turkiston marifatchi jadidlarning axloqiy qarashlari

DOCX 39 pages 68.6 KB Free download

39 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 68.6 KB

File type DOCX

Pages 39

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 39

mundarija kirish i bob turkiston marifatchi jadidlarning axloqiy qarashlari 1.1. turkiston ma’rifatchiligining o’ziga xos xususiyatlari 1.2. ahmad donish,furqat,muqumiy va boshqa dastlabki ma’rifatchilarning asarlarida ko’tarilgan axloqiy qarashlari. 1.3. abay, anbar otin, abdulla avloniy, fitratning axloqiy qarashlarri. 1.4. jadid matbuotning axloqiy tarbiya borasidagi xizmatlari. ii bob xx asr boshlarida turkistonning ijtimoiy-madaniy hayotida jadidlarning o’rni. 2.1. jadidlarning ma’rifatparvarlik harakatlari va ularning xalq ma’naviyatni yuksaltirishdagi o’rni 2.2. turkiston jadidlar harakatning vujudga kelishi va ularning istilochlik faoliyati. xulosa foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati kirish mavzuning dolzarbligi. turkiston xalqining boy ijtimoiy – falsafiy, diniy-axloqiy, madaniy taraqqiyotida xix asrning birinchi choragidagi davr o’zining nihoyatda sermazmun va inqilobiy suronliligi, g’oyaviy-nazariy va mafkuraviy harakat shakllarining xilma-xilligi bilan ajralib turadi. bu holat ijtimoiy taraqqiyotning o’ziga xos yo’nalishi edi. turkiston xix asrning ikkinchi yarmida rossiya tomonidan bosib olindi va mustamlakaga aylantirildi. jadidchilikning asosiy g’oya va maqsadlari turkistonni o’rta asrchilik, feodal qoloqlik, xurofotlardan ozod qilish, «usuli qadim» ni inkor etgan holda o’lkani, xalqni, millatni …

2 / 39

hun kurash olib borishga milliy – ozodlik harakati uchun zamin tayyorlashga muvaffak bo’ldilar. yerli xalqlar orasida mustamlakachilikka qarshi ma‘rifatchilik g’oyalari tarkala boshladi, yangi ta‘lim-tarbiya shaxobchalari, yangi maktab, maorif, madaniy targibot, jadidchilik harakati rivoj topdi. mana shunday sharoitda turkistonda ko’plab ma‘rifatchilar yetishib chiqdi. mavzuning obyekti va predmeti. turkistonda jadidchilik harakati uch soha orqali faoliyat ko’rsatdi. bular – maorif (yangicha maktablar ochish, ta‘lim usulini yangilash), san‘at (badiiy adabiyot, teatr) va matbuot. asosiy maqsad millatni, bir tomondan, ilm-ma‘rifatli qilish bo’lsa, ikkinchi tomondan uning axloqiy darajasini yuksaltirish va ana shu ikki jihatning uyg’unlashuvi natijasida, uzligini, o’z qadrini anglagan bilimli shaxsni voyaga yetkazish edi. turkiston jadidchilari tomonidan ana shu maqsadni amalga oshirish yo’lida katta ishlar qilindi. turkistonda jadidchilik harakatining yuzaga kelishida tarixiy sharoit bilan birga, xix asrning so’nggi choragida uyg’ongan ma‘rifatchilik, ma‘rifatparvarlik qarashlarining ta‘siri katta bo’ldi. xix asr oxiri va xx asr boshlaridagi turkistonning ijtimoiy-siyosiy va madaniy hayotiga e’tibor bersak, marifatparvarlik mafkurasi demokratik va milliy-vatanparvarlik …

3 / 39

ramand bo’lish, ilmiy-tabiiy fanlarni rivojlantirish, so’z va fikr erkinligini joriy qilish, demokratik davlat q’urilishiga asoslangan milliy davlatchilikni vujudga keltirish, milliy g’oyalar qatlamini shakllantirish, adabiyot va san‘atning zamonaviy janrlarini rivojlantirish, ikkinchi tomondan mustamlakachilik siyosati ta‘siri ostida o’z milliy qiyofasini yo’qotayotgan turkiy til va milliy qadriyatlarni tiklash, milliy ma‘naviy-axlokiy takomillarni yanada kuchaytirish, milliy o’zligini anglash, milliy ong, milliy tafakkurni va diniy e’tiqodlarni mustaxkamlash kabi g’oyalarni asos qilib oladilar. albatta bu vazifalarni amalga oshirishda an‘anaviy islom dini, shariat asoslari va xadislar ham o’z ta‘sir kuchini saqlab turgan ta‘limotga suyanadilar. jadidchilar o’zlarining ilg’or g’oyalarini xalq o’rtasida tarqatish uchun milliy matbaachilikni rivojlantirish orqali, zamonaviy ta‘lim sistemasini joriy qilish, ilg’or g’arb mamlakatlariga maxalliy yoshlarni o’qishga junatish yo’li bilan amalga oshirishga harakat qildilar. umuman olganda, xix asr oxiriga kelib mahalliy ziyolilar birinchidan, xalqni ilmli-ma‘rifatli qilish orkali milliy ong va tafakko’rni o’yg’otishga, ikkinchidan, milliy davlatchilikni tiklash, turkiy til birligiga erishish, diniy va ma‘naviy qadriyatlarni mustaxkamlash, uchinchidan, markaziy osiyo …

