yil fasllari almashinuvi

PPTX 21 стр. 1,0 МБ Бесплатная загрузка

21 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,0 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 21

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 21

презентация powerpoint mavzu:yil fasllari almashinuvi reja: boshlang`ich sinflarda yil fasllari almashinuvini o`rgatishning nazariy asoslari yerning o`z o`qi va quyosh atrofida aylanishi. boshlang`ich sinf o`quvchilariga yil fasllari almashinuvini o`rgatishning metodikasi odamlar juda qadim zamonlardanoq quyosh har kuni ma'lum vaqtda sharqdan chiqib, g‘arb tomonga botishini bilib olganlar. quyosh chiqib, botgunga qadar o‘tgan vaqtkunduzi, botgandan chiqqunicha o‘tgan vaqt esa kechasi deyiladi. bir kecha bilan bir kunduz sutka deb ataladi. yer bir sutkada, ya'ni 24 soat (aslida 23 soat 56 daqiqa va 4 soniya)da o‘z o‘qi atrofida g‘arbdan sharqqa tomon bir marotaba aylanib chiqadi. kecha bilan kunduzning almashinib turishini o‘zingiz bemalol tajriba qilib ko‘rishingiz mumkin. buning uchun kechqurun qorong‘uda koptok yoki sharni olasiz. ularni chiroq yonida tutib tursangiz, yarmiga nur tushib yorug‘ ko‘rinadi, yarmi esa qorong‘u bo‘ladi. agar sharni sekin aylantirsangiz yorug‘ va qorong‘u tomonlari almashinadi. yerda kecha bilan kunduzi ham xuddi shunday almashinadi. chunki quyosh nuri ham yerni bir vaqtning o‘zida hamma tomonini …

2 / 21

u yerda quyosh yiliga bir marta peshin vaqtida zenit (osmonning eng yuqori nuqtasi) da bo‘ladi. bu “quyosh turishi” kunlaridir. quyosh nurlari shimoliy tropikka vertikal (tik) ravishda tushganda, shimoliy yarimsharda quyosh ufq uzra eng yuqori holatda bo‘ladi. o‘sha vaqtda shimoliy yarimshar eng ko‘p issiqlik va yorug‘likni qabul qiladi. bu yerda yoz va yilning eng uzun kuni bo‘ladi. shunday joylar borki, xuddi shu vaqtda quyosh umuman ufq ortiga botmaydi. yarim yil o‘tgach, 22-dekabrda janubiy yarimsharda qishki quyosh turishi kunida quyosh ufq uzra eng yuqori holatda bo‘ladi. quyosh o‘zining zenitida bu paytda tog‘echkisi tropigi ustida turadi, janubiy qutb hududida esa ufq ortiga chiqmaydi. o‘sha vaqtda janubiy yarimsharda yoz, shimoliy yarimsharda esa qish bo‘ladi. 21-mart va 23-sentabrda quyosh ekvator ustida zenitda bo‘lib, uning nurlari tik tushadi. shimoliy va janubiy yarimsharlar qutblarga qadar yoritiladi. barcha kengliklarda kecha-yu kunduz 12 soat davom etadi. shuning uchun bu sanalar mutanosib tarzda bahorgi va kuzgi tengkunlik kuniga to‘g‘ri keladi …

3 / 21

tishi (21—22 dek.) kunlari qabul qilingan. janubiy yarim sharda bularning aksi boʻladi. yil fasllarining astronomik uzunligi: bahorniki 92,8 sutka, yozniki 93,6 sutka, kuzniki 89,8 sutka va qishniki 89,0 sutka, biroq turli zonalarda yil fasllarining uzunligi turlicha boʻladi. nega yil fasllari almashinib turadi? buni tushunish uchun yuqoridagi rasmni tahlil qilamiz. rasmda yerning quyosh atrofida aylanayotgan turli vaqtlaridagi holati tasvirlangan. iyun oyida shimoliy yarimshar quyoshga ko‘proq qarab turadi. 22 iyunni yozgi quyosh turishi kuni deyiladi. quyosh ufq ustida eng baland ko‘tariladi. shimoliy yarimsharda yoz, janubiy yarimsharda esa qish bo‘ladi. 21 mart va 23 sentabr kunlari esa quyosh ikkala yarimsharni bir xilda yoritadi. bu kunlarni bahorgi va kuzgi teng kunlik deyiladi. 22-dekabrda esa yer janubiy yarimshari bilan quyoshga qarab turadi. shimoliy yarimsharda kun eng qisqa, tun esa eng uzun bo‘ladi. bu vaqtda janubiy yarimsharda yoz, shimoliy yarimsharda esa qish bo‘ladi. 22 dekabrni quyoshning qishki turish kuni deyiladi. qutbiy doiralar. qutbiy doiralar qutb kuni …

