qadimgi sharq falsafiy qarashlari

PPTX 10 pages 74.0 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 74.0 KB

File type PPTX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

qadimgi sharqdagi dastlabki falsafiy qarashlar qadimgi sharqdagi dastlabki falsafiy qarashlar sharq qadimiy madaniyat uchog`i va jahon sivilizatsiyasining beshigi deya bejiz ta’riflanmagan. o’arb madaniyati tarixini o`rganish jarayonida ovrupotsentrizm nazariyasiga oqib ketish g`ayriilmiy bo`lgani kabi, masalaning sharq bilan bog`liq jixatini tahlil etganda ham osiyotsentrizm g`oyalari ta’siriga tushmaslik lozim. shu bilan birga, sharqning o`ziga xosligi, unga mansub bo`lgan madaniy taraqqiyot jahon sivilizatsiyasining beshigi, dunyo xalqlari rivojiga qo`shilgan munosib xissa ekani ham sir emas. bu hol jahonning barcha holis mutaxassis olimlari tomonidan e’tirof etiladi. јolaversa, vatanimiz sivilizatsiyasining sharq sivilizatsiyasi kuchog`ida voyaga yetgani va uning qadriyatlarini o`zida aks ettirganini, unga va butun dunyo madaniyatiga o`lkan ta’sir ko`rsatganini doimo esda to`tish darkor. sharq madaniyati taraqqiyotining ilk davrlari deganda, ko`pgina mutaxassislar bizning vatanimiz utmishini, misr, bobil va insoniyat tarixining eng qadimgi sivilizatsiyalaridan biri bo`lgan shumer davrlarini esga oladi. bo`larning har biri insoniyat tarixida jamiyat hayoti, qadriyatlar tizimining o`ziga xosligi, boshqarish va iqtisodiy jarayonlarning muayyan tarzda namoyon bo`lishi …

2 / 10

nchi ming yillikning oxiri va uchinchi ming yillik boshlarida qadimgi misr va bobil xududida dastlabki diniy-falsafiy fikrlar, olam haqidagi fanlar, ya’ni astronomiya, kosmologiya, matematika, mifologiyaga oid qarashlar birmuncha rivoj topgan. тabiiy-ilmiy, diniy-falsafiy fikrlarning yo`zaga kelishi ikki yo`nalishda borgan. birinchi yo`nalish olam haqidagi tasavvurlarning astronomiya, kosmologiya, riyoziyot fanlari rivoji bilan bog`liq ekanini, ikkinchi yo`nalish esa, bu tasavvurlarning mifologiya bilan bog`liq bo`lganini ko`rsatadi. birinchi holda, asosan, tabiiy bilimlarga tayanilgan, kundalik hayotda duch kelinadigan voqea-hodisalar aniq dalillar asosida tahlil etilgan, o`rganilgan, ulardan tegishli xulosalar chiqarilgan. bu – usha davr uchun tabiiy hol edi, ya’ni u – davrning inson ongida aks etishi, kundalik turmush hodisalarining oddiy bir tarzda ifodalanishi edi. aynan ana shu hol tabiiy bilimlar rivojiga, garchand sodda tarzda bo`lsa-da, aksariyat hodisalarning falsafiy asosda izohlanishiga sabab bo`lgan. ikkinchi holatda esa, xali tabiat kuchlarining qarshisida nixoyatda ojiz bo`lgan odamzod, albatta, tevarak atrofdagi voqea-hodisalarni mifologik izohlashi tabiiy bir hol edi. qadimgi misr va bobilda shakllangan …

3 / 10

aqida suxbati», «arfist qo`shig`i», «o`z hayotidan xafsalasi pir bo`lgan kishining o`z joni bilan suxbati» kabi bitiklarda yaqqol namoyon bo`lgan. ularda hayotning, umrning mazmuni, usha davrdagi odamlarga xos tuyg`ular bayon qilingan. хindiston falsafasi. qadimgi хindiston ham insoniyat madaniyatining beshiklaridan biridir. unga xos dastlabki ta’limotlar yozma manba — «veda»larda o`z aksini topgan. «veda»lar eramizdan bir yarim ming yil oldin yozilgan bo`lib, mutaassib dindor xindu uchun oliy muqaddas ilm va bashorat kitobidir. хindular «veda»ni oliy tangri braxma tomonidan aytilgan so`zlar deb biladi. «veda»da xindularning qadimgi tarixi, iqtisodiyoti, dini, falsafasi, axloq va nafosatiga oid fikrlari aks etgan. «veda»lar bizgacha to`rtta to`plam (samxitlar) shaklida yetib kelgan. bo`lar — «rigveda», «samaveda», «yajurveda», «adharvaveda»dir. хind falsafasi asoslari «upanishadalar» nomi bilan mashhur bo`lgan manbalarda ham o`z aksini topgan. «upanishadalar» sirli bilim degan ma’noni anglatib, «veda»larning falsafiy qismini tashkil etadi. «upanishadalar» yaxlit kitob yoki falsafiy risola bo`lmay, balki turli vaqtda turli mavzuda ijod etgan noma’lum mualliflarning matnlaridan iboratdir. ularning …

