o’rtacha miqdorlar va ularning hisoblash tartibi

PPT 15 pages 2.1 MB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.1 MB

File type PPT

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlarda o'rtacha miqdorlarning qo'llanilishi. ijtimoiy-iqtisodiy hodisalarni o'rganishda o'rtacha miqdorlarning ahamiyati o’rtacha miqdorlarning mohiyati va ahamiyati. o’rtacha arifmetik miqdorlar va ularning qo’llanish sohalari. o’rtacha arifmetik xossalari. o’rtacha arifmetikni «shartli moment» usulida hisoblash tartibi. o’rtacha geometrik miqdorlar. o’rtacha garmonik miqdorlar va ularning qo’llanish sohalari. moda va mediana. umumiy holda o’rtacha miqdor taqsimot qatorini siqib ixchamlashtirish jarayonida olingan miqdorlar o'rtacha miqdorlar deyiladi. u qatorning katta va kichik hadlari o’rtasida yotadi. masalani soddalashtirish uchun statistik qatorni yon bag’ridan siqib asta-sekin ixchamlashtirayotirmiz, deb faraz qilaylik. bu holda uning variantalari orasidagi miqdoriy farqlar yoqala borib, ular yiriklashadi, soni esa kamayadi. shuning hisobiga qator variantlarining soni ko’payadi. ixchamlashtirish jarayonini davom ettiraversak, pirovard natijada qator variantasi bir miqdor bilan ifodalanadi. variantlar soni esa boshlang’ich qatorning jamlama soniga teng bo’ladi. ana shu miqdor ushbu qatorning o’rtacha miqdoridir. u qatorning eng katta va eng kichik miqdorlari o’rtasida yotadi. bu yerda statistik qator deganda sof matematik qator, ya’ni musaffo sonlar …

2 / 15

’plam birliklariga tegishli belgining miqdoriy qiymatlari bo’yicha ularning taqsimoti yetarli darajada hodisaga xos ob’ektiv taqsimot qonuniyati bilan hamohang va mos shaklda bo’lishi zarur. bu talab katta sonlar qonuni amal qilishidan kelib chiqadi. statistikada o’rtacha miqdorlarning xilma-xil turlari va shakllari mavjud: agregat (nozohir shaklli) o’rtacha o’rtacha arifmetik o’rtacha geometrik o’rtacha kvadratik o’rtacha kubik o’rtacha xronologik va h.k. shular jumlasidandir. bular bilan bir qatorda taqsimot qatorlarida o’rtachaga o’xshash funktsiyani bajaruvchi o’rta miqdorlar (varianta qiymatlari) ham bor. bular moda, mediana va turli kvantililardan tarkib topadi. ular qatorning tartibli yoki davriy o’rta hadlari (miqdorlari) deb ataladi. arifmetik o’rtacha miqdor o’rtachalarning eng sodda va amaliyotda juda keng qo’llanadigan turidir. u o’rganilayotgan belgi to’plam birliklarida ega bo’ladigan ayrim miqdoriy qiymatlarini qo’shishdan olinadigan umumiy hosilaga (yig’indiga) hamda birliklar soniga asoslanadi. agarda o’rtacha arifmetik miqdorni variatsion qator nuqtai nazaridan qarasak, u qator variantasining shunday o’rtacha qiymatiki, uni hisoblashda variantalar qiymatlarining umumiy yig’indisi o’zgarmas miqdor deb qaraladi va variantlar …

3 / 15

rni aniqlash yo’li bilan, shuningdek nisbiy miqdorlar asosida ham hisoblanishi mumkin. buning uchun dastlab har bir oraliqli guruh uchun uning quyi va yuqori chegaralari yig’indisining yarmiga teng qilib guruhiy o’rtachalar hisoblanadi, so’ngra umuman qator uchun umumiy o’rtacha aniqlanadi. nisbiy miqdorlar qatori uchun o’rtachani aniqlash masalasiga kelsak, u holda o’rtacha miqdor mazmunan o’rtalashtirilayotgan nisbiy miqdorlar singari mantiqiy tuzilishga ega deb qaralgandagina bu masala to’g’ri yechilishi mumkin. arifmetik o’rtacha bir qator xususiyatlarga ega: belgining ayrim miqdorlari (qator variantalarining ayrim qiymatlari) bilan ularning arifmetik o’rtacha darajalari o’rtasidagi farqlar yig’indisi doimo 0 ga teng. belgining ayrim miqdorlari bilan ularning arifmetik o’rtachasi orasidagi farqlarning kvadratlari yig’indisi minimal qiymatga ega. agar belgining har bir qiymatini o’zgarmas ixtiyoriy songa bo’linsa (yoki ko’paytirilsa), u holda arifmetik o’rtacha qiymati shu son marta kamayadi (yoki ko’payadi). agar belgining har bir qiymatidan o’zgarmas ixtiyoriy son ayrilsa, yoki qo’shilsa, u holda arifmetik o’rtacha qiymati ham shu songa kamayadi yoki ko’payadi. agar o’rtacha …

