evolutsion ta'limot

DOC 152.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1449938517_62543.doc evolutsion ta'limot evolutsion ta'limot reja: 1) tabiat haqidagi tushunchalarning paydo bo'lishi 2) markaziy osiyoda evolutsion g'oyalarning paydo bo'lishi 3) darvingacha bo'lgan davrda tabiat fanlarining rivojlanishi. sistematika fani 4) tur - evolutsiyaning asosiy bosqichi 5) evolyutsiya dalillari tabiat haqidagi tushunchalarning paydo bo'lishi qadimgi sharq mamlakatlarida tabiat haqida. tirik tabiat haqidagi tasawurlar eramizdan bir necha ming yil oldin qadimgi misr, xitoy, hindiston, markaziy osiyoda paydo bo'lgan. miloddan oldingi xvi asrda misrliklar ko'pgina dorivor, madaniy o'simlik xillarini bilganlar. ular donli ekinlar, sabzavotlar, meva daraxtlarining bir necha turlarini ekib o'stirganlar. misrliklar qoramol, ot, eshak, qo'y, echki va cho'chqalarni boqqanlar. bir o'rkachli tuyani, mushuk, g'oz, o'rdakni xonakilashtirganlar. hindistondan tovuq keltirib boqqanlar. qadimgi hindiston xalqlari ham miloddan oldingi xx—xv asrlarda ko'pgina madaniy o'simliklarni ekkanlar, qoramol, kaptar, it boqqanlar. birinchi marta tovuq, lni xonakilashtirganlar. qadimgi hindlar tabiat besh elementdan: olov, yer, suv, havo va efirdan tashkil topgan, odamdagi shilimshiq modda — o't, havo bilan aralashib, qon, …

i, turmush kechirish tarzi, atrofdagi o'lik va tirik tabiat to'g'risidagi tushun-chalari otashparastlarning muqaddas kitobi «avesto» da o'z ifodasi-ni topgan. zardushtiy dinining mazkur kitobi bundan deyarii 2700 yil muqaddam qadimgi xorazm o'lkasida bunyod etilgan (1-rasm). avestoda dunyoning yaratilishi, tabiat va undagi narsalar, voqea-hodisalar, odamlar-ning hayot kechirish tarzi bir-biriga qarama-qarshi kuchlar — axura mazda va anxra ma-nuning o'zaro kurashi sifatida tasvirlangan. koinot va hayotning yaratuvchisi axura mazda yaxshi va go'zal narsalarni bunyod etsa, anxra manu vomon. xunuk narsalar. chunonchi, bo'ri, ajdaho, zararkunanda ha-sharotlar, chayon, qurbaqa, chivin, chumo^ lilarni varatgan. it vafodor va foydali, bo'ri esa vovuzlik timsoli sifatida talqin qilingan. avestoning tibbiyotga doir bo'limida odam tanasining, uy-joylarning tozaligiga e'tibor berish, toza suvni ehtiyot qilish, nopok narsalarni quduq, buloqlarga yaqinlashtirmas-lik, tozalik va poklikka rioya qilish, tirnoq va sochlarga pokiza munosabatda bo'lish lozim-ligi ta'kidlanadi. tuproq, yer muqaddas sanalgan. shu sababli o'liklarni tuproqqa ko'mish ma'n etilgan. o'liklar qurt-qumursqalar va yowoyi hayvonlarga yemish bo'lgan. bunda asosiy …

a hawonlar turidan paydo boigan».— deganlar. qadimgi yunon olimlaridan levkipp va demokrit atomistik nazariyani yaratdilar. bu nazariyaga ko'ra, barcha tirik organizmlar atomlardan tashkil topgan. eramizdan oldingi 490—430-yillarda yashagan empedokl. «tabiatdagi suv, yer, olov. havo bir-biriga qo'shilib, keyin ajraladi. oqibatda organizmlarning organlari ato-hjda-alohida paydo bo'lgan. organlarning bir-biri bilan muvofiq qo'shilishidan normal organizmlar, nomuvofiq qo'shilishidan anormal organizmlar vujudga kelgan»,— degan. gippokrat va uning shogirdlari tibbiyot nazariyasini yaratishda biologik bilimlardan keng foydalanganlar. gippokratning irsiyatga doir fikrlari diqqatga sazovordir. gippokratning irsiyat haqidagi tasawuriga ko'ra, erkak va ayolning urug'i hamda tuhumi organizmninq barcha oismidan hosil bo'ladi, baquvvat orqanizmdan kuchli, nimjon orqanizmdan kuchsiz nasl rivojlanadi. qadimgi yunonistondagi tabiatshunoslik rivojiga, ayniqsa, aristotel katta hissa qo'shgan. u hayyonlar klassifikatsivasi asosini varatib, solishtirma anatomiya, embri-ologiya sohasida dastlabki fikrlarni bayon etgan, «hayvonlar tarixi», «hayvonlarning paydo bojishi», «hayvon tanasining qismlari»'"degan asarlami yozgan. bu asarlarda olim tabiatda hayvonlarning asta-sekin rivojlanish to'g'risida ba'zi fikrlarni ilgari sur-gan. aristotel hawonlarni klassifikatsiyalashda ulaminp avrim xossalariea emasr …

