muhammad solihning "shayboniynoma" asari

PDF 31 pages 376.5 KB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 376.5 KB

File type PDF

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

1 o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi “muhammad solihning “shayboniynoma” asaritarixiy manba sifatida” mavzusida tayyorlagan kurs ishi 2 reja: kirish. i – bob. shayboniylar davrining yetuk olimlaridan biri muhammad solihning ijodi va faoliyati haqida 1.1 “shayboniynoma” – tarixiy dostonining o’rgangan olimlarning doston haqida fikrlari va o’rganilganligi 1.2. buxoro xonligida “shayboniynoma” dostonining forsiy tilida yozilganligi. do’stonning badiiyligi va tili. ii - bob. “shayboniynoma” - o’zbek-nemis adabiy aloqlari sarchashmasida 2.1 . herman vamberi – tilshunos, sharqshunos, etnograf. buxoro xonligining o’rganganligini to’g’risida ma’lumotlar 2.2 . “shayboniynoma” - hermann vamberi tarjimasida xulosa foydalinilgan adabiyotlar 3 kirish temuriylardan keyin hokimiyat tepasiga kelgan shayboniylar hukmronlik qilgan deyarli bir asrlik zamonda ham, bir oz tanaffus bilan, bunyodkorlik ishlari davom ettirildi. bu sulolaning asoschisi muhammad shayboniyxon haqida o’sha uchrashuvda birinchi prezident islom karimov xalqimizning o’tmishda o’tgan farzandi haqida xolisona fikr bildirishi ko’p savobli ish bo’ldi, chunki to shu paytgacha sho’rolar davrida chiqqan tarixiy kitoblarda ham, badiiy …

2 / 31

aniga, o’zidan keyin nimalar qoldirganiga qarab baho berish lozimdir.prezidentimiz bildirgan fikrning siyosiy ahamiyati shundaki, xv asrning oxiri va xvi asrning boshlarida, sanani shayboniyxonning samarqand taxtini egallashidan belgilasak, 1500 yili yurtimizda hokimiyat almashuvi yuz berdi, hokimiyat temuriylardan shayboniylar qo’liga o’tdi, el-yurt o’z joyida qolaverdi, o’zbek milliy davlatchiligi davom etaverdi. muhammad solihning ijodi va faoliyati haqida muhammad solih o’zbek adabiyotining ulkan namoyondalaridan biridir. navoiy va bobur kabi atoqli so’z san’atkorlari tomonidan iste’dodli shoir sifatida ta’riflangan muhammad solihning o’zbek va fors-tojoik tillarida yaratgan she’rlarida ayrim parchalargina saqlanib qolgan, xolos. uning epik ijodi - “shayboniynoma” esa bizga qadar to’la yetib keldi. o’zbek klassik adabiyotida birinchi tarixiy doston bo’lgan “shayboniynoma”, ayrim tendentsioz xususiyatlariga qaramay, ikki sulola: temuriylar bilan shayboniylar o’rtasidagi urushlarning dahshatli manzaralarini tasvirlashi, badiiy uslubi va tili bilan o’tmish adabiyotning qimmatli bir yodgorligidir.muhammad solih 1455 yilda xorazmda tug’ilgan. uning bobosi amir shoh malik ulug’bekning vasiysi va tarbiyachisi bo’lib, temur va ulug’bek saroylarida katta obro’ga …

3 / 31

va jazo berilsin…”, deb buyruq qiladi. shu jumladan, amir nur said ham jang kunlari parvosizlik qilgani uchun gunohkor sanalgan edi. amirlar oliy farmonga binoan, xorazmga jo’nab, ahvolni batafsil bilandilar: ”xorazm askarlarining soni ko’p bo’lishiga qaramay, zafarpanoh miroz sulton husaynning hujumiga bardosh bera olmay, birdaniga qochib qolgan ekan. amir pirdarvesh kuchin… amir saidni tutib olib, uni otga mindirib, shamol tezligida uni hirotga yuboradi. uning butun mollari va vajhlarini talon-taroj ettirdi. amir nur said rabbial-avvalning 20-sida hirotga eltdi va uni ixtiyoriddin qal’asiga qamadilar janob shayx (abduraxmon jomiy) amir nur saidning gunohini tiladilar. hazrati xilofatpanoh (jomiy)ning iltimosini qondirdi” 5 i – bob. shayboniylar davrining yetuk olimlaridan biri muhammad solihning ijodi va faoliyati haqida 1.1 “shayboniynoma” – tarixiy dostonining o’rgangan olimlarning doston haqida fikrlari va o’rganilganligi “shayboniynoma”ning 1510-1511 yillarda qosim degan kotib tomonidan ko’chirilgan eng eski yozma nusxasi venada saqlanadi. nasat’liq xati bilan yozilgan bu nusxa 218 varaq bo’lib, unda jang va ziyofat manzaralarini …

