pulning ijtimoiy funksiyalari

PDF 31 pages 900.4 KB Free download

31 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 900.4 KB

File type PDF

Pages 31

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 31

reja: 1. pul, uning kelib chiqishi va zarurligi. 2. pulning mohiyati va turlarining evolyutsiyasi. 3. pulning funksiyalari. 2-mavzu. pulning paydo bo’lishi, zarurligi va funksiyalari 1. pul, uning kelib chiqishi va zarurligi “pul” deb nomlangan maxsus tovarning paydo bo‘lishi natijasida odamlar o‘rtasida ayirboshlash bilan bog‘liq ziddiyatlar va «ehtiyojlarning bir – biriga mos kelmasligi» kabi muammolar barham topdi. pulning vujudga kelishiga quyidagi omillar asos bo‘lib xizmat qiladi: qadimgi davrda odamlar o‘z ehtiyojidan ortib qolgan iste’mol mahsulotlari turib qolmasligi va saqlashning imkoniyati bo‘lmaganligi bois ularni o‘zlariga yaqin yoki tanish odamlarga bergan, bu o‘z – o‘zidan odamlar o‘rtasida stixiyali ravishda bir tomonlama ayirboshlash munosabatlari vujudga kelishiga sabab bo‘lgan; keyinchalik odamlarning ongi, dunyoqarashi va hayot kechirish tarzi rivojlanganligi natijasida, ikki tomonloma ayirboshlash munosabatlari vujudga kela boshladi. bu davrda, kishilarda o‘ziga zarur bo‘lmagan buyumning o‘rniga nimadir olish evaziga, ikkinchi kishiga berishi lozimligini anglay boshladilar. ayirboshlash – bu kishilarning istak – xohishlari va ehtiyojlari mahsuli sifatida amalga …

2 / 31

lgan. qiymatning oddiy shaklida ishlab chiqarish hajmining pastligi, yaratuvchi va oluvchining manfaatlari doimo ham bir – biriga mos kelmagan ayirboshlash jarayonida ma’lum tovarlargina ishtirok etgan. 2. qiymatning kengaytirilgan shakli. qiymatning kengaytirilgan shakli jamiyatda mehnat taqsimotining vujudga kelish davri bilan bevosita bog‘liq bo‘lib, ushbu davrda, kishilar o‘rtasida ayirboshlash munosabatlari rivojlandi. endi kishilar mahsulotning asosiy qismini ayirboshlash uchun ishlab chiqara boshladi. 3. qiymatning umumiy shakli. bu sharoitda umumekvivalent sifatida e’tirof etilgan tovarlar eramizdan oldingi v – iv asrlarga qadar pul vazifasini bajardi. qiymatning umumiy shakli davrida, ishlab chiqarish kengaydi va uning asosiy maqsadi barcha uchun zarur bo‘lgan tovarni o‘zlashtirishga qaratildi. 4. qiymatning pul shakli. ayirboshlash munosabatlarining rivojlanishi, jahon bozorining vujudga kelishi, kumush va oltinning barcha tovarlar ichidan umumekvivalent vosita sifatida ajralib chiqishiga olib keldi. ushbu metallarning tabiiy xossasi (yagona jismligi, qiymatining o‘zgarmasligi, sifatining buzilmasligi) uzoq davr jamiyatda pul vazifasini bajarishiga xizmat qildi. 5. qiymatning qog‘oz – pul shakli. dastlabki qog‘oz pullarni muomalaga …

3 / 31

hi natijasida tovar va xizmatlar massasining qimmatbaho metallar (oltin, kumush) massasiga nisbatan shiddat bilan ortib borishi. pulning mohiyati pulning iqtisodiy mohiyati va uning zaruriyatiga xorij iqtisodchilari alohida e’tibor qaratgan bo‘lmasalarada, iqtisodiy nazariyachilarning asarlarida unga nisbatan berilgan fikrlarini uchratish mumkin. masalan, a.smit pulni iqtisodiy kategoriya darajasiga ko‘tarib, unga “pul – bu muomalaning buyuk g‘ildiragi“, “savdo sotiqning yuksak quroli” sifatida ta’rif beradi. • абдуллаева ш.з. пул, кредит ва банклар. –т.: “иқтисод – молия”, 2007, 8 – б. • смит а. исследовние природе и причинах богатства народов. том 1. –с.418, 421. d.yum a.smitning pul xususidagi qarashlariga e’tiroz bildirib, “pul bu – savdo – sotiqning g‘ildiragi emas, balki u yog‘, shu savdo – sotiq g‘ildiragini erkin va yumshoq yurishiga imkoniyat yaratadigan vositadir” degan fikrni bildiradi. • юм д. опыты. –м.: издание к.т.солдатенкова, 1986. –с.20. pulning rivojlanish tarixi pulning hozirgi kundagi ko‘rinishi, holati va darajasiga yetgunga qadar juda uzoq tarixiy davrni boshidan kechirdi. bu davr …

