eski o’zbek tilidagi manbalar

PDF 29 pages 295.7 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 295.7 KB

File type PDF

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

1 kirish 1. xiv – xvi asrlarda eski o’zbek tilida ijod qilgan olimlar 2. eski o’zbek tilida hukumdorlar tomonidan yozilgan “temur tuzuklari”, “boburnoma” asarlari muhim manba sifatida foydalanish 3. xv – xvi asrlarda ijod qilgan alisher navoiy, muhammad solihlarning eski o’zbek tilida yozgan asarlari manba sifatida o’rganish xulosa foydalanilgan adabiyotlar 2 kirish mavzuning dolzarbligi. mustaqillikka erishganimizdan keyin xalqimizning o‘z yurti, tili, madaniyati, qadriyatlari tarixini bilishga, o‘zligini anglashga qiziqishi ortib bormoqda. bu tabiiy hol. odamzod borki, avlod-ajdodi kimligini, nasl- nasabini, o‘zi tug‘ilib voyaga yetgan qishloq, shahar, hullaski, vatanini tarixini bilishni istaydi. hozir o‘zbekiston deb ataluvchi xudud, ya’ni bizning vatanimiz nafaqat sharq, balki, umumjahon sivilizatsiyasi beshiklaridan biri bo‘lganini butun jahon tan olmoqda. bu qadimiy va tabarruk tuproqdan buyuk allomalar, fozilu- fuzalolar, olimu-ulamolar, siyosatchilar, sarkardalar yetishib chiqqan. diniy va dunyoviy ilmlarning asoslari mana shu zaminda yaratilgan, sayqal topgan. eramizgacha va undan keyin qurilgan murakkab suv inshootlari, shu kungacha ko‘rku-fayzini, mahobatini yo‘qotmagan osori atiqalarimiz …

2 / 29

i, diniy, ahloqiy, ilmiy qarashlarini o‘zida mujassam etgan bu nodir qo‘lyozmalarni jiddiy o‘rganish davri keldi. chunki o‘zingizga ma’lum, sho‘rolar zamonida tarixiy haqiqatni bilishga intilish rag‘batlantirilmas edi, hukmron mafkura manfaatlariga xizmat qilmaydigan manbalar xalq ko‘zidan iloji boricha yiroq saqlanardi. o‘zbekiston mustaqillikka erishgandan keyingi dolzarb muammolardan biri-o‘zbek xalqining ma’naviy merosini tiklash va uni yanada kamol topishi uchun keng imkoniyatlar ochish kerak edi. mavuzning ob’ekti va predmeti xv – xvi asrlarda eski o’zbek yozuvida yozilgan manbalar alohida e’tirof etiladi. xususan ushbu davrdagi eski o’zbek tilidagi asarlarni o’rganish yangidan-yangi ma’lumotlarni ochib beradi. eski o’zbek yozuvidagi manbalarning ko’p qismi hukumdorlar hayotini bayon etadi. mavzuning maqsad va vazifasi. mustaqillik yillarida xozirgi o‘zbekiston xududlarida kechgan davlatilik va ijtimoiy iqtisodiy jarayonlar tarixini tadqiq etish borobarida ko‘plab tadqiqotchi olimlar asarlarida antik davr muarrixi asarlariga xususan “avesto”, eron, hind, xitoy va qadimgi yunoniston hamda rim manbalariga to‘xtalib o‘tilgan bo‘lsa, o‘rta asrlarda xususan rivojlangan o‘rta asrlarda kechgan ijtimoiy – iqtisodiy va …

3 / 29

n respublikasining birinchi prezidenti islom karimov to‘g‘ri ta’kidlaganlaridek, “xalqimizning ma’naviyatini shakllantirishga, har qaysi insonning alloh marhamat qilgan bu hayotda to‘g‘ri yo‘l tanlashi, umrining mazmuni anglashi, avvalombor, ruhiy poklanish, yahshilikka va ezgulikka intilib yashashda uning ta’sirini boshqa hech qanday kuch bilan qiyoslab bo‘lmaydi”. bugungi kunda xiv – xvi asrlarda eski o’zbek tilida yozilgan asarlarning ayrimlari bizning davrgacha yetib kelgan va o’rganilgan. lekin bu sohada mutahasislarning kamligi hali ko’plab nodir qo’l yozma asarlarni, tariximiz haqida bayon etilgan nodir asarlarni kutubxonalarda o’rganilmayotganlari ko’pligini biz bilan. yurtimizda ta’limda bo’layotgan islohatlar kelgusida yetuk mutahasislarni yetishtirib chiqarib ushbu nodir qo’lyozma asarlarini o’rganilishiga biz albatta ishonamiz. 4 1. xiv – xvi asrlarda eski o’zbek tilida ijod qilgan olimlar “temur tuzuklari”, “tuzukoti temuriy”, “malfuzoti temuriy” yoki “voqeoti temuriy” nomlari bilan atalgan asar amir temurning yetti yoshligidan boshlab hayot yo‘li haqida hikoya qiladi. “temur tuzuklari”- muhim tarixiy manba bo‘lib, unda amir temur davlatining tuzilishi va boshqarish xususiyatlari bayon etilgan. …

