Back

eski o’zbek tili bo’yicha yaratilgan asarlar haqida

DOC 47.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1444150124_61844.doc eski o’zbek tili bo’yicha yaratilgan asarlar haqida reja: 1. muxanna, jamoliddin at turkiy hayoti va asarlari hamda â«attuhfaâ» asari haqida. 2. â«badoe-al-lug’atâ», â«abushqaâ» asarlari xususida. 3. m.yo.chingiyning â«kelurnomaâ» asari to’g’risida. 4. fazlullaxonning â«lug’ati turkiâ» va m.â mehdixonning asarlari xususida. 5. hoksorning â«muntahab-al-lug’atâ» f.â a.â kojariyning lug’ati,s.â buxoriyning â«lug’ati chig’atoyi va turki usmoniyâ» asarlari haqida. mavzu bo’yicha tayanch tushunchalar: muxanna, “kelurnoma”, “abushqa”, “attuhfa”, “lug’ati turki”, “muntaxab−al−lug’at”, leksikografiya, “tarjumon al−lug’at at −turki, “badoe−al−lug’at”, “lug’ati chig’atoyi va turki usmoniy” va b. 1. muxanna, jamoliddin-at turkiy hayoti va asarlari hamda â«attuhfaâ» asari haqida. jamoliddin ibn muxannaning ilmiy merosi p.m. meloranskiy, s.â e.â malov kabi mashhur sharqshunoslar tomonidan o’rganilgan. shunga qaramay, uning tug’ilgan va vafot etgan yillari hali uzil-kesil aniqlangan emas. olimlarning taxmin qilishicha, ibn muxanna x111 asrning oxiri va x1u asrning boshida yashagan. uning turkiy tillarga bag’ishlangan asari â«xiliat ul inson va xalibat-ul-lisonâ» deb ataladi. p.m.meloranskiy taxminicha, bu asar eronning shimoli g’arbida (hozirgi …
2
jima qilingan va turkiy tillarni o’rganuvchi arablar uchun mo’ljallangan. nodir manbaning qo’lyozmasi parij milliy kutubxonasining sharq qo’lyozmalari fondida 293 shifri bilan saqlangan. mashhur polyak turkologi ananiash zayonchovskiy turkiy tillar yodgorliklarini o’rganish va e‘lon qilishda ko’p mehnat qilgan. 1938 yilda varshavada jamoliddin turkiyning qo’lyozmasini nashr ettirgan. lug’atdagi so’zlar alfavit tartibida joylashtirilib, latin alifbesi bilan transkriptsiya qilingan. ularning ham polyakcha, ham frantsuzcha tarjimasi berilgan. yodgorlik 71 betdan iborat bo’lib, ikki qismga ajratilgan: 1-otlar qismi 3 bobni o’z ichiga oladi. 2-mustaqil bob hisoblanib, â«fe‘llar haqidaâ» deb ataladi. qo’lyozmaning bir qismiga yozilgan kirish so’zida muallif o’z asariga â«tarjumon al-lug’at at-turkiyaâ» ya‘ni â«turkiy tilining lug’atiâ» deb nom beradi. shuni aytish joizki, qo’lyozma to’liq emas. uning o’rta va oxiridagi betlari yo’q. muallif leksikografik materiallarni boblarga, boblarni fasllarga ajratadi. 1-bob. xudoning ismi va samoda unga bo’ysunuvchi mavjudotlarning nomi: ten(:)ri (xudo), peyganbar, arzu berchi (xudoning epiteti), yalavach (elchi, farishtalar, quyash, ay), tutulmak (tutulish), yaraq (chaqmoq) va h. 2-bob. …
3
