hamza hakimzoda niyoziy ma’rifati

DOCX 6 sahifa 17,7 KB Bepul yuklash

6 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 17,7 KB

Fayl turi DOCX

Sahifalar 6

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 6

mavzu:hamza hakimzoda niyoziy ma’rifati.ta’limda joriy etilgan o’qish kitoblarining shakkllanishida hamza hakimzodanig o’rni. hamza milliy shoirlarimizning u peshvolaridan, milliy-ma’naviy tarkibi toza adabiyot bag‘rida ildiz yozgan azamat bir chinordir. davr va zamon shamollari na egib biladi uni, na qulatib… hamza darveshvash ijodkor, his va ehtiroslari yolqinli shoir. taassurot, kechinma va ohangdorlik uning g‘azallarida boshqacha bir uyg‘unlik kasb etgan. mashrabga o‘xshab hamza ham isyonkor va talvinchi: holdan holga yuksalish, kayfiyat manzaralarini har gal yangi mazmunga xizmat ettirishni uxush ko‘radi. bunday shoirlarda xato, nuqson, adashuv, ikkilanish, hatto nimalardandir kechish ham bo‘ladi. chunki ular belgili “ijodiy” niyat, so‘nik qalb bilan qalam tebratolmaydi. dolzarb mavzularda qatorlashtirib she’riy “haykalcha”lar yasash ham qo‘lidan kelmaydi. chin shoir g‘oyaviy xato va chalg‘ishlarining tamaliga yetib borib so‘zlash esa tiriklik va adabiyot manfaatiga xizmat qiladi. aytaylik, hamzanikiday zidiyatli, qaltis yo‘lni bosib o‘tishga andak-mundak shoirning mardligi, jur’ati, shiddati urvoq ham bo‘lolmaydi. ana shu haqiqat mushohada etilganda ehtimolki, adabiy tanqid “chumchuq”ni “qarchig‘ay”, “qarg‘a”ni “bulbul”, …

2 / 6

kimzoda – ma’rifatparvar”, “hamza hakimzoda – revolutsiya kuychisi”, “sotsializm qurish yillaridagi ijodi”, “she’rlarining badiiy xususiyati”, “hamza hakimzoda – birinchi o‘zbek sovet dramaturgi”, “boy ila xizmatchi”, “jamila obrazi”, “solihboy obrazi”, “qodirqul obrazi”, “dramaning kompozitsiyasi”, “boy ila xizmatchi” dramasining ahamiyati”, “hamza hakimzoda traditsiyalarining davom ettirilishi”, “hayotining so‘nggi yillari”. yuqoridagi bo‘limlardan hamzaning hayot yo‘liga doir ma’lumotlarni ko‘rib chiqamiz. bu ma’lumotlar o‘zbek sovet peziyasi hamzaning “yasha, sho‘ro!”, “uyg‘on!”, “biz ishchimiz”, “berma erkingni qo‘ldan!” kabi she’rlari bilan boshlanishi, o‘zbek sovet dramaturgiyasining dastlabki namunlari ham uning dramalaridan ekanligi uqtirilgan. hamzaning fikri-tafakkurining o‘zgarishida 1905 yilgi va undan keyingi inqilobiy voqealarning o‘rni kattaligi haqida ma’lumotlar beriladi. bolaligi, otasining kasbi tabibligi, otasi ham ilm- ma’rifatga yaqin odam bo‘lganligi borasida ham fikrlar bayon etilgan. “hamza hakimzoda – ma’rifatparvar” deb nomlangan bobda uning ma’rifatchilik borasida amalga oshirgan ishlari sanab o‘tilgan. bu ishlarni, bilamizki, hamza o‘sha davrda xalqning ma’rifatli bo‘lishini o‘ylab amalga oshirgan. ammo mazkur kitobda bu inqilobchi hamzaning inqilobiy ruhdagi ishlari …

3 / 6

a shu narsa ko‘zga tashlanib turadiki, hamza hakimzoda bolalarga yaxshi tarbiya berish uchun xalq og‘zaki adabiyotidan ijodiy foydalangan. u o‘zbek xalq ertaklari va masallarini yangi mazmun bilan boyitib, yana xalqqa taqdim etgan. bu ishda u rus va o‘zberk klassik yozuvchilaridan o‘rnak olgan”. 1 ushbu parchadan bilishimiz mumkinki, hamzaning ma’rifat borasida amalga oshirgan ishlari tahsinga sazovor. u maktablar ochibgina qolmay, bu maktablarda o‘qiydigan o‘quvchilar uchun dars;liklar ham yaratdi. bu ishlarning ma’rifiy ko‘lami nihoyatda keng hisoblanadi. o’sha davr kitoblarida bo‘lgani kabi bu kitobda ham chor rossiyasining siyosati qattiq qoralangan. hamzaning faoliyatiga eng katta to‘siq sifatida yuqorida nomi zikr etilgan hukumat ko‘rsatilgan. ushbu kitobni o‘qish davomida qiziq bir paradoksli holatga duch keldik. biz bilamizki, hamza hakimzoda niyoziy avloniy, behbudiy, fitrat kabi jadidchilik faoliyatini yuritgan vakillardan hisoblangan. ammo sho‘ro davri darsliklarida hamza jadid sifatida ta’kidlanmagan, aksincha, u jadidchilar bilan murosaga kela olmaydigan, ularga teskari munosabatdagi inson sifatida tasvirlangan. quyidagi parchaga e’tiboringizni qarating: “burjua millatchi …

