optik kvant generatorlar va texnologiyalar

DOCX 8 pages 88.4 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 88.4 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

reja: 1. optik kvant generatorlar(lazerlar) 2. suyuq kristallar va ularning xususiyatlari. 3. katta adron kollayderi va uning ishlash prinsipi. 4. quyosh fotoelektrik elementlari va modullari. ultratovush va uning qo’llanilishi. optik kvant generatorlar(lazerlar) kvant generator - majburiy nur lanish hodisasiga asoslangan monoxromatik elektromagnit toʻlqinlar generatori. ishlashi tashqi nurlanish taʼsirida atomlar, ionlar va molekulalarning oʻzidan fotonlarni chiqarishiga asoslangan. oʻyuch (oʻta yuqori chastota) diapazondagi birinchi k.g . 1955 yilda n. g. basov va a. m. proxorov hamda aqsh olimlari j. gordon, x. seyger va ch. tauns tomonidan (bir-biridan mustaqil) yaratilgan. unda faol muhit sifatida ammiak molekulalari nh3 dastasi ishlatilgan, shu sababli u molekulyar generator deb yuritiladi. hozir molekulyar generatorlarda ammiak molekulalaridan tashqari formaldegid molekulalari, sianid kislota molekulalari, vodorod atomlari, suv, deyteriylangan ammiak molekulalari va b. ishlatiladi. molekulyar generatorlarning kamchiligi spektr chiziqlarining murakkab tuzilishidadir. har bir spektr chiziqning oʻzi bir-biriga juda yaqin joylashgan chiziqlar toʻplamidan iborat boʻlib, ularni radiospektroskoplarda ajratish qiyin. radiodiapazondagi k.g .ning …

2 / 8

vati bilan farq qiladi. gazli k. g . uzluksiz tartibda 5 kvt gacha nurlanish quvvatiga ega. qattiq jismli generator esa 1013 vt gacha nurlanish quvvatiga ega. k.g . radiofizika, optika va texnikaning turli sohalarida qoʻllaniladi. lazer kogerent nurlanish chiqaruvchi elektr-optik qurilmadir. atama inglizcha "laser" qisqartmasidan kelib chiqib, l ight a mplification by s timulated e mission of r adiation (majburiy nurlanish yordamida yorugʻlikni kuchaytirish), deb yoyiladi. tipik lazer divergensiyasi past va toʻlqin uzunligi qatʼiy cheklangan (yaʼni, monoxrom) yorugʻlik chiqaradi. lazer (ing. laser; light ampliﬁ cation by stimulated emission of radiation — majburiy nurlanish yordamida yorugʻglikning kuchayishi maʼnosini anglatadigan soʻz birikmalarining bosh harflaridan olingan), optik kvant generator — ultrabinafsha, infraqizil va koʻzga koʻrinadigan soha diapozondagi nurlanishlarni hosil qiluvchi qurilma; kvant elektronikadagi asosiy qurilmalardan biri. birinchi lazer 1960-yilda yoqutda amerikalik olim t. meyman tomonidan yaratilgan. ishi atom va molekulalarning majburiy nurlanishiga asoslangan. l. har xil energiya (elektr, yorugʻlik, kimyoviy, issiklik va h.k.)ni …

3 / 8

dan qaytib, yana aktiv moddadan oʻtadi, unda majburiy oʻtishlarni yuzaga keltiradi. koʻzgulardan biri qisman shaffof boʻlib, u cheksiz koʻp oʻtishlardan keyin kuchaygan nurni tashqariga chiqib ketishiga xizmat qiladi. l.ning ishlash tamoyilida atom tuzil ishi muhimdir. moddalarni tashkil qilgan atomlarni energetik holatlari (orbitasi) har xil. pastki orbitada zarrasi boʻlgan atom turgʻun, yuqori orbitada zarrasi boʻlgan atom beqaror boʻladi. yuqori orbitada zarra uzoq turmaydi. maʼlum vaqt oʻtgach, zarra pastki orbitaga tushib, atom oʻzidan nur chiqaradi. yuqori energetik holatlar (orbita) dagi oʻzoʻzidan pastga, yaʼni, energetik turgʻunroq holatga tushmasa, uni "turtib" tushirib yuborishi mumkin. buni fanda majburiy nurlatish deyiladi. togʻ ustidan pastga yumalatilgan bitta tosh bir necha toshni yumalatib tushirganidek, moddaning bitta zarrasi turtib yuborilsa, barcha orbitalardagi zarralar qoʻzgʻaladi. atom chiqargan nur bilan yutilgan nur koʻshilib, ikkitasi toʻrtta, toʻrttasi sakkizta va h.k. l. nuriga aylanadi. bu nurlarni kvant generator (elektr signal kuchaytirgichiga oʻxshab) kuchaytirib, gʻoyat toʻgʻri yoʻnalgan nur (energiya)ga aylantirib beradi. energiya manbai (oʻzgarmas …

