хаётнинг биологик эволюцияси

DOC 65,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1363180190_42089.doc 71-§ www.arxiv.uz режа: 1. хаёт тушунчасининг таърифи 2. ерда хаётнинг пайдо булиши тугрисида дунёкарашлар. 3. эволюцион жараённинг асосий йуналишлари. хаётнинг пайдо булиши тугрисидаги тушунча ва тажрибалар хаёт тушунчасининг таърифи. хаётнинг мохиятини тугри тушуниш биологиянинг энг асосий масалаларидан биридир. хаётнинг шакллари жуда хам хилма-хил куринишларга эга. аммо тирик организмлар учун умумий булган ва уларни улик табиатдан ажратиб турувчи асосий хусусиятларни билиш зарур. хаёт материянинг асосий шаклидир, у материя харакатининг биологик формасидир. тирик мавжудотларда мураккаб кимёвий жараёнлардан ташкари сифат жихатдан янги булган биологик конуниятлар амалга ошади. бу конуниятлар улик табиат конуниятларидан кескин фарк килади. хаётнинг дастлабки илмий таърифи эйгельснинг "анти-дюринг" китобида келтирилган: хаёт оксил жисмларининг яшаш шаклидир, унинг эиг асосий момента шу жисмлар кимёвий элементларининг тинмасдав алмашиниб туришидир. бу таърифда хаётнинг субстратига (оксил моддалари) ва шу жисмларнинг хусусиятларига (ташки мухит билан моддалар алмашиниши) ахамият берилади. хозирги замон биологиясининг кулга киритган ютуклари бу таърифни кенгайтиришга имкон берди. натижада хаётни белгиловчи биополимерларга оксилдан …
2
г алмашиниши, ахборот окимига боглик), уз-узини ифода килиш (моддалар, энергия, ахборот окими) га боглик. ерда хаётнинг пайдо булиши тугрисидаги дунёкарашлар. хаётнинг пайдо булиши хозирги замон табиатшунослигининг энг кизик ва мураккаб муаммоларидан биридир. бу савол инсонни жуда кадим замонлардан бери кизиктириб келмокда. xvii асрнинг иккинчи ярмигача организмлар уз аждодларидан хосил булишидан ташхкари кулай шароитда улик моддалардан хам пайдо була олади деган тасаввурлар мавжуд эди. масалан, тимсохлар балчиклардан, арслон ва йулбарслар сахро тошларидан, сичконлар бугдойдан хосил булиши мумкин, деган афсонавий тасаввурлар кеиг таркалган эди. факат xix аср урталаридагина бувдай сафсаталарни нотугрилиги луи пастернинг мохирона утказган тажрибалари оркали исботланди. 1859 йилда франция фанлар академияси хаётнинг уз-узидан хозирги даврда пайдо булиши мумкин эканлиги ёки мумкин эмаслиги масаласини хал килиш максадида катта мукофот эълон килди. бу мукофотни 1862 йилда машхур француз олими л. пастер олишга муваффак булди. пастер колбада микроорганизмлар купаядиган озик суюк-лигини узок, вакт кайнатди.суюкликка микроор: ганизмлар ва уларнинг споралари кирмаслиги учун колбанинг отзига …
3
иб чикиши мумкинлигини инкор килиб булмайди, албатта. хозирги замонда баъзи кулай шароитда ернинг айрим жойларида хаёт янгидан пайдо булганида хам, улар биосферада жуда куп таркалган гетеротроф организмлар томонидан дархол йукотилиб юборилади. хозирги даврда ерда хаётнинг пайдо булишини тушунтирувчи асосан икки хил фараз мавжуд: "панспермия" фарази. бу фаразни биринчи булиб 1908 йилда машхур швед физиги, нобел мукофотининг совриндори с. аррениус таклиф этган. панспермия фаразини кейинчалик инглиз биофизиги ва генетиги ф. крик ривожлантирди. панспермия фаразига кура хает ерда пайдо булмаган, бошка сайёраларнинг биридан келиб чиккаи ёки коинотда мангу мавжуд булиб, бир сайёрадан иккинчи сайёрага кучиб юради. бирок космик бушликда бактерия спораларининг учрамаслиги, ойдан келтирилган тупрокда хает шаклларининг топилмаганлиги, ернинг сунъий йулдошлари оркали утказилган тажрибалар бу фаразни тасдикламади. ф. крикнинг тахминига кура хает космосдан ерга етиб келган моддалар билан келиб колиши ёки онгли равишда келтирилган булиши мумкин. аммо бу фаразни тасдикловчи бирорта хам ишончли далил фанга маълум эмас. хатто хает ердан ташкарида пайдо …
