 9 dekabrda “tabiatni muhofaza qilish” to’g’risidagi qonun qabul qilindi. bu qonun 11 bo’lim, 53 moddadan iborat. ushbu qonunda muhofaza ob’ektlari, tabiiy mulkchilik masalalari, tabiatni muhofaza qilishga doir huquqiy masalalar, hamda o’zbekiston respublikasi tabiatni muhofaza qilish davlat ko’mitasi huquqiy vakolatlari keng yotiritilgan. 1992 yil 8 dekabrda qabul qilingan o’zbekiston respublikasi konstitutsiyasining 55 moddasida “er, yer osti qazilma boyliklari, suv, o’simlik va hayvonat dunyosi va boshqa zaxiralar umummilliy boyliklar, ulardan oqilona foydalanish zarur va davlat muhofazasidadir” deb ta’kidlanagan. o’zbekiston jinoyat kodeksining xiv bo’limi “ekologiya sohasidagi jinoyatlar” deb nomlanadi. shu bo’limning xiv – bobi “atrof – muhitni muhofaza qilish va tabiatdan foydalanish sohasidagi jinoyatlar” deb ataladi. kuyida shu kodeksda belgilangan jinoyatlarning bir nechtasini misol tariqasida keltiramiz: …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ekologik qonunlar va ularning xususiyatlari"

1407320164_57800.doc ekologik qonunlar va ularning xususiyatlari reja: 1. minimum va tolerantlik qonuni. 2. limitik omillarni umumlashtiruvchi kontsentsiyalar 3. ekologiyaning asosiy qonunlari va ularning xususiyatlari. 4. o’zbekiston respublikasi tabiatni, o’simliklarni va hayvonot dunyosini muhofaza qilish haqidagi qonunlari. tayanch iboralar: tolerantlik, ekotizim, adaptatsiya, limitik omillar, suktsessiya, evolyutsiya, raqobatni cheklovchi, ekologik xavfsizlik. 1. minimum va tolerantlik qonuni ekologiya fanining asosiy vazifasi real sohalarda funktsional qonunlarni izlash. tarixda birinchi ekologik qonun tirik organizmlarning funktsional hayoti tashqi omillarga bog’liqligini aniqlash bo’lib hisoblanadi. 1940 yili yu.libix g’allaning hosili ozuqa moddalari bilan bog’langan bo’lib tuproq...

DOC format, 70.5 KB. To download "ekologik qonunlar va ularning xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: ekologik qonunlar va ularning x… DOC Free download Telegram