quyosh xromosferasi va toji. quyosh energiyasining manbai. quyosh faolligi va uning yerga ta’siri. yer rusumidagi planetalar. merkuriy va venera . yer va uning tabiiy yo’ldoshi oy. mars

DOCX 7 pages 1.2 MB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

mavzu: quyosh xromosferasi va toji. quyosh energiyasining manbai. quyosh faolligi va uning yerga ta’siri. yer rusumidagi planetalar. merkuriy va venera . yer va uning tabiiy yo’ldoshi oy. mars. reja: 1. quyosh xromosferasi va toji. quyosh energiyasining manbai. 2. quyosh faolligi va uning yerga ta’siri. 3. yer rusumidagi planetalar. merkuriy va venera 4. yer va uning tabiiy yo’ldoshi oy. mars. protuberaneslar – alanga «til»lari. quyoshning fotosferadan yuqori qatlami xromosfera deyilib (grekcha «xromos» – rang degani), balandligi 14000 km gacha boradi (49-rasm). bu qatlamda uchraydigan ulkan obyektlardan biri – protuberaneslardir. quyoshdagi bu obyektlar tashqi ko‘rinishi bilan gulxan alangasining «tili»ni eslatadi. alanga «til»larining spektri ularda gaz bosimi, temperaturasi va harakat tezligi kabi fizik kattaliklarini aniqlashga imkon beradi. ayniqsa, 1920-yilda fransuz olimi y.petit taklif qilgan va ayni paytda qo‘llaniladigan usul, xromosfera spektrining maxsus chiziqlarida ularni katta tezlik bilan kinoga olishga (sekundiga 16 kadr) imkon berib, tez o‘zgaradigan protuberaneslarning evolutsiyasini o‘rganish uchun juda qo‘l keldi. …

2 / 7

yuz ming kilometrdan kam bo‘lmasligi, ular quyoshda naqadar ulkan jarayonlardan biri ekanligidan darak beradi. protuberaneslarning rivojlanishida magnit maydonining roli katta. ularga tegishli magnit maydonining kuchlanganligini o‘lchash bunday tajribaning biroz bo‘lsa-da murakkabligi tufayli faqat o‘tgan asrning 60-yillaridagina yo‘lga qo‘yildi. protuberaneslar atrof xromosferaga nisbatan ancha zich plazma bulut (temperaturasi 5000–10000 °c, zichligi – 1 kub santimetrda 1010–1012 zarraga to‘g‘ri keladi)dan iborat bo‘lib, qariyb yuz marta issiqroq quyosh toji bilan o‘ralgan. protuberaneslar quyosh gardishi chetida tepalik, pichan g‘arami, sirtmoqsimon va voronka kabi turli ko‘rinishlarda bo‘ladi. ular aktivliklariga ko‘ra bir-biridan farqlanuvchi sokin, aktiv va eruptiv guruhlarga ajratilib o‘rganiladi. aktiv va eruptive protuberaneslar quyosh dog‘lari bilan bevosita bog‘lanishda bo‘ladi (50-rasm). xromosfera chaqnashlari. quyoshda kuzatiladigan eng kuchli jarayonlardan boshqa biri xromosfera chaqnashlaridir (51-rasm). bir necha minut davom etgan chaqnashdan ajraladigan energiyaning miqdori soatiga 100 trilliondan ming kvadrillion kilovatt (1014÷1018 kw)gacha yetadi. bu degani bitta kuchli quyosh chaqnashi davomida ajralayotgan energiya yerdagi butun yoqilg‘i zaxiralarining yonishidan ajraladigan …

3 / 7

yosh toji. quyosh to‘la tutilayotganda, ya’ni oy gardishi uni bizdan butunlay to‘sganda, quyosh atrofida osmonning qora fonida, 1–2 quyosh radiusi (ba’zan undan ortiq) masofasigacha cho‘zilgan xira kumushsimon yog‘du kuzatiladi (52-rasm). quyosh toji deyiladigan bu hodisani kishilar juda qadimdan quyosh to‘la tutilgan chog‘larida kuzatganlar. tojning umumiy shakli quyoshning aktivlik darajasi bilan bevosita bog‘liq bo‘lib, u dog‘lar sonining maksimumga erishgan davrida quyosh atrofini, quyoshning aktiv sohalarining joylashishiga ko‘ra, turli xil balandlikda o‘raydi (52-a rasm), minimum davrida esa kumushrang shu’la ekvator tekisligidagina kattaroq balandlikka ko‘tariladi (52-b rasm). tojdagi kuzatiladigan o‘zgarishlar, jumladan, toj strukturasining xususiyatlari, quyosh atmosferasining tojosti qatlamlarida kechadigan aktiv hodisalar bilan bog‘lanishda ekanligini ko‘rsatadi. quyosh tojida kuzatiladigan eng yorug‘ va radius bo‘yicha cho‘zilgan oqimlari, asosan, fotosferadagi dog‘li sohalarning ustida uchraydi. tabiatning energiya uchun universal qonunidan ma’lumki, energiya saqlanish xususiyatiga ega: u bordan yo‘q bo‘lmaydi va aksincha, yo‘qdan vujudga ham kelmaydi. shunday ekan, tunda porlayotgan minglab yulduzlar va quyoshimizning energiya manbayi nimada, degan …