4
тон майнаси биологик прогресс холатдадир. яшаш жойига нисбатан инстинктнинг йуклиги, танасининг бирмунча йириклиги, тажовузкорлиги, хилма-хил озиклар билан озикданиши, тез урчиши, уларнинг яшаш учун курашда юлиб келиши сон жихатдан тобора купая боришига, таркалиш ареалининг кенгайишига сабабчи булмокда. дастлаб xx аср бош-ларида хиндистон майнаси марказий осиёнинг чегара туманларида уч-раган булса, хозирги вактга келиб, у шимолий туманларига таркалгани учун уни барча республикалар, вилоятларда куриш мумкин. органик олам ривожланишида биологик юксалиш — прогрессга карама-карши уларок биологик регресс хам учрайди. биологик регрессда мухит шароитига организмлар етарлича мослаша олмаганликлари сабабли уларни 1. бугиндан буринга утган сари индивидлар сони камаяди. 2. таркалган ареали тораяди. 3. популяциялар, турлар сони камаяди. рус олимларидан а. н. северцов ва и. и. шмальгаузенлар биологик юксалиш прогресснинг асосий йуналишлари хакида мулохаза юритиб, уни ароморфоз, идиоадаптация, умумий дегенерация асосида булишлигини аникладилар. ароморфоз юнонча — аиро — юксалиш, морпос — шакл демакдир. морфофизиологик юксалиш деганда организмлар тузилишининг умумий даражасини, хает фаолиятини, интенсивлигини оширадиган эволюцион узгаришлар …
5
йдо булган, ареали кенгайган, туркум, синф, тип хосил булиш жараёни тезлашган. ароморфоз йуналиш узок давом этган ирсий узгарувчанлик табиий танланиш асосида руй беради. усимлик ва хайвонларнинг хар кандай йирик таксономик бирлигида ароморфоз типидаги узгаришларни куриш мумкин. идиоадаптация (юнонча идиас — узига хос, лотинча адаптис — мосланиш демакдир). бу организмларнинг муайян яшаш шароитига мослашу-вига ёрдам берадиган эволюцион узгаришлардир. ароморфозлардан фаркли уларок, идиоадаптация умумий мосланиш эмас, балки хусусий, жузъий мосланишлар билан алокадордир. улар организмлар тузилиш даражасини, хает фаолиятини аждоддарга нисбатан юкорига кутармайди. хайвонларда химоя ранги, мимикрия ходисаси, усимликларда шамол, хашаротлар, кушлар ёрдамида четдан чангланиши буйича хилма-хил мувофикланишлар, мева ва уларнинг таркалиши билан боглик мосланиш​лар идиоадаптацияга мисол була олади. шунга ухшаш суякли баликлар-нинг хар хил тур вакилларининг тана шакли, ранги, сузгич канотлари тузилишининг узига хослиги хам идиоадаптация йуналишидаги мосла​нишлар натижасидир. бу мосланишлар хар бир тур организмлар учун муайян мухит шароитида яшашга бирмунча кулайликлар тугдиради ва биологик юксалишга сабабчи булади (156-раем). умумий дегенерация (лотинча …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"хаётнинг биологик эволюцияси" haqida

1363180190_42089.doc 71-§ www.arxiv.uz режа: 1. хаёт тушунчасининг таърифи 2. ерда хаётнинг пайдо булиши тугрисида дунёкарашлар. 3. эволюцион жараённинг асосий йуналишлари. хаётнинг пайдо булиши тугрисидаги тушунча ва тажрибалар хаёт тушунчасининг таърифи. хаётнинг мохиятини тугри тушуниш биологиянинг энг асосий масалаларидан биридир. хаётнинг шакллари жуда хам хилма-хил куринишларга эга. аммо тирик организмлар учун умумий булган ва уларни улик табиатдан ажратиб турувчи асосий хусусиятларни билиш зарур. хаёт материянинг асосий шаклидир, у материя харакатининг биологик формасидир. тирик мавжудотларда мураккаб кимёвий жараёнлардан ташкари сифат жихатдан янги булган биологик конуниятлар амалга ошади. бу конуниятлар улик табиат конуниятларидан кескин фарк килади. хаётнинг дастлабки илмий таъри...

DOC format, 65,5 KB. "хаётнинг биологик эволюцияси"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.