atom tuzilishi

DOCX 22 pages 155.2 KB Free download

22 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 155.2 KB

File type DOCX

Pages 22

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 22

atom tuzilishi atom tuzilishi r e j a : 1. radioaktivlik 2. atom tuzilishining planetar modeli 3. atomlarning elektron formo'lalari 4. pauli prinsipi. 5. xund koidasi. valentlikning kvant mexaniq tabiati 6. atomlarda elektron bulutlarning strukturasi. energiyaning minimumga intilish (afzallik) prinsipi. atom murakkab sistema bo'lib, mikroolam qonunlariga buysunadigan, xarakatdagi zarrachadir. atom-kimyoviy elementning kichik zarrachasi bo'lib, uzida elementning ma'lum xossalarini mujassamlashtirgan bo'ladi. atom erkin yoki birikma xolatida bo'ladi. xx asr boshlarigacha atom moddaning oxirgi bulinish darajasi deb kelindi. bunday tasavvurlarning bir tomonlama va cheklanmaganligini ayrim olimlar tushunar edi. masalan xix asrning boshida moskva davlat universitetining professori g.m.pavlov atomning tuzilishi murakkab, uning tuzilishida manfiy va musbat elektr zaryadi ishtirok etadi, degan fikrni ilgari surdi. ulug rus olimi a.m.butlerov 1886 yilda kuyidagicha yozgan edi: "xozirgi vaqtda ba'zi elementlarning "atomlar" deb ataladigan zarrachalari, asl moxiyati bilan aytganda, balki kimyoviy yul bilan bulinish xususiyatiga egadir, ya'ni ular uz tabiati jixatidan bulinmaydigan zarrachalar bo'lmay, balki xozirgi bizga …

2 / 22

kulga kiritildi. agar ichidagi xavosi surib olingan shisha nayning bir uchiga katod, ikkinchi uchiga anod kavsharlanib unga yuqori chastotali tok ulansa, katoddan nur tarkala boshlaydi. bu nurlar katod nurlari deyiladi. elektr va magnit maydonida bu nurlar dastlabki yo'nalishdan musbat kutbga ogadi (1-rasm). bu esa ularning manfiy zaryadlanganligini kursatadi. katod nurlari katta tezlik bilan xarakat kilayotgan manfiy zarrachalar okimidir. bu zarrachalar keyinchalik elektronlar deb ataldi. 1-rasm. katod nurlari. elektron elementar zarracha bo'lib, u ye-xarfi bilan belgilanadi. uning massasi me=9.1*10-28 ga yoki 5.49*10-4 u.b ga teng. bu esa vodorod atomining 1/1836 birlik qismidir. uning zaryadi e=4.8*10-10 el. birlik yoki 1.6*10-19 kulonga, radiusi r=2.8*10-13 sm, tezligi v=150000 km/sek ga tengdir. rentgen nurlari. 1895 yilda nemis olimi rentgen shishaning katod nurlari ostida shu'lalanishini tekshirar ekan, nurlanishning yangi turini -x- nurlarni kashf etdi. bu nurlar keyinchalik rentgen nurlari deb ataldi. rentgen nurlari elektr va magnit maydonida uz yo'nalishini uzgartirmaydi, demak, ular elektroneytral zarrachalardir. rentgen nurlarining …

3 / 22

ndi. radioaktiv nurlar moddalarni (masalan, suv, vodorod xlorid va xokazo) xamda tirik tukimalarni parchalaydi, lekin oz mikdori usimliklar usishiga kumaklashadi. radioaktiv nurlar, nurlardan tashkil topgan. masalan, usti teshik kurgoshin idishga radioaktiv preparatni joylashtirib, teshik karshisiga fotoplastinka urnatsak, plastinkada kora doglar paydo bo'ladi. bu esa radioaktiv preparatdan kandaydir nurlar tarkalayotganligini isbotlaydi (2-rasm). agar bu nurlar yuliga magnit yoki elektr maydonini kiritsak fotoplyonkada uch xil dog paydo bo'ladi, bu esa uch xil nur tarkalayotganligini kursatadi. 2-rasmdan kurinadiki, elektr va magnit maydonida nurlarning bir okimi (nurlar) manfiy kutbga, ikkinchi okimi (nurlar) musbat kutbga buriladi, uchinchi okimi nurlar esa uz yo'nalishini uzgartirmaydi.  - nurlar musbat zaryadli zarrachalar okimi bo'lib, ularning zaryadi elektron zaryadidan ikki marta ortik. bu zaryadning massasi 4 u.b.ga teng.  -zarracha musbat zaryadlangan geliy ioni ekanligi 1909 yilda isbotlandi. u material maydon xarakatida elektron kabul qilib, geliy atomiga aylanadi. 2-rasm. radioaktiv moddadan chikayotgan nurlarning ajralishi.  - nurlar katod nurlari …