4 / 8

idan foydalanilsa, uzluksiz ingichka nur hosil qilish mumkin. agar manba impulyeli energiya bersa, l. nur impulslarini beradi. qattiq jismlardan tayyorlangan l.da (mas, yoqutli l.da) 0,05% gacha xrom (sg3+) ionlari (aktivator) qoʻshilgan alyuminiy oksid (a12o3) dan tayyorlangan kizil kristall shisha tayoqcha ishlatiladi. bunda yoqut silindr shaklida boʻlib, yoqut oʻqining ikki uchiga optik rezonator hosil qiluvchi koʻzgular joylashtirilgan. impulsli lampadan chiqayotgan yorugʻlik tebrantirishni vujudga keltiradi. lampaning yorugʻligi yoqutga tushganda, xrom ionlari lampadan chiqayotgan radiatsiya spektrining yashil va sarik, qismlarini yutib "uygʻongan" aktivlashgan holatga oʻtadi. natijada nurlanishga tayyor aktiv muhit hosil boʻladi va yoqutning oʻqi boʻylab koʻzguga tik yoʻnalgan jala shaklida koʻpayib boruvchi yorugʻlik kvantlari paydo boʻladi.yoqutli l.larda generatsiyalanayotgan yorugʻlikning quvvati 20 kvt gacha yetadi. ularning f.i.k. 0,1% dan 10% gacha. l. nuri generatsiyasi aktivatorning energiya sathlari orasidan oʻtishiga bogʻliq. unda hosil boʻlgan infraqizil nurning toʻlqin uzunligi >.=0,69 mkm. qattiq jismli l.lardan neodim l.ida aktiv modda vazifasini neodim (nd3+) ionlari qoʻshilgan shisha (cawo4) …

5 / 8

ga boʻlgan oraliq holati. suyuq kristallar hosil qilgan moddalarning molekulalari tayoqcha yoki choʻziq plastinkasimon shaklda boʻladi. termotrop va liotrop xillarga boʻlinadi. termotrop suyuq kristallar — maʼlum temperatura oraligʻida mezomorf holatda, undan past trada qattiq kristall, yuqori trada esa oddiy suyuklik holatida boʻladi. masalan, iazoksianizol 118,27° da anizotrop boʻlib, suyuq kristallar hosil qiladi. 135,85° da esa u izotroplikni namoyon qilib, oddiy suyuqlikka aylanadi. baʼzi moddalarning maxsus erituvchilardagi eritmasi liotrop suyuq kristallar deyiladi. suyuq kristallar molekulalarining tartiblanish darajasiga koʻra nematik ("azoksionizol, sintetik polipeptid eritmalari) va smektik (sovunning suvdagi eritmasi) suyuq kristallar ga boʻlinadi. nematik va smektik suyuq kristallarning tashki koʻrinishini polyarizatsion mikroskop yordamida osongina ajratish mumkin. nematik suyuq kristallar ipsimon, smektik suyuq kristallar konussimon, tayoqchasimon va bosqichli tuzil gan. suyuq kristallarning xolesterik (xolesterinning propil efiri) xili ham mavjud boʻlib, uning molekulalari birbiriga parallel joylashgan uzunchoq plastinkasimon shaklda. xolesterik suyuq kristallar organik suyukdiklar va qattiq kristallarning optik faolligidan bir necha marta yuqori boʻlgan …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "optik kvant generatorlar va texnologiyalar"

reja: 1. optik kvant generatorlar(lazerlar) 2. suyuq kristallar va ularning xususiyatlari. 3. katta adron kollayderi va uning ishlash prinsipi. 4. quyosh fotoelektrik elementlari va modullari. ultratovush va uning qo’llanilishi. optik kvant generatorlar(lazerlar) kvant generator - majburiy nur lanish hodisasiga asoslangan monoxromatik elektromagnit toʻlqinlar generatori. ishlashi tashqi nurlanish taʼsirida atomlar, ionlar va molekulalarning oʻzidan fotonlarni chiqarishiga asoslangan. oʻyuch (oʻta yuqori chastota) diapazondagi birinchi k.g . 1955 yilda n. g. basov va a. m. proxorov hamda aqsh olimlari j. gordon, x. seyger va ch. tauns tomonidan (bir-biridan mustaqil) yaratilgan. unda faol muhit sifatida ammiak molekulalari nh3 dastasi ishlatilgan, shu sababli u molekulyar generator deb yuri...

This file contains 8 pages in DOCX format (88.4 KB). To download "optik kvant generatorlar va texnologiyalar", click the Telegram button on the left.

Tags: optik kvant generatorlar va tex… DOCX 8 pages Free download Telegram