4 / 31

tangalar miloddan ilgarigi vi asrda ahmoniy shoh doro i tomonidan zarb etilgan. ushbu metall tangalarning og‘irligi 8,4 grammni tashkil etgan bo‘lib, “darik” deb nomlangan tilla tangalar ekanligi taxmin qilinadi. o‘sha vaqtlarda, ya’ni miloddan ilgarigi vi – iv asrlarda hozirgi o‘zbekistonning asosiy qismi, ya’ni xorazm, sug‘diyona va sak qabilalari yashagan hududlar ahmoniylar davlati tarkibida bo‘lganini hisobga olsak, ushbu “darik”lar o‘zbekiston zaminida amal qilgan bizga ma’lum birinchi tangalar bo‘lgan desak xato qilmaymiz. islom imperiyasida markazlashtirilgan boshqaruv tizimi tashkil etilgandan keyin xalifa abdumalik 696 yilda imperiyaning butun hududida yagona pul tizimini joriy etdi. shu davrdan boshlab, yirik savdo bitimlarini amalga oshirish uchun vazni 4,3 gramm bo‘lgan oltin dinor zarb etilgan. maosh va soliqlar to‘lovi uchun vazni 2,8 gramm bo‘lgan kumush drahmalar chiqariladi. kundalik savdo – sotiq esa mis tangalar – fuluslar yordamida (yunoncha «follis» hamyon ma’nosini anglatadi) amalga oshirila boshladi. bu pul birliklari movarounnahrda ham o‘sha davrda muomalada bo‘lgan. xii asrning o‘rtalarida, xorazmshoh …

5 / 31

oshlab dastlab buxoro amirligida muomalaga chiqarilgan. muomalaga chiqarilgan nominali 20, 60, 100, 200, 300, 500, 1000, 2000, 3000, 5000, va 10000 qog‘oz pullar tanga deb atalgan. pulning funksiyalari pulning mohiyati uning funksiyalarida yanayam yaqqolroq namoyon bo‘ladi. pul iqtisodiy kategoriya sifatida nechta funksiyani bajarishi iqtisodchi olimlar, nazariyachilar va iqtisodchilar o‘rtasida juda uzoq davrdan buyon tortishuvlarga sabab bo‘lib kelmoqda. iqtisodiyotni markazdan boshqarish sharoitida nashr etilgan adabiyotlarda, pul beshta, ya’ni qiymat o‘lchovi, muomala vositasi, to‘lov vositasi, jamg‘arma vositasi va jahon puli funksiyalarini bajarishi ta’kidlanadi. iqtisodiy adabiyotlarda pulning funksiyalari xususida 2 ilmiy maktab olimlarining qarashlari mavjud: • yevropa maktabi. • amerika maktabi. yevropa maktabi pulning 5 funksiyasi xususida xulosaga kelgan: qiymat o’lchovi funksiyasi. barcha tovarlar va xizmtalar qiymati umumiy ekvivalent bo’lgan pulda o’lchanadi. hozirgi davrda oltinning almashilmaydigan qog’oz va kredit pullari bu funksiyani bajarmoqda. qog’oz pul moliya vazirligi tomonidan muomalaga chiqariladi. masalan: aqshda 1 dollardan 10 dollargacha bo’lgan kupyuralar aqsh g’aznachiligi tomonidan muomalaga chiqariladi. …

Want to read more?

Download all 31 pages for free via Telegram.

Download full file

About "pulning ijtimoiy funksiyalari"

reja: 1. pul, uning kelib chiqishi va zarurligi. 2. pulning mohiyati va turlarining evolyutsiyasi. 3. pulning funksiyalari. 2-mavzu. pulning paydo bo’lishi, zarurligi va funksiyalari 1. pul, uning kelib chiqishi va zarurligi “pul” deb nomlangan maxsus tovarning paydo bo‘lishi natijasida odamlar o‘rtasida ayirboshlash bilan bog‘liq ziddiyatlar va «ehtiyojlarning bir – biriga mos kelmasligi» kabi muammolar barham topdi. pulning vujudga kelishiga quyidagi omillar asos bo‘lib xizmat qiladi: qadimgi davrda odamlar o‘z ehtiyojidan ortib qolgan iste’mol mahsulotlari turib qolmasligi va saqlashning imkoniyati bo‘lmaganligi bois ularni o‘zlariga yaqin yoki tanish odamlarga bergan, bu o‘z – o‘zidan odamlar o‘rtasida stixiyali ravishda bir tomonlama ayirboshlash munosabatlari vujudga kelishiga sabab ...

This file contains 31 pages in PDF format (900.4 KB). To download "pulning ijtimoiy funksiyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: pulning ijtimoiy funksiyalari PDF 31 pages Free download Telegram