4 / 39

ilim va madaniyatning qo’shma mazmuni bo’lib, maorif esa ana shu mazmunni yoyish vositasidir. ma‘rifatparvar ma‘rifat uchun kurashuvchi, bilim tarqatuvchi va beruvchidir. i bob turkiston marifatchi jadidlarning axloqiy qarashlari 1.1.turkiston ma’rifatchiligining o’ziga xos xususiyatlari turkiston xix asrning ikkinchi yarmida rossiya tomonidan bosib olindi va mustamlakaga aylantirildi. bu mustamlakachilik mohiyatini turkiston oʼlkasi general-gubernatorlaridan biri а.n.kuropatkinning oʼz kundaliklaridagi qayd-lari, biz turkiston xalqlarini yarim asr mobaynida jahon madaniyati va sivilizatsiyasidan chetda tutib turdik, qabilidagi soʼzlari yaqqol anglatadi. lekin, ayni paytda, rus taraqqiyparvar ziyolilari orqali rus va jahon ilm-fani va madaniyati chor maʼmuriyati toʼsiqlari orasidan turkistonga sizib kirar edi. shu ijobiy taʼsir asta-sekinlik bilan mazlum turkistonda yangi uygʼonish davrini boshlab berdi. mahalliy ziyolilar orasida oʼz xalqini ozod koʼrishga va jahonning boshqa millatlari bilan tenglasha oladigan darajaga olib chiqishga intilish natijasida bu uygʼonish ovroʼpa maʼrifatchiligiga nisbatan juda shiddatkor hamda miq-yosli boʼldi. shuningdek, œrta asrlar oʼrtaga tashlagan maʼrifatparvarlik gʼoyalari uchun ham endilikda amaliy shakllarda yangicha - maʼrifatchilik …

5 / 39

hirish yoʼlida katta ishlar qilindi. turkiston maʼrifatchiligining dastlabki bosqichlarida axloqiy gʼoyalar asosan badiiy va didaktik shakllarda oʼz aksini topdi. shu jihatdan oʼzbek va tojik xalqlarining mutafakkiri аhmad donishning (1827-1897) «navodir ul-vaqoe» asari diqqatga sazovor. аhmad donish oʼz asarlarida buxoro amirligi davlat tuzumini rossiya davlat tuzumi bilan solishtirib, uni isloh qilish lozimligini taʼkidlaydi. аyni paytda, anʼanaviy axloqiy tushunchalar bilan fikr yuritar ekan, u adolatni ham podsho-hukmdor shaxsiga, ham davlat tizimiga xos fazilat sifatida olib qaraydi. аgar hukmdor adolatli siyosat yurgizsa, mamlakat hayotining hamma sohasi uchun adolatni mezon qilib olsa, sanʼatning gullab-yashnashiga yoʼl ochib bersa - xalq hayoti farovon boʼladi, fazilatlar kuchayib, illatlar zaiflashadi. u, hukmdor donishmandlik fazilatiga albatta ega boʼlishi lozim, davlatning mohiyatini aql belgilaydi, degan xulosaga keladi: oqilona boshqarilgan mamlakat aholisigina maʼrifatli va yuksak axloq egalari boʼla oladi. shuningdek, аhmad donish oʼz davridagi johillik, riyo-korlik, poraxoʼrlik singari illatlar jamiyatni tanazzulga olib borishini taʼkidlar ekan, din peshvolarining notoʼgʼ-ri yoʼlga kirib ketganini, …

Want to read more?

Download all 39 pages for free via Telegram.

Download full file

About "turkiston marifatchi jadidlarning axloqiy qarashlari"

mundarija kirish i bob turkiston marifatchi jadidlarning axloqiy qarashlari 1.1. turkiston ma’rifatchiligining o’ziga xos xususiyatlari 1.2. ahmad donish,furqat,muqumiy va boshqa dastlabki ma’rifatchilarning asarlarida ko’tarilgan axloqiy qarashlari. 1.3. abay, anbar otin, abdulla avloniy, fitratning axloqiy qarashlarri. 1.4. jadid matbuotning axloqiy tarbiya borasidagi xizmatlari. ii bob xx asr boshlarida turkistonning ijtimoiy-madaniy hayotida jadidlarning o’rni. 2.1. jadidlarning ma’rifatparvarlik harakatlari va ularning xalq ma’naviyatni yuksaltirishdagi o’rni 2.2. turkiston jadidlar harakatning vujudga kelishi va ularning istilochlik faoliyati. xulosa foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati kirish mavzuning dolzarbligi. turkiston xalqining boy ijtimoiy – falsafiy, diniy-axloqiy, madaniy ta...

This file contains 39 pages in DOCX format (68.6 KB). To download "turkiston marifatchi jadidlarning axloqiy qarashlari", click the Telegram button on the left.

Tags: turkiston marifatchi jadidlarni… DOCX 39 pages Free download Telegram