jadidlar harakati va uning turkiston ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy hayotidagi ahamiyati

DOCX 7 pages 821.6 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 821.6 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

jadidlar harakati va uning turkiston ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy hayotidagi ahamiyati jadidlar harakati va uning turkiston ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy hayotidagi ahamiyati reja: 1. jadidlar mafkurasi. 2. ma’rifatchilik g’oyalari va jadidlar. 3. jadidlar teatri. 4. ozodlik, tenglik, adolat –jadidlar bosh tamoyili. 5. jadidlar va tarix. milliy g'oya xalqni birlashtiruvchi asosiy kuchdir. u milliy g'ayrat-shijoatni va o'z mamlakatiga muhabbatni alanga oldiradigan uchqundir. milliy birlik g'oyasi xalq ongida qaror topadi hamda umummilliy manfaatlarga bo'ysunish va ularni ro'yobga chiqarish uchun kurashish zarurligi to'g'risida tushunchani uyg'otadi. milliy g'oya milliy iftixor va milliy qadr-qimmat tuyg'usini uyg'otadi. san'at, she'riyat, adabiyot va musiqa g'oyaga xalq ijodi ruhini baxsh etadi, milliy g'oyani umumxalq ongiga aylantiruvchi ma'naviy yuksalishni yuzaga keltiradi. o'rta osiyoda milliy g'oya uchun kurash ma'rifatchilik, madaniyat-ni rivojlantirish, milliy qadriyatlar hamda an'analarni saqlab qolish shaklida namoyon bo'ldi va bu harakat jadidchilik nomini oldi. "jadid" arabcha so'z bo'lib, "yangi usul" ma'nosini anglatadi. jadidlar "tovushli usul"ni qo'llashdi, bunda alifboning har bir harfiga muayyan tovush …

2 / 7

beyning bu taklifini qo'llab-quvvatlamadi. savdo munosabatlarining rivojlanishi natijasida ko'plab davlat muassasalari xodimlariga va maktab o'qituvchilariga talab osh'di. jadidchilik tez orada butun o'rta osiyo hududida keng islohotchilik harakatiga aylandi. u dastavval madaniy-ma'rifiy harakat ismoil g'aspirali bey (1851-1914) sifatida rivojlandi va uning bosh maqsadi xalqning madaniy saviyasini yuksaltirish yo'llaridan bin bo'lgan ma'rifatchilik edi. ma'rifatchilik xviii—xix asrlarda yuzaga kelgan, bashariyat boshiga tushadigan ofatning haqiqiy sabablari jaholat, madaniyatsizlik va diniy mutaassiblik deb hi-soblaydigan e'tiqodga asoslangan g'oyaviy oqimdir. ma'rifatparvarlar inson erkinligi va fuqarolik huquqlari uchun kurashganlar. fransiyada volter, sh. monteskye, j.j. russo, angliyada j. lokk, j. kollinz va boshqalar taniqli ma'rifatparvarlar hisoblanar edi. umuman olganda axloq me'yorlarini takomillashtirish, taraqqiy etgan hayot uchun kurash, xalq hayotini yaxshilashga intilish jadidlarni birlashtirdi. o'rta osiyo jadidlari a. navoiy, bedil va mashrab singari fan va madaniyat arboblarining boy g'oyaviy merosining davomchilari edi. ahmad donish xalq maorifini mamlakatning taraqqiyparvar kuchlari harakatining asosi, deb bildi. jadidlar xalqni ma'rifatli qilish, madaniyatini yuksaltirishning o'zi …

3 / 7

arda turkistonning turli shaharlarida ular tomonidan ochilgan teatrlar jadidlar mafkurasini targ'ib qilishning juda qudratli ommaviy vositasiga aylandi. aholining savodxonlik darajasi past bo'lgan sharoitda sahnadan jaranglagan og'zaki nutq va aktyorlaming harakati jadidlar mafkurasining xalq qalbiga kirib borishiga imkon berdi. ular mustamlakachi ma'muriyat senzurasidan va ruhoniylarning hushyor nazaridan qochib, o'zbek tilining serma'noligidan mahorat bilan foydalangan so'fiylarning o'ziga xos tilidan foydalanishdi. xalqqa manzur bo'lgan "padarkush" pyesasini harakat yetakchisi m. behbudiy yozgan edi. uning pyesasida har qanday yo'l bilan boyishga intilishning salbiy ta'siri ishonarli ravishda ochib berildi, yot madaniyatning farzandlar bilan ota-onalar munosabatiga salbiy ta'siri ko'rsatildi. jadidlarning pyesalarida kishilarni behuda o'tgan baxtsiz hayoti, ayollar va bolalarning huquqlari buzilishl to'g'risida so'z borardi. 1911-yilgacha jadidlar teatrlarida 25 ga yaqin pyesa qo’yilib, ular butun turkistonda shuhrat topdi. spektakllar bepul namoyish etilar va ko’plab kishilar tomosha qilardilar ularning ko’pchiligi uchun teatr ilk madaniy manba va dastlabki siyosiy naktab bo’lib qoldi. jadidlar o’zbek xalqining buyuk muranniyiga aylandi. jadidlar o'zbek …

