turlarni muhofaza qilish

DOCX 20,7 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1508092661_69338.docx turlarni muhofaza qilish turlarning hosil bo‘lishi va ularning yo‘qolib ketishi evolutsiyaning tabiiy jarayoni bo‘lib, yerda geologik sharoitlarning o‘zgarishiga bog‘liqdir. ammo odamning yerda paydo bo‘ishi natijasida bu tabiiy jarayon buzila boshladi, hayvon va o‘simliklarning antropogen (odam ta’sirida) yo‘qolib borishi jarayoni boshlandi. odam tomonidan yangi yerlarning, orollarning va kon tinentlarn ing o‘zlashtirilishi natijasida butun sayyora masshtabida fauna va floraning tobora kamayib borish jarayoni kuzatilmoqda. turlarning qirilishi qadim zamonlardayoq boshlangan edi. o‘n ming yillar ilgari ovchilar qo‘lidan mamontlar, qalin junli karkidonlar, gigant bug‘ular, g‘or arsloni va ayiqlari, o‘rta asrlarda steller sigiri qirilib ketdi. hozirgi biz yashab turgan davrda turlarning yo‘qolib ketish jarayoni juda jadallik bilan davom etmoqda. dunyo bo‘yicha 1600-yildan 1975-yilgacha sutemi- zuv chilarning 63 turi va 44 ta kenja turi, qushlarning 74 turi va 87 ta kenja turi yo‘qolib ketdi. keyingi yillarda har yili 1 tadan 10 tag acha hayvonlar turlari va 1 tadan o‘simlik turi yo‘qolib ket moqd a. hozirgi …

i tug‘dirmoqda. 1948yilda tabiatni va tabiiy resurslarni muhofaza qilish xalqaro ittifoqi (tmxi) tuzildi. bu tashkilot flora va faunani muhofaza qi- lishga qaratilgan hamma ishlarni birlashtiradi, noyob va yo‘- qolib boray otgan turlarning xalqaro «qizil kitob»ini chiqaradi va yo‘qolib ketgan va ketayotgan turlarning hisobini olib boradi. tmxi 1949-yildan boshlab noyob va yo‘qolib borayotgan turlar haqida ma’lumotlarni to‘plab borish natijasida 1966-yilda xalqaro «qizil kitob»ini nashr etdi. o‘sha vaqtlardagi dunyo «qizil kitob»lariga sutemiz uvchilardan 321 tur, qushlardan 485, sudral ib yuruvchilardan 141, suvda va quruqlikda yashovchilardan 41, baliqlardan 194 tur kiritilgan edi. «qizil kitob»larga kiritilgan turlar yashaydigan mamlakatlar hukumatlari bu turlarni muhofaza qilishda ma’lum darajada axloqiy jihatdan butun insoniyat oldida javobgarlikni sezishi lozim. hozir ko‘p mamlakatlar o‘zining «qizil kitob»ini chiqarib, o‘z hududlarida muhofaza qilinishi kerak bo‘lgan turlarning hisobini olib bormoqda. o‘zbekiston respublikasining «qizil kitob»i 2 jildda nashr etilgan. birinchi jild umurtqali hayvonlar haqida bo‘lib, 1983yilda, ikkinchi jildi esa o‘simliklar dunyosi haqida ma’lumotlarga ega …

il kitob»ga kiritiladi. v. maxsus choralar ko‘rilishi natijasida qayta tiklangan,endi xavfsiramasa bo‘ladigan turlar. ammo hali ularni ovlash mumk in emas va ularning populyatsiyalarini doimo nazorat qilib borishi zarur. yerdagi mavjud turlar — uzoq, asta-sekin, millionlab yillar davom etgan evolutsiya natijasidir. har qanday tur ekologik sistemaning bir qismidir. biz uchun juda zararli bo‘lib ko‘rinadigan turlar ham ekologik sistemada o‘z o‘rniga ega ekanligini unutmasligimiz lozim. masalan, chivinlar har xil kasalliklarning tarqatuvchisi bo‘lishi kabi zararli ta’siridan tashqari qushlar uchun, lichinkalari esa baliqlar uchun ozuqa manbayidir. har xil yovvoyi hayvonlar va o‘simliklar uy hayvonlari va madaniy o‘simliklar seleksiyasi uchun juda qimmatli manba hisoblanadi. o‘zbekistonda tabiiy sharoitlar xilma-xil (har xil tipdagi cho‘llar, tog‘li cho‘llar va alp o‘tloqlari, tog‘li o‘rmonlar, to‘qaylar, havzalar, madaniy landshaft) bo‘lganligi tufayli o‘simlik va hayvonlar olami ham boydir. o‘zbekiston hududida umurtq a li- larn ing 650 turi, shulardan baliqlarning 79 turi, suvda ham qu ruq likda yashovchilarning 3 turi, sudralib yuruvchilarn ing …