lishi'> asarida uqtirilishicha, cmbrion ma'lum izchillikdajtvojianadi u oldin zoofitlar, keyin umuman hayvonlar, so ngra o'z turiga xos tuzilishga va nihoyat, shaxsiy xossalarga ega bo'ladi. olimning fikricha, qonli hayvonlarning barchasida ichki organlar o'/aro o'xshash va hir xildi1 joylashgan. aristotelning shogirdlaridan biri — jeofrast o'simliklarning 400 da.p ortig turini o'rgangan. ularning tuzilishini, fiziologiyasini, amaliy ahamiyatini tasvirlab bergan. teotrast bir o'simlik turi boshaa turea avlanishi mumkin, degan fikrni quwatlagan. markaziy osiyoda evolutsion g'oyalarning paydo bo'lishi markaziy osiyo xalqlarining hayotida dehqonchilik, chorvachilik, tibbiyot va boshqa sohalardagi faoliyatni, tabiat hodisalarini tasviriovchi muqaddas kitoblar juda qadimdan mayjud bo'lgan. miloddan keyin yevropada tabiiy fanlar inqirozga uchra-gan bir davrda, markaziy osiyoda u anchagina rivojlangan edi. markaziy osiyo olimlari tabiiyot fanlari, ayniqsa, biologiyaning rivojlanishiga juda katta hissa qo'shganlar. shu sababli ham, markaziy osiyoning ix—xv asrlarda ijod qilgan buyuk olimlari yevropaning xvi—xviii asr buyuk olimlarining munosib o'tmishdoshlari sanaladi. bundan har bir o'quvchi faxrlansa arziydi. chunonchi, ahmad ibn nasr jayxoniy (870—912) …

iy tanlashni e'tirof etgan. o'rta asrlardagi tabiat fani rivojiga, ayniqsa, beruniy va ibn sino katta hissa qo'shganlar. abu rayhon beruniy (973—1048) ko'rsatishicha, tabiat beshta element-dan — bo'shliq, havo, olov,~suv va tuproqdan hosil bo'lgan (3-rasm). beruniy qadimgi yunon olimi ptolomeyning «yer olamning markazi bo'lib. u harakatlanmaydigan say-yoradir», — degan ta'limotiga tanqidiy ko'z bilan qaragan va yer quyosh atrofida harakatlansa ajab emas, u yumaloq shaklda, deb ta'kidlagan. binobarin, beruniy polyak astronomi kopernikdan 500 vil awal quyosh sistemasining tuzilish asoslarini to'g'n tasavvur qilgan. uning fikricha, yer yuzasida doimo o'zgarishlar sodir bo'lib turadi. suvsiz joylarda asta-sekin daryolar, dengizlar paydo bo'ladi. ular ham o'z nav-batida joylarini o'zgartiradi. beruniyning qayd qilishicha, yer yuzida hayvonlar, o'simliklar rivoj- lanishi uchun sharoit cheklangan. shu sababdan tirik mavjudotlar orasida yashash uchun kurash boradi. bu kurash ular hayotining mohiyatini tashkil etadi. — agar atrofdagi tabiat o'simlik va hayvonlar biror turining urchishiga monelik ko^rsatrnaganda edi,— deb ta'kidlaydi beruniy, — bu tur butun …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "evolutsion ta'limot"

1449938517_62543.doc evolutsion ta'limot evolutsion ta'limot reja: 1) tabiat haqidagi tushunchalarning paydo bo'lishi 2) markaziy osiyoda evolutsion g'oyalarning paydo bo'lishi 3) darvingacha bo'lgan davrda tabiat fanlarining rivojlanishi. sistematika fani 4) tur - evolutsiyaning asosiy bosqichi 5) evolyutsiya dalillari tabiat haqidagi tushunchalarning paydo bo'lishi qadimgi sharq mamlakatlarida tabiat haqida. tirik tabiat haqidagi tasawurlar eramizdan bir necha ming yil oldin qadimgi misr, xitoy, hindiston, markaziy osiyoda paydo bo'lgan. miloddan oldingi xvi asrda misrliklar ko'pgina dorivor, madaniy o'simlik xillarini bilganlar. ular donli ekinlar, sabzavotlar, meva daraxtlarining bir necha turlarini ekib o'stirganlar. misrliklar qoramol, ot, eshak, qo'y, echki va cho'chqalarni boqqanla...

DOC format, 152.0 KB. To download "evolutsion ta'limot", click the Telegram button on the left.

Tags: evolutsion ta'limot DOC Free download Telegram