tilshunoslik fanidan taqdimot

PPTX 27 pages 2.2 MB Free download

27 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.2 MB

File type PPTX

Pages 27

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 27

o`zbekiston davlat jahon tillari universiteti ilmiy ish asoslari fanidan 1-ma`ruza yuzasidan taqdimot o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi o’zbekiston davlat jahon tillari universiteti tilshunoslik fanidan 4-ma’ruza yuzasidan taqdimot mavzu: o’rta asrlarda yevropa va arab tilshunosligi. o’rta osiyoda tilshunoslikning rivojlanishi. uyg’onish davri tilshunosligi. umumiy ratsional grammatikaning yaratilishi reja: 1. o`rta asrlarda arab tilshunosligi. 2. o`rta osiyo tilshunosligi. 3. yevropa tilshunosligi. 4. uyg‘onish davri tilshunosligi. 6. umumiy ratsional grammatika (“por-royal grammatikasi”)ning yaratilishi. arab olimlari amir bin usmon sibavayxiy abu - abayda sag`ani ibn mansur xalil al-farohidiy feruzobodiy arab tilshunosligi arab tilshunosligi arab xalifaligida tilshunoslikning paydo bo’lishi va rivojlanishi, hindistondagi kabi, amaliy ehtiyojlar bilan bog’lanadi. ya’ni bu davrda eski yodgorliklar va qur’on tili bilan jonli arab tili (shevalari) orasida katta farqlanish yuzaga keladi. bir tomondan musulmon dunyosining muqaddas diniy kitobi bo‘lgan «qur’on»ni tushunarli qilish, undagi so‘zlarni to‘g‘ri va aniq talaffuz qilish, ikkinchi tomondan, klassik arab tilini shevalar ta’siridan saqlash maqsadida arab …

2 / 27

dqiqotchilarning ta’limotlarini, fikrlarini, qarashlarini umumlashtiradi. u arab tili grammatikasining tugal va mukammal ko‘rinishini taqdim etadi. ushbu asar basra va kufa maktabi vakillari tomonidan bir xilda yuqori baholangan va qadrlangan. abu-abayda kelib chiqishiga ko‘ra yunon abu-abayda (770-837) noyob so‘z va ibora, ifodalarning keng qamrovli lug‘atini tuzadi. sag‘ani bog‘dodlik hind sag‘ani (1181-1252) 20 tomlik lug‘at yaratadi va uni «to‘lqinlar toshqini» deb nomlaydi. ibn mansur sherozlik fors feruzobodi (1329-1414) 60 tomlik lug‘at tuzgan va uni «qomus» (okean) deb nomlagan. feruzobodi arab tilshunoslari leksikografiya sohasida juda katta yutuqlarga erishganlar. lug‘atlar mazmuniga ko‘ra olti guruhga bo‘linadi: 1. to‘liq izohli lug‘atlar. 2.predmet lug‘atlari (masalan, hayvonlar bilan bog‘liq lug‘atlar va b). 3. sinonimlar lug‘ati. 6. tarjima lug‘atlari. 4. noyob so‘zlar lug`ati 5. o‘zlashgan so‘zlar lug‘ati. arab tilshunoslari aristotel kabi, uchta so‘z turkumini – ismun (ot), fe’lun (fe’l) va harfun (yuklama, yordamchi so‘zlar va affikslarni) ajratadilar. otni keng ma’noda olib, uning tarkibiga ot, sifat, olmoshlarni ham kiritadilar. otlarni …

3 / 27

. «kitob al idroki lisonul atrok» («turklar tilini tushunish kitobi»). o`rta osiyo tilshunosligi ix-xii asrlarda o‘rta osiyoda milliy tafakkur yuqori darajaga ko‘tarildi. aynan ushbu davrda o‘rta osiyo juda ko`p fanlar poydevori, asosini yaratgan buyuk allomalar dunyoga kelgani bois u birlamchi uyg‘onish davri deb ham yuritiladi. buyuk bobokalonlarimiz bo‘lgan abu rayhon beruniy, muso al-xorazmiy, abu nasr forobiy, abu ali ibn sino, al-farg‘oniy kabi qomusiy olimlarning matematika, kimyo, geodeziya, astronomiya, tibbiyot, musiqa, tarix, falsafa kabi qator fanlar bo‘yicha yaratgan asarlari jahonning durdona asarlari sifatida butun dunyoda e’tirof etiladi. ushbu asarlar arab tilida yozilgani, tabiiyki, arab tilining amaliy qo‘llanishi va rivojiga sezilarli ta’sir qilgan. o‘zbek adabiy tilining shakllanishi va o‘z o‘rnini egallashida hamda keyingi taraqqiyotida buyuk mutafakkir bobomiz alisher navoiyning xizmatlari beqiyosdir. biroq navoiygacha bo‘lgan davrda yaratilgan barcha ilmiy asarlar arab tilida, badiiy asarlar fors tilida yozilgani bois o‘rta osiyoda tilshunoslikning shakllanish va rivojlanish davrini 2 davrga: navoiygacha bo‘lgan davr navoiydan keyingi davr …