4 / 6

mza tug‘ilganidayoq inqilobchi, ateistbo‘lib tug‘ilganday taassurot qoldiradigan ma’lumotlar keltirilgan. hamzaning tarjimayi holidan parcha keltiriladi: “otam o‘qimishli bo‘lgani uchun, - deb yozadi u avtobiografiyasida, - 1898 yilda o‘zbekcha, forschaga tom savodli bo‘lib, 1899 yildan 1906 yilgacha madrasada eski usul bilan dars o‘tishda davom etdim”. madrasada, asosan, diniy darslar o‘qitilar edi. bu narsa hamzaga yoqmaydi. u madrasadan chiqib, o‘zicha bilim olishga kirishadi. rus tilini sevib o‘rganadi, badiiy adabiyotga qiziqadi. o’zbek va fors-tojik adabiyotlari hamda ulug‘ rus adabiyoti klassiklari asarlarini qunt bilan o‘qiy boshlaydi, xalq ertaklari, dostonlari va ashulalarini zehn qo‘yib tinglaydi”.3 ushbu parchadan hamza hakimzoda niyoziy haqida qauyidagi ma’lumotlarni bilib olishimiz mumkin: -hamzaning otasi o‘qimishli bo‘lgani; -yetti yil davomida madrasa ko‘rgani; -o‘zbekcha va forschaga tom savodli bo‘lgani; -madrasa ta’limidan so‘ng rus tilini mustaqil o‘rgangani va bu til orqali rus adabiyotiga muhabbat qo‘ygani. ammo yuqorida ta’kidlaganimizdek, tug‘ilganidayoq dinga narat va inqilobga muhabbat bilan dunyoga kelganday taassurot qoldiradigan fikrlar berilishi kishida haqli e’tiroz uyg‘otadi. …

5 / 6

chib, o‘qituvchilik qiladi. u keng xalq ommasiga ma’rifat tarqatishni nazarda tutadi va maktabiga bolalarni jalb qilishga intiladi. shuning uchun ham, uning o‘zi aytganidek, “oylik vazifa to‘lab, o‘quvdan ojiz qolgan faqir va bechora bolalar”ning o‘qiy olishlari uchun “yordam jamiyati” tashlik etadi. hamza bolalarni o’quv qo’llanmalari, ovqat va kiyim-kechak bilan ta’minlash maqsadida «jamiyati xayriya» tashkil qiladi. hamza ochgan maktabning dovrug’i qo’qon shahridan tashqariga ham tarqala boshladi. mahalliy ma’murlar bundan hayiqib, 1913 yilda maktab va jamiyatni berkitadilar. hamza 1914 yil sentyabrida shayxulislom guzarida «dorulaytom» (etimlar uyi)ni ochadi. u bu haqda shunday deb yozgan edi: «biz yo’qsillarning bolalarini va etimlarni o’qitishni xohlaymiz, ularning miyalarini foydali ish bilan mashg’ul qilmoqchimiz,shuning uchun ham o’zimizning «dorulaytom»imizni ochdik. bu maktabda o’qitish tekin bo’lishi bilan birga bolalarga daftarlar, yozuv ashyolari va kitoblar ham tekin beriladi». u o’z maktabi uchun «engil adabiyot», «qiroat kitobi», «uqish kitobi» kabi darsliklarni yaratdi. hamzaning 1914 yilda yozilgan «engil adabiyot» dars-ligi boshlang’ich sinf o’quvchilariga mo’ljallangan …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 6 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"hamza hakimzoda niyoziy ma’rifati" haqida

mavzu:hamza hakimzoda niyoziy ma’rifati.ta’limda joriy etilgan o’qish kitoblarining shakkllanishida hamza hakimzodanig o’rni. hamza milliy shoirlarimizning u peshvolaridan, milliy-ma’naviy tarkibi toza adabiyot bag‘rida ildiz yozgan azamat bir chinordir. davr va zamon shamollari na egib biladi uni, na qulatib… hamza darveshvash ijodkor, his va ehtiroslari yolqinli shoir. taassurot, kechinma va ohangdorlik uning g‘azallarida boshqacha bir uyg‘unlik kasb etgan. mashrabga o‘xshab hamza ham isyonkor va talvinchi: holdan holga yuksalish, kayfiyat manzaralarini har gal yangi mazmunga xizmat ettirishni uxush ko‘radi. bunday shoirlarda xato, nuqson, adashuv, ikkilanish, hatto nimalardandir kechish ham bo‘ladi. chunki ular belgili “ijodiy” niyat, so‘nik qalb bilan qalam tebratolmaydi. dolzarb mavzu...

Bu fayl DOCX formatida 6 sahifadan iborat (17,7 KB). "hamza hakimzoda niyoziy ma’rifati"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: hamza hakimzoda niyoziy ma’rifa… DOCX 6 sahifa Bepul yuklash Telegram