4 / 10

mronlik qilgan. u olam va tabiatning paydo bo`lishini o`ziga xos tarzda tushuntirgan va dunyoviy bilimlar rivojiga o`z ta’sirini o`tkazgan.bunday ruxdagi falsafiy g`oyalar ayniqsa qadimgi хitoy donishmandi konfutsiy (551-479) ijodida yaqqol aks etgan. uning «хikmatlari», ya’ni aforizmlari juda mashhur. konfutsiy ta’limotida umuminsoniy qadriyatlarning xitoy xalqi turmush tarzida o`ziga xos tarzda namoyon bo`lishi, bu xalqqa xos ma’naviy mezonlar aks etgan. bu ta’limot bir necha asrlar davomida ushbu xududda milliy g`oyalar majmui, millatning mafko`rasi sifatida odamlarning ma’naviy ongi va kiyofasi shakllanishiga ta’sir ko`rsatgan. u hozirgi хitoyda ham o`zining muayyan ahamiyatini saqlab qolgan. qadimgi yunoniston va rim falsafasi. qadimgi davr falsafasining yana bir silsilasi yunoniston va rimga tegishlidir. bu davrdagi falsafiy qarashlar — antik davr falsafasi deb yuritiladi. unda milet falsafiy maktabi, eley falsafiy maktabi, suqrot, pifagor, aflotun, arastu va boshqalarning falsafiy, tabiiy — ilmiy, ijtimoiy — axloqiy ta’limotlari o`rganiladi. yunonistonda dastlabki falsafiy ta’limotlar eramizdan avvalgi vii-vi asrlar o`rtasida milet shaxrida yo`zaga kelgan va …

5 / 10

tishini ta’minlaydi, deb xisoblagan. uning ta’limotini zamondoshi, shogirdi anaksimen davom ettirdi. anaksimen (eramizdan avvalgi 588-525 yillar) xavo — olamning asosi, deb bilgan. uningcha, xavoning quyuqlashishidan suv, yer, tosh kabi moddalar tashkil topgan, siyraklashishidan esa olov paydo bo`lgan. eley falsafiy maktabi eley falsafiy maktabi namoyandasi ksenofan (eramizdan avvalgi yi — v asr) shoir va faylasuf bo`lgan. u kichik osiyoda dunyoga kelgan. ilm olish maqsadida yunonistonga, janubiy italiyaga sayoxat qilib, umrining so`ngi yillarini eley shaxrida o`tkazgan. тarixchi diogen laertskiyning yozishicha, ksenofant «тabiat haqida» asarining muallifidir. afsuski, ushbu asarning yarmigina omon qolgan, holos. u ko`pxudolikka hamda insonlarga xos sifatlarni xayvonlarga, o`simlik dunyosiga daxldor deb biluvchi ta’limotga qarshi chiqib, mifologiyani rad etishga harakat qilgan. uning falsafiy ta’limotiga ko`ra, tabiat - o`zgarmas va harakatsizdir, «хamma narsa yerdan unib chiqadi va pirovardida yana yerga qaytadi». biz hammamiz yerdan tug`ilganmiz va yerga aylanamiz». ksenofan qadimgi yunon faylasuflaridan birinchi bo`lib, bilishning imkoniyati va chegarasi haqida fikr yuritgan. bu …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi sharq falsafiy qarashlari"

qadimgi sharqdagi dastlabki falsafiy qarashlar qadimgi sharqdagi dastlabki falsafiy qarashlar sharq qadimiy madaniyat uchog`i va jahon sivilizatsiyasining beshigi deya bejiz ta’riflanmagan. o’arb madaniyati tarixini o`rganish jarayonida ovrupotsentrizm nazariyasiga oqib ketish g`ayriilmiy bo`lgani kabi, masalaning sharq bilan bog`liq jixatini tahlil etganda ham osiyotsentrizm g`oyalari ta’siriga tushmaslik lozim. shu bilan birga, sharqning o`ziga xosligi, unga mansub bo`lgan madaniy taraqqiyot jahon sivilizatsiyasining beshigi, dunyo xalqlari rivojiga qo`shilgan munosib xissa ekani ham sir emas. bu hol jahonning barcha holis mutaxassis olimlari tomonidan e’tirof etiladi. јolaversa, vatanimiz sivilizatsiyasining sharq sivilizatsiyasi kuchog`ida voyaga yetgani va uning qadriyatlarini o`zida ...

This file contains 10 pages in PPTX format (74.0 KB). To download "qadimgi sharq falsafiy qarashlari", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi sharq falsafiy qarashla… PPTX 10 pages Free download Telegram