4 / 27

eziya», «mineralogiya», «mas’ud qonuni» hamda «saydana» nomi bilan mashhur bo‘lgan «kitob as-saydana fi-t-tibb» asarlari tadqiqotchilar tomonidan maxsus o‘rganildi va arab, rus, ingliz, nemis va boshqa tillarga tarjima qilinib, nashr etildi. ibn sino ibn sinoning lingvistikaga doir «asbobi xudut al xuruf» asari shu kunga qadar tilshunoslar diqqatini o‘ziga rom qilib keladi. bu asar bizgacha bir necha qo‘lyozmalar orqali yetib kelgan. ulardan eng eskisi hijriy 569 (milodiy 1173) yilda, so‘nggisi esa hijriy 1182 (milodiy 1768) yillarda ko‘chirilgan. ibn sino hayoti va ijodi bilan shug‘ullangan abu ubayda juzjoniyning ta’kidlashicha, mazkur asar hijriy 415 (milodiy 1024) yilda tehronda yozilgan. hozirgacha yuqoridagi risolaning to‘rt nashri mavjud. mahmud koshg‘ariy tilshunoslik tarixida mahmud koshg‘ariy salmoqdi o‘rin egallaydi. qiyosiy-tarixiy tilshunoslikning otasi, fonetist-fonolog, leksikolog, leksikograf, lingvogeograf, turkiy tillar sarf va nahv ilmining asoschisi sanaladi. mahmud koshg‘ariy «devonu lug‘atit turk» asaridan tashqari, turkiy tillar sintaksisiga doir «javohirun nahv fil lug‘atit turk» («turkiy tillarning nahv (sintaksis) javohirlari») asarini ham yozganligi haqida …

5 / 27

ing asoschisi. «xazoyin ul-maoniy» «xamsa» «lison ut-tayr» «majolis un-nafoyis» «mezon ul-avzon» «muhokamat ul-lug`atayn» kabi o`lmas asarlari bilan dunyoga mashhur bo`ldi. o`sha davrda fors-tojik tilida mavjud bo`lgan barcha adabiy tur va janrlarda turk (o`zbek) tilida ham ijod qilish mumkin ekanligini isbotlamoq uchun ularning hammasida asarlar yaratdi. o‘rta asrlarda yevropa tilshunosligi o`rta asrlar v asrdan (476-yildan) boshlab, xv asrgacha (1492-yilgacha) bo`lgan davrlarni o`z ichiga oladi. ruhoniy anselm (1033-1109) boshchiligidagi realizm ta’limotiga ko’ra faqat umumiy tushunchalargina (masalan, daraxt tushunchasi, harakat tushunchasi va b.) real mavjud. rossellin rossellin (1050-1110) boshchiligidagi nominalizm ta’limoti esa haqiqatga to’la muvofiq, real tarzda faqat o’ziga xos xususiyatlarga, belgilarga ega bo’lgan narsa, predmet, hodisalargina mavjud, degan g’oyani ilgari suradi. pyer abelyar pyer abelyar (1079-1142) boshchiligidagi konseptualistlar (mo’tadil nominalistlar) ham mutlaqo to’g’ri holda real tarzda faqat alohida narsalar mavjud, ular umumiy tushunchalarimizning asosi bo’lib xizmat qiladi, deyishadi. ruhoniy anselm uyg‘onish davri tilshunosligi tilshunoslik alohida, mustaqil fan sifatida xix asrning birinchi choragida …

Want to read more?

Download all 27 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tilshunoslik fanidan taqdimot"

o`zbekiston davlat jahon tillari universiteti ilmiy ish asoslari fanidan 1-ma`ruza yuzasidan taqdimot o’zbekiston respublikasi oliy va o’rta maxsus ta’lim vazirligi o’zbekiston davlat jahon tillari universiteti tilshunoslik fanidan 4-ma’ruza yuzasidan taqdimot mavzu: o’rta asrlarda yevropa va arab tilshunosligi. o’rta osiyoda tilshunoslikning rivojlanishi. uyg’onish davri tilshunosligi. umumiy ratsional grammatikaning yaratilishi reja: 1. o`rta asrlarda arab tilshunosligi. 2. o`rta osiyo tilshunosligi. 3. yevropa tilshunosligi. 4. uyg‘onish davri tilshunosligi. 6. umumiy ratsional grammatika (“por-royal grammatikasi”)ning yaratilishi. arab olimlari amir bin usmon sibavayxiy abu - abayda sag`ani ibn mansur xalil al-farohidiy feruzobodiy arab tilshunosligi arab tilshunosligi arab xalifaligid...

This file contains 27 pages in PPTX format (2.2 MB). To download "tilshunoslik fanidan taqdimot", click the Telegram button on the left.

Tags: tilshunoslik fanidan taqdimot PPTX 27 pages Free download Telegram