4 / 22

lish qatori deyiladi. xozirgi vaqtda 3ta tabiiy radioaktiv yemirilish qatori ma'lum va uchala qator xam radioaktiv bulmagan kurgoshin elementi bilan tugaydi. i. qator - atom massasi 235 ga teng bo'lgan aktiniy uran qatori. bu qator 7 ta  va 4ta  - nur tarkatib, massasi 207 ga teng bo'lgan barkaror kurgoshin elementini xosil qiladi. ii. qator - atom massasi 238 teng bo'lgan uran qatori. bu qator uzidan 8 ta - va 6ta  - nur tarkatib, atom masasi 206 ga teng bo'lgan kurgoshin elementini xosil qiladi. iii. qator - atom massasi 232 ga teng bo'lgan toriy qatori. bu qator uzidan 6 ta - va 4ta  - nur tarkatib atom massasi 208 ga teng bo'lgan barkaror kurgoshin elementini xosil qiladi. agar radioaktiv element  - nur tarkatsa, uning yadro zaryadi ikkita va massasi 4 uglerod birlikka kamayib, element davriy sistemada ikki xona chapga siljiydi. masalan: agar radioaktiv element uzidan  …

5 / 22

massasi (99.17%) yadroga joylashgan. atom yadrosining diametri -10-14 , 10-13 sm ga teng. 3-rasm. rezerford tajribasi rezerford yuqoridagi tajribaga asoslanib atom tuzilishining planetar modelini taklif qildi, ya'ni atomning markazida massasi taxminan atom massasiga teng bo'lgan, musbat zaryadlangan yadro bo'lib, uning atrofida kuyosh sistemasidagi plenetalar kabi elektronlar xarakat qiladi. uz yo'nalishini uzgartirgan va orqaga kaytgan zarrachalar sonini xisoblab va xamda kaytish burchagini xisoblab, yadro zaryadini topish mumkin. rezerford shu usuldan foydalanib yadro zaryadi atom massasining yarmiga tengligini kursatdi. elementning davriy sistemadagi tartib nomeri kupchilik elementlar uchun atom massasining yarmiga teng. demak, atomdagi elektronlar soni elementning davriy sistemadagi tartib nomeriga, elementning tartib nomeri esa shu elementlar atomi yadrosining musbat zaryadiga tengdir. bu masalani 1913 yilda g.mozli boshqacha yul bilan xal qildi. g.mozli kalsiydan (ca=20) ruxgacha (zn=30) bo'lgan 11 elementning rentgen spektrini sistemali tekshirib, bu elementlardan xar qaysisining rentgen spektridagi k-seriyasi bir-biriga yaqin joylashgan ikkita chizik k va k dan iborat ekanligini kuzatdi …

Want to read more?

Download all 22 pages for free via Telegram.

Download full file

About "atom tuzilishi"

atom tuzilishi atom tuzilishi r e j a : 1. radioaktivlik 2. atom tuzilishining planetar modeli 3. atomlarning elektron formo'lalari 4. pauli prinsipi. 5. xund koidasi. valentlikning kvant mexaniq tabiati 6. atomlarda elektron bulutlarning strukturasi. energiyaning minimumga intilish (afzallik) prinsipi. atom murakkab sistema bo'lib, mikroolam qonunlariga buysunadigan, xarakatdagi zarrachadir. atom-kimyoviy elementning kichik zarrachasi bo'lib, uzida elementning ma'lum xossalarini mujassamlashtirgan bo'ladi. atom erkin yoki birikma xolatida bo'ladi. xx asr boshlarigacha atom moddaning oxirgi bulinish darajasi deb kelindi. bunday tasavvurlarning bir tomonlama va cheklanmaganligini ayrim olimlar tushunar edi. masalan xix asrning boshida moskva davlat universitetining professori g.m.pavlov ato...

This file contains 22 pages in DOCX format (155.2 KB). To download "atom tuzilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: atom tuzilishi DOCX 22 pages Free download Telegram