4 / 21

taqsimlanmaydi (nega?). ekvatorning ikki yonida shimoliy va janubiy tropiklargacha bo‘lgan joylarga eng ko‘p issiqlik va yorug‘lik keladi. bu yerlarda quyosh ufqdan baland ko‘tarilib, yil bo‘yi quruqlik va okeanlarni qattiq isitadi. bu joylar yerning issiq (tropik) mintaqasidir. tropik chiziqlar bilan qutbiy doiralar oralig‘i quyoshdan kamroq yorug‘lik va issiqlik oladi. bu yerlar mo‘tadil (o‘rtacha) mintaqalardir. qutbiy doiralardan qutblargacha bo‘lgan joylarga quyoshdan yanada kam yorug‘lik va issiqlik yetib keladi. bu yerlar qutbiy (sovuq) mintaqalar deb ataladi. yil fasllari – bahor, yoz, kuz, qish. yil fasllarining almashinishi yer aylanish oʻqining orbita (yerning quyosh atrofida aylanish yoʻli) tekisligiga nisbatan ogʻishganligi (66°33’) sabab boʻladi. yer quyosh tevaragida aylanganda yer oʻqining yoʻnalishi oʻzgarmaydi. shu sababli yer quyosh atrofida aylanar ekan bir shimoliy qutb, bir janubiy qutb quyoshga qarab qoladi. shimoliy qutb quyoshga roʻpara boʻlganda shimoliy yarim shar koʻproq isiydi, janubiy qutb quyoshga roʻpara kelganda esa janubiy yarim shar koʻproq isiydi. shundan yil fasllari almashinadi. shimoliy yarim sharda …

5 / 21

da, aksin-cha, yoz juda qisqa, qish uzoq davom etadi. yil fasllarining astronomik uzunligi: bahorniki 92,8 sutka, yozniki 93,6 sutka, kuzniki 89,8 sutka va qishniki 89,0 sutka, biroq turli zonalarda yil fasllarining uzunligi turlicha boʻladi. yer asosan ikki xil harakatlanadi: o‘z o‘qi atrofida (sutkalik harakat) va quyosh atrofida (yillik harakat). yeming o‘z o‘qi atrofidagi sutkalik harakati natijasida kun va tun vujudga kelsa, yillik harakati natijasida yil fasllari vujudga keladi. yerning quyosh atrofidagi yillik harakat yo ‘li uning orbitasi deb ataladi. yer orbitasining uzunligi 940 million kilometr. yer bu yo‘lni o‘rta hisobda soatiga 107 kilometr (yoki sekundiga 29,8 kilometr) tezlikda bosib o‘tadi. bu tezlik artilleriya o‘qining uchish tezligidan o‘n baravar katta. yer ana shunday tezlik bilan quyosh atrofini 365 kun 5 soat 48 minut-u 46 sekundda aylanib chiqadi. yeming quyosh atrofidan bir marta to‘la aylanib chiqishiga ketgan vaqt (365 kun-u 6 soat) yil deb ataladi.yil fasllarining almashinuviga yeming quyosh atrofidan aylanishi va …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 21 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "yil fasllari almashinuvi"

презентация powerpoint mavzu:yil fasllari almashinuvi reja: boshlang`ich sinflarda yil fasllari almashinuvini o`rgatishning nazariy asoslari yerning o`z o`qi va quyosh atrofida aylanishi. boshlang`ich sinf o`quvchilariga yil fasllari almashinuvini o`rgatishning metodikasi odamlar juda qadim zamonlardanoq quyosh har kuni ma'lum vaqtda sharqdan chiqib, g‘arb tomonga botishini bilib olganlar. quyosh chiqib, botgunga qadar o‘tgan vaqtkunduzi, botgandan chiqqunicha o‘tgan vaqt esa kechasi deyiladi. bir kecha bilan bir kunduz sutka deb ataladi. yer bir sutkada, ya'ni 24 soat (aslida 23 soat 56 daqiqa va 4 soniya)da o‘z o‘qi atrofida g‘arbdan sharqqa tomon bir marotaba aylanib chiqadi. kecha bilan kunduzning almashinib turishini o‘zingiz bemalol tajriba qilib ko‘rishingiz mumkin. buning uchun kec...

Этот файл содержит 21 стр. в формате PPTX (1,0 МБ). Чтобы скачать "yil fasllari almashinuvi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: yil fasllari almashinuvi PPTX 21 стр. Бесплатная загрузка Telegram