4 / 31

larini tasvirlaydi.doston 8902 misradan iborat bo’lib, 76 bobga bo’lingan. bulardan 16 bob dostonning muqaddimasidir: i-iii boblar diniy – traditsion xarakterdagi boblar bo’lib, iv bob so’z ta’rifi, v-xiv boblar shayboniyxonning ta’rifi va tavsifiga bag’ishlanadi. xv bobda “kitob nazmining sababi” bayon etiladi. xvi bob mullo abduraximga ataladi. dostonning asosiy qismi xvii bobdan boshlanadi. bu boblarda 1499/1500 – 1505/ 1506 yillarda ro’y bergan tarixiy voqealar xronologik izchillik bilan aks ettiriladi; ikki sulola – temuriylar bilan shayboniylar o’rtasidgi urushlarning oqibati doston syujetining asosini tashkil etadi. bu qonli kurashlarning shohidi va ishtirokchisi bo’lgan muhammad solih o’z ko’zi bilan ko’rgan, o’zi qatnashgan voqealrni hikoya qiladi. shunga ko’ra, u bunday deydi:har ne ko’rdim cherigida bir-bir, barchasin nazm ila qildim tahrir2. dostonda shayboniyxonning 1499-1500 yillarda turkistondan samarqandga qo’shin tortib kelishi, samarqandni bosib olish uchun dastlabki urunishlarning barbod bo’lishi va chekinishi, buxoro viloyatining hokimi boqi tarxon va uning qo’shini dabbusiy qo’rg’onida (hozirgi ziyovuddin yaqinida) qamal qilib,buxoroni bosib olishi, qorako’l, …

5 / 31

ari devlar, jinlar, parilar ham ishtirok etadi, diniy “karomat” va “mo’jizalar” so’zlanadi. “shayboniynoma”da esa shoir ko’z o’ngida bo’lib o’tgan tarixiy voqealargina bayon qilinadi. shu bilan birga “shayboniynoma” alisher navoiyning “saddi iskandariy” asari tipidagi qahramonlik dostonlaridan ham o’ziga xos xususiyatlari bilan printsipial farq qiladi: “saddi iskandariy”da tarixy voqealarni va tarixiy shaxslarning faoliyatini tasvirlash vazifasi qo’yilmaydi. “shayboniynoma”da esa, shoirning tutgan pozitsiyasidan qat’iy nazar, tarixiy voqea va tarixiy shaxslar tasvirlanadi.binobarin, “shayboniynoma” o’zbek adabiyoti tarixida jangnomaning yangi turidir, u birinchi tarixiy dostondir. “shayboniynoma”ning personajlari tarixiy shaxslardir. “shayboniynoma”da ikki sulola o’rtasidgi toj-taxt kurashlari tasvirlangani uchun, uning personajlari ham asosan shu ikki sulolaning namoyondalaridir. dostonda, bir tomondan, shayboniy va uning hukmdorlari: sulton mahmud, temur sulton, jonvafobiy va boshqalar, ikkinchi tomondan, bobur, husayn boyqora, boqi tarxon, sulton ali, badiuzzamon va boshqa temuriy hukmdoralr ko’rinadi. shoir bu obrazlarni ularning o’zaro feodal kurashlardagi faoliyati, tarixiy voqelar rivojidagi tutgan o’rni va, qisman bo’lsa-da, shaxsiy hayoti, fe’l- atvori tasvirida gavdalantiriladi. biroq …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "muhammad solihning "shayboniynoma" asari"

1 o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi “muhammad solihning “shayboniynoma” asaritarixiy manba sifatida” mavzusida tayyorlagan kurs ishi 2 reja: kirish. i – bob. shayboniylar davrining yetuk olimlaridan biri muhammad solihning ijodi va faoliyati haqida 1.1 “shayboniynoma” – tarixiy dostonining o’rgangan olimlarning doston haqida fikrlari va o’rganilganligi 1.2. buxoro xonligida “shayboniynoma” dostonining forsiy tilida yozilganligi. do’stonning badiiyligi va tili. ii - bob. “shayboniynoma” - o’zbek-nemis adabiy aloqlari sarchashmasida 2.1 . herman vamberi – tilshunos, sharqshunos, etnograf. buxoro xonligining o’rganganligini to’g’risida ma’lumotlar 2.2 . “shayboniynoma” - hermann vamberi tarjimasida xulosa foydalinilgan adabiyotlar 3 kirish temuriylardan keyin hoki...

This file contains 31 pages in PDF format (376.5 KB). To download "muhammad solihning "shayboniynoma" asari", click the Telegram button on the left.

Tags: muhammad solihning "shayboniyno… PDF 31 pages Free download Telegram