kiritilgan bo‘lsa, 2010-yilda nashr etilgan «qizil kitob»da muhofazaga muhtoj turlari soni 322 taga yetdi. noyob va yo‘qolib borayotgan turlarni muhofaza qilishning eng samarali usullaridan biri qo‘riqxonalar, milliy xiyobonlar, botanika bog‘lari va hayvonot bog‘larini yaratishdir. bu choralar aholini ekologik tarbiyalashda ham muhim ahamiyatga ega. har qanday choralar ko‘rilishiga qaramasdan ayrim yo‘qolib borayotgan turlarni saqlab qolishning hozirgi vaqtda iloji yo‘q bo‘lganligi uchun ularning genlarini saqlab qolish (genomlar banki ni tuzish) choralari ko‘rilmoqda. buning uchun o‘simliklarning urug‘lari yoki sporalari, hayvonlarning jinsiy hujayralari va tana hujayralari, to‘qimalarini konservatsiyalash usullari qo‘l- lanilmoqda. ularni konservatsiyalashning eng samarali usuli — muzlatish (kriokonservatsiya)dir. genetik injeneriyaning rivojlanishi natijasida yo‘qolib bora- yotgan hayvonlar va o‘simliklarning nodir genlarini ajratib olib, ularni bakteriyalarga kiritib, shu tariqa genlar bankini tuzish imkoniyati tug‘ildi. hozircha kriokonservatsiyalangan yoki «genlar banki» sifatida saqlanadigan irsiy axborotni keyinchalik ko‘paytirish mumkin va shu tufayli bu turlarni qaytadan tiklash imkoniyati tug‘iladi. atrof-muhitning tozaligini saqlash faqat fauna va flora uchungina emas, balki …

toshkent, o’qituvchi1993 yil 4. иорданскис н. н. эволюция жизни. м.издательский центр “академия” 2001 5. inge-vechtomov s.g. genetika s osnovami selektsii. moskva., «vsshaya shkola», 1989 g. 6. lobashev m.ye., vatti k.v., tixamirova m.m. genetika s osnovami selektsii. moskva, «prosveshenie», 1979 god.

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "turlarni muhofaza qilish"

1508092661_69338.docx turlarni muhofaza qilish turlarning hosil bo‘lishi va ularning yo‘qolib ketishi evolutsiyaning tabiiy jarayoni bo‘lib, yerda geologik sharoitlarning o‘zgarishiga bog‘liqdir. ammo odamning yerda paydo bo‘ishi natijasida bu tabiiy jarayon buzila boshladi, hayvon va o‘simliklarning antropogen (odam ta’sirida) yo‘qolib borishi jarayoni boshlandi. odam tomonidan yangi yerlarning, orollarning va kon tinentlarn ing o‘zlashtirilishi natijasida butun sayyora masshtabida fauna va floraning tobora kamayib borish jarayoni kuzatilmoqda. turlarning qirilishi qadim zamonlardayoq boshlangan edi. o‘n ming yillar ilgari ovchilar qo‘lidan mamontlar, qalin junli karkidonlar, gigant bug‘ular, g‘or arsloni va ayiqlari, o‘rta asrlarda steller sigiri qirilib ketdi. hozirgi biz yashab turgan ...

Формат DOCX, 20,7 КБ. Чтобы скачать "turlarni muhofaza qilish", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: turlarni muhofaza qilish DOCX Бесплатная загрузка Telegram