4 / 7

, shoirlar, jamoat arboblarining asarlari tufayli adolat ideali o'zbek xalqi ongida mustahkam milliy qadriyatga aylandi. davlatni adolat va odillik bilan boshqarish hukmdorlar uchun asosiy axloqiy tamoyilga aylandi. amir temir "tuzuklar"ida davlatni boshqarish qoidalari haqida so'z yuritiladi va insonlar qalbiga yo'l topadigan adolat birinchi o'ringa qo'yiladi. bu an'ana jadidlarning uch asosiy tamoyil — hurriyat, musavvat, adolat (ozodlik, tenglik, adolat)ga tayangan dasturida o'z aksini topgan edi. mabodo adolat xalqning ijtimoiy va milliy ongida an'anaviy qaror topgan g'oya bo'lsa, ozodlik va tenglik jadidlarning o'zlari tomonidan ilgari surilgan edi. ozodlik deyilganda butun o'rta osiyo hududida yagona o/.oil va mustaqil davlatni barpo etish nazarda tutilgan edi. tenglik esa yerga xususiy mulkdorlik bo'lmagan va kishilikjamiyatida erishish mumkin bo'iadigan bir voqelik sifatida faraz etilgan, osiyo qit'asi ijtimoiy tafakkurida keng tarqalgnn an'anaviy tasavvurlar bilan bog'liq bo'lgan o'ta umumiy bir tushuncha edi. jadidlar turkistonni xususiy mulk davlat himoyasida bo'lgan, qonun bilan kafolatlangan ozod va mustaqil davlatga aylanishini, har qanday …

5 / 7

ina", "turon", "buxoroi sharif, "sadoi farg'ona" va boshqa gazeta va jurnallari nashr etila boshlandi. 1906-yil 27-iyunda ismoil obidov tahriri ostida "taraqqiy" gazetasining birinchi soni chiqdi. bu kun o'zbekiston respublikasida matbuotchilar kuni sifatida nishonlanadi. ana shu nashrlarda jadidlar jahonda va turkiston hududida ro'y berayotgan voqealar haqida hikoya qilib borishdi. o'z g'oyalari mazmunini va ularni keng yoyish zarur ekanligini tushuntirib berishdi. yangiusul maktablarining milliy mutaxassislar tayyorlash, bolalarni o'qitishdagi ahamiyatini ko'rsatib berdilar. ko'pgina maqolalar o'lkada va xorijda savdo-sotiq, sanoat va qishloq xo'jaligi rivojlanishi qiyosiy tahliliga bag'ishlangan edi. senzura sababli mavjud tuzumdan norozilikni oshkora ifodalash imkoniyatiga ega bo'lmagan jadidlar xalq ommasi og'ir ahvolining haqiqiy aybdorlari — mustamlakachi ma'muriyat va o'z hukmdorlari basharasini ko'rsatib berishga harakat qilishdi. jadidlarning milliy va siyosiy ongni yuksaltirish borasidagi sa'y-harakatlari xalq ommasiga katta ta'sir o'tkazdi. biroq podsho senzurasi jadidlar tomonidan nashr etiladigan bosma nashrlarni diqqat bilan kuzatar, siyosat va ozodlik kurashi to'g'risidagi maqolalar chiqishiga yo'l qo'ymasdi. siyosiy erkinlik haqida fikr …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "jadidlar harakati va uning turkiston ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy hayotidagi ahamiyati"

jadidlar harakati va uning turkiston ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy hayotidagi ahamiyati jadidlar harakati va uning turkiston ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy hayotidagi ahamiyati reja: 1. jadidlar mafkurasi. 2. ma’rifatchilik g’oyalari va jadidlar. 3. jadidlar teatri. 4. ozodlik, tenglik, adolat –jadidlar bosh tamoyili. 5. jadidlar va tarix. milliy g'oya xalqni birlashtiruvchi asosiy kuchdir. u milliy g'ayrat-shijoatni va o'z mamlakatiga muhabbatni alanga oldiradigan uchqundir. milliy birlik g'oyasi xalq ongida qaror topadi hamda umummilliy manfaatlarga bo'ysunish va ularni ro'yobga chiqarish uchun kurashish zarurligi to'g'risida tushunchani uyg'otadi. milliy g'oya milliy iftixor va milliy qadr-qimmat tuyg'usini uyg'otadi. san'at, she'riyat, adabiyot va musiqa g'oyaga xalq ijodi ruhini baxsh etad...

This file contains 7 pages in DOCX format (821.6 KB). To download "jadidlar harakati va uning turkiston ijtimoiy-iqtisodiy, madaniy hayotidagi ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: jadidlar harakati va uning turk… DOCX 7 pages Free download Telegram