4 / 29

qiladi. keyin bu tarjima muhammad afzal buxoriy (vafoti 1652 y.) tomonidan jiddiy tahrir qilingan. “temur tuzuklari” ikki maqoladan iborat:birinchi maqola amir temurning davlatni barpo etish va mustahkamlash, qo‘shinni tashkil etish yuzasidan tuzuklari, rejalaridan tarkib topgan. ikkinchi maqolada 13 kengash va uning qismlarida amir temurning hokimiyat tepasiga kelishi va harbiy yurishlari tafsilotlari beriladi. “temur tuzuklari” xv-xvi asrlarda nafaqat hukmdorlar va ma’lumotli kishilar orasida, balki jahon ilm ahli o‘rtasida shuhrat topti. asarning ko‘lyozma shaklida ham, toshbosma shaklida ham, shuningdek jahonning ko‘p tillariga qilingan tarjima shaklida ham (inglizcha, fransuzcha, urdu, rus va o‘zbek tillarida) nashr etilishi so‘zimizga isbot –dalildir. ikki fozil shaxslar mir abu tolib va muhammad afzal buxoriy xizmatlari tufayli “temur tuzuklari” fors tilida bizgacha yetib kelgan. bu tarjimaning mo‘tabar qo‘lyozmalari rossiya, hindiston, eron, turkiya, misr, angliya, fransiya va boshqa mamlakatlar xazinalarida mavjud. “temur tuzuklari”ning forsiy matni 1783, 1785, 1890 va 1963 yillari ovrupo va sharq tillaridagi tarjimalari bilan birga nashr etilgan. …

5 / 29

asi toshkentda, sharqshunoslik instituti xazinasida mavjud. alisher navoiyning «tarixi anbiyo va hukamo» asari 1485 va 1498-1499 yillar orasida tasnif etilgan bo‘lib, unda odam atodan boshlab, oltmish oltita payg‘ambarlar va o‘n bitta donishmandlar to‘g‘risida ixcham, lekin juda jonli va qiziqarli ma’lumotlar bayon etilgan. ma’lumki, alisher navoiyga qadar ham anbiyolar haqida turli rivoyatlar, qissalar mavjud bo‘lgan. ayniqsa, «qur’oni karim»da va eng qadimiy manbalarda, umumiy tarixga oid abu ja’far tabariyning «tarixi ar-rusul va muluk», abu rayhon beruniyning «osor ul-boqiya», hamda abu sulaymon ibn dovud binni abu-l-fazl binni dovud al-banokatiyning (1330) «ravzatu oli al-bob fi tavorix al-akobir va-l- ansob» (1317) yoki «tarixi banokatiy» (xiv asr) nomli, hamdulloh binni abu bakr binni ahmad binni nasr al-mustavfi qazviniyning (1350) «tarixi guzida» (1343), abulqosim firdavsiyning «shohnoma», nizomiy ganjaviyning «xamsa» va boshqa shu kabi asarlarda tarixiy voqealar, shuningdek, diniy tarixga oid ma’lumotlar ko‘p. o‘z davrining yirik olimi va tarixchisi sifatida alisher navoiy ham bunday manbalarni o‘rganib chiqqan, ular …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "eski o’zbek tilidagi manbalar"

1 kirish 1. xiv – xvi asrlarda eski o’zbek tilida ijod qilgan olimlar 2. eski o’zbek tilida hukumdorlar tomonidan yozilgan “temur tuzuklari”, “boburnoma” asarlari muhim manba sifatida foydalanish 3. xv – xvi asrlarda ijod qilgan alisher navoiy, muhammad solihlarning eski o’zbek tilida yozgan asarlari manba sifatida o’rganish xulosa foydalanilgan adabiyotlar 2 kirish mavzuning dolzarbligi. mustaqillikka erishganimizdan keyin xalqimizning o‘z yurti, tili, madaniyati, qadriyatlari tarixini bilishga, o‘zligini anglashga qiziqishi ortib bormoqda. bu tabiiy hol. odamzod borki, avlod-ajdodi kimligini, nasl- nasabini, o‘zi tug‘ilib voyaga yetgan qishloq, shahar, hullaski, vatanini tarixini bilishni istaydi. hozir o‘zbekiston deb ataluvchi xudud, ya’ni bizning vatanimiz nafaqat sharq, balki, umumja...

This file contains 29 pages in PDF format (295.7 KB). To download "eski o’zbek tilidagi manbalar", click the Telegram button on the left.

Tags: eski o’zbek tilidagi manbalar PDF 29 pages Free download Telegram