4 / 15

gan asimmetrik taqsimotda (agarda u tasodif bo’lmasdan, hodisa tabiatidan kelib chiqsa) arifmetik o’rtacha doimo ma’lum darajada «soxta» o’rtachadir. bunday sharoitda geometrik o’rtacha taqsimotning markaziy tandentsiyasini aniq bir ma’noda ifodalaydi. belgining tasodiy o’zgaruvchanligi qonuniy, barqaror farqlar (masalan, teng malakali xodimlar ish xaqi o’rtasidagi farqlar) bilan birikib ketishi natijasida assimmetrik taqsimot tarkib topadi, u logarifmli shkalaga aylantirilganda «normal» shaklni oladi, ya’ni belgi logarifmlari uchun normal taqsimot sifatiga ega bo’ladi. bunday taqsimot qatorlarining tabiati va xususiyatlari geometrik o’rtachada o’zining aniq ifodasini topadi, chunki u qator hadlarining logarifmlariga asoslanadi. garmonik o’rtacha deb shunday o’rtacha miqdorga aytiladiki, u bilan o’zgaruvchilarni almashtirayotganda ularning teskari qiymatlari yig’indisi o’zgarmas miqdor deb qaraladi. garmonik o’rtachada o’zgaruvchi miqdorlarning teskari qiymatlarining yig’indisi. o’z-o’zidan ravshanki, iqtisodiy hodisalar uchun o’rtachani aniqlayotganda bu qoida hodisaning iqtisodiy mohiyati jihatidan asoslanishi kerak, albatta, aks holda olingan o’rtacha miqdor va uning sifat asosi bir-biriga monand bo’lmay qoladi. o’rtacha tortilgan garmonik miqdor o’rtalashtirilayotgan miqdorlar har xil vaznga ega …

5 / 15

ilan variantlar (ob’ektlar) soni ma’lum bo’lsa, u holda arifmetik o’rtacha ishlatiladi. o’rtacha miqdor o’zgaruvchan miqdorlarning o’rtacha qiymatidir. u to’plam uchun xos bo’lgan umumiy tendentsiyani, qonuniyatni ifodalashi bilan bir qatorda belgining ayrim qiymatlarini niqoblaydi. vaholanki, bozor iqtisodiyoti hayotiy masalalarni yechishda belgining aniq qiymatlariga tayanishni taqazo etadi. masalan, kiyim-kechak va poyafzalga bo’lgan talab ularning o’rtacha o’lchami bilan emas, balki har bir o’lchamning aniq soniga nisbatan belgilanadi. shuning uchun taklif istiqbolini belgilash ham ana shunday ma’lumotlarga asoslanadi. avtomashina uchun benzinga, butlovchi qismlarga, balonlarga bo’lgan talab ham ularning o’rtacha belgi qiymatlariga binoan emas, balki ularning aniq turlariga qarab aniqlanadi. taklif ham shunday ko’rsatkichlarga asoslanadi. milliy valyutani qadrsizlanishi inflyatsion jarayon kechishi - bozor iqtisodiyotining yo’ldoshi va xususiyatidir. bu jarayonni o’rganish bozor baholari ustidan muntazam kuzatish olib borishni talab qiladi. ammo baholar uchun kuchli konyukturaviy tebranish xos bo’lib, ular savdo shaxobchalari, ayrim sotuvchilar va oluvchilar va vaqt sayin keng ko’lamda o’zgarib turadi. ayni bir xil va …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o’rtacha miqdorlar va ularning hisoblash tartibi"

ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlarda o'rtacha miqdorlarning qo'llanilishi. ijtimoiy-iqtisodiy hodisalarni o'rganishda o'rtacha miqdorlarning ahamiyati o’rtacha miqdorlarning mohiyati va ahamiyati. o’rtacha arifmetik miqdorlar va ularning qo’llanish sohalari. o’rtacha arifmetik xossalari. o’rtacha arifmetikni «shartli moment» usulida hisoblash tartibi. o’rtacha geometrik miqdorlar. o’rtacha garmonik miqdorlar va ularning qo’llanish sohalari. moda va mediana. umumiy holda o’rtacha miqdor taqsimot qatorini siqib ixchamlashtirish jarayonida olingan miqdorlar o'rtacha miqdorlar deyiladi. u qatorning katta va kichik hadlari o’rtasida yotadi. masalani soddalashtirish uchun statistik qatorni yon bag’ridan siqib asta-sekin ixchamlashtirayotirmiz, deb faraz qilaylik. bu holda uning variantalari orasidagi...

This file contains 15 pages in PPT format (2.1 MB). To download "o’rtacha miqdorlar va ularning hisoblash tartibi", click the Telegram button on the left.

Tags: o’rtacha miqdorlar va ularning … PPT 15 pages Free download Telegram