4 / 7

vjudligini ma’lum qildi. neytronlar esa bunday yuqori temperaturada turg‘unligini yo‘qotib, yarim soatga yetar-yetmay proton, elektron, neytrinoga parchalanib ketishi va yadroviy reaksiyalarda deyarli ishtirok etmasligini ko‘rsatdi. yulduzlar markazidagi reaksiya (to‘rtta protonning birikib bitta geliy atomi yadrosini hosil qilishi)ning uzluksiz takrorlanishi, yulduzning nurlanishi tufayli kosmik fazoga tarqalayotgan energiyasini to‘ldirib turadi. har bir protonning massasi atom birliklarida 1,00813 ni tashkil qilib, to‘rtta protonniki 4,03252 bo‘ladi. geliy atomi yadrosining massasi 4,00389 ekanligini e’tiborga olsak, u holda mazkur yadroni hosil qiluvchi protonlar atom og‘irligining 0,02863 birligiga (4,03252 – 4,003852 = 0,02863) teng bu massasi ajraladigan bog‘lanish energiyasiga ekvivalent massa bo‘lib, u massa defekti deb yuritiladi. bitta geliy yadrosi hosil bo‘lishida ajralgan energiya mashhur eynshteyn formulasiga ko‘ra: e = mc 2 = 1,67 · 10-24 · 0,02863 · (3 · 1010)2 = 4,3 · 10–5 erg ga teng bo‘ladi. bu yerda: c = 3 · 1010 sm/s – yorug‘lik tezligi, m – massa defekti. hisoblashlar: quyosh …

5 / 7

a’lum. garchi, bu muammo to‘la hal qilinmagan bo‘lsa-da, quyosh aktivligining yerda kuzatiladigan, eslatilgan hodisalar bilan aloqadorligini o‘rganish borasida ko‘p yutuqlar qo‘lga kiritilgan. bir-biridan 150 million kilometr uzoqlikda joylashgan bu ikki osmon jismi (aniqrog‘i, quyosh va uning yo‘ldoshi yer) orasidagi kechadigan uzviy bunday bog‘lanish qanday tushuntiriladi? bu katta masofada vositachi rolini nima o‘ynaydi? degan savol tug‘iladi. yerda hayotning manbayi quyosh ekanligi va bunda quyosh nurlari yorituvchi va issiqlik baxsh etuvchi asosiy vositali qadimdan ma’lum. biroq shu bilan birga, quyoshning elektromagnit to‘lqinlarining ko‘zga ko‘rinmaydigan qisqa to‘lqinli diapazonlarida ham yetarlicha intensiv nurlanishi aniqlangan. bu nurlar bu nurlar intensivligining ortishida asosiy manba bo‘lib xizmat qiladi. quyosh chaqnashlari va eruptiv protuberaneslardagi portlashlar tufayli bu nurlar oqimiga katta energiyali elementar zarrachalar oqimi ham qo‘shiladi. «quyosh shamoli» deyiluvchi bu oqimning intensivligi quyosh aktivligining fazasiga mos ravishda o‘zgarib boradi. quyoshdan kelayotgan korpuskulyar zarrachalar, radiatsion nurlar intensivligining bu xilda o‘zgarib turishi, quyoshdagi dog‘lar sonining o‘zgarib turishi bilan bir xilda …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "quyosh xromosferasi va toji. quyosh energiyasining manbai. quyosh faolligi va uning yerga ta’siri. yer rusumidagi planetalar. merkuriy va venera . yer va uning tabiiy yo’ldoshi oy. mars"

mavzu: quyosh xromosferasi va toji. quyosh energiyasining manbai. quyosh faolligi va uning yerga ta’siri. yer rusumidagi planetalar. merkuriy va venera . yer va uning tabiiy yo’ldoshi oy. mars. reja: 1. quyosh xromosferasi va toji. quyosh energiyasining manbai. 2. quyosh faolligi va uning yerga ta’siri. 3. yer rusumidagi planetalar. merkuriy va venera 4. yer va uning tabiiy yo’ldoshi oy. mars. protuberaneslar – alanga «til»lari. quyoshning fotosferadan yuqori qatlami xromosfera deyilib (grekcha «xromos» – rang degani), balandligi 14000 km gacha boradi (49-rasm). bu qatlamda uchraydigan ulkan obyektlardan biri – protuberaneslardir. quyoshdagi bu obyektlar tashqi ko‘rinishi bilan gulxan alangasining «tili»ni eslatadi. alanga «til»larining spektri ularda gaz bosimi, temperaturasi va harakat t...

This file contains 7 pages in DOCX format (1.2 MB). To download "quyosh xromosferasi va toji. quyosh energiyasining manbai. quyosh faolligi va uning yerga ta’siri. yer rusumidagi planetalar. merkuriy va venera . yer va uning tabiiy yo’ldoshi oy. mars", click the Telegram button on the left.

Tags: quyosh xromosferasi va toji. qu… DOCX 7 pages Free download Telegram