cheri (armiya), il (tinchlik), qonush (hujum). 7. o’simlik dunyosi: ekin, bug’day., arpa, kunji (kunjut),noxut, tari (tariq). 8. hayvonot dunyosi : davar (poda), deve (tuya), sig’ir (sigir), okuz (ho’kiz). 9. oziq-ovqat: peynir (pishloq), sut-sud, ayran, bal (asal), cheker (shakar). 10. qarindoshlik nomlari: ana, og’lan, qiz, og’ul, qarindash (aka). 11. og’irlik va o’lchov: tarazu, batman, arim, avuch (hovuch), qulach (sarjin). 12. kasalliklar: aqrimaq, bash(yara), issiq, shish. 13. raqamlar: (on),qirq, elli, toqsan, yuz, bin, altmish. 3-bob. bu bobda payt ravishlari(bukun, erte), o’rin ravishlari (munda, anda), hafta kunlari nomi :( dushenbeh,seshenbeh,ayna), yil fasllari (yay, yaz, kuz, qish), kishilik olmoshlari (men, sen, biz, siz), ko’rsatish olmoshlari (tegi, bu), so’roq olmoshlari (kim, qachan, nachun), ko’makchilar (alinda, alkinda) uchraydi. bu bobdagi leksik materiallar 1- va 2-bob materiallari bilan bevosita bog’langan. bunda biz avvalgi boblarning u yoki bu fasllarga kiritish mumkin bo’lgan so’zlarga duch kelamiz. 4-bob. bunda fe‘lning o’tgan zamon, hozirgi kelasi zamon buyruq mayli masdar formalari mavjud …
4
tildi. uning ahamiyati shundaki, u turkiy tilning xiv asrda keng tarqalgan o’g’uz va qipchoq shevalari leksikasini o’z ichiga olishini ko’rsatib beradi. 2. â«badoe-al-lug’atâ», â«abushqaâ» asarlari haqida. eski o’zbek adabiy tili bo’yicha yaratilgan dastlabki lug’atlardan biri â«badoe-al-lug’atâ» asaridir. lug’at muallifi toli imoniy xiraviyning hayoti to’g’risida ma‘lumot yo’q. taxallusi (xiraviy) uning hirotlik bo’lganidan. asarning husayn boyqaro farmoniga muvofiq yozgani esa uning a.â navoiy bilan bir davrda yashaganligidan dalolat beradi. lug’atning kirish qismida muallif turkiycha lug’atlardan foydalangani haqida yozadi. bu fakt o’sha davrda hirotda boy turkiycha lug’atshunoslik an‘anasi mavjud bo’lganligini ko’rsatadi. bu an‘ana mahmud qoshg’ariy va boshqalar boshlagan an‘anaga borib taqaladi. â«badoe-al-lug’atâ»da so’zlar alfavit printsipi asosida joylashtirilgan va turkiycha so’zlarning ma‘nolari fors tilida imzohlangan. so’zlar izohida leksik-semantik ta‘rif â«izoh, tushuntirishâ» bilan bir qatorda fonetik, orfografik va morfologik ma‘lumotlar ham keltirilgan. fonetik-orfografik ma‘lumotlar so’zning talaffuzi (o’qilishi) va yozilishi xususidagi qoidalardan tashkil topgan. muallif bir hil yoziladigan so’zlarni qanday diakritik belgilar bilan ta‘minlash kerakligiga alohida …
5
ni lug’at ichidagi birinchi so’z bilan â«abushqaâ» deb atab kelinadi. bu lug’at â«badoe-al-lug’atâ» asariga ko’p jihatdan yaqin. â«badoe-al-lug’atâ» x1u asrda yaratilgan bo’lsa, â«abushqaâ» xu1 asrning birinchi yarmida yaratilgan. har ikkala lug’atdagi misollar a.navoiy asarlaridan olingandir. a.k.borovkovning taxminicha, â«abushqaâ»ning muallifi â«badoe-al-lug’atâ»ni yaxshi bilgan. bu lug’atlar orasidagi yaqinlik ularda ko’p so’zlarning bir xil izohlanishi va keltirilgan illyustrativ materiallarning o’xshashligida ko’rinadi. bu o’xshashliklar â«abushqaâ», â«badoe-al-lug’atâ»ning ko’chirmasi degani emas. unda farqlar ham mavjud. masalan, t. xiraviyning lug’atida forslar uchun tushunarsiz bo’lgan eski o’zbekcha so’zlarning ma‘nolari fors tilida izohlangan. â«abushqaâ»da esa turklar uchun tushunarsiz bo’lgan eski o’zbekcha so’zlarning ma‘nolari turk tilida izohlangan. shuning uchun lug’atlarning mundarijasi ktta farq qiladi. â«abushqaâ»dagi lug’at maqolachalari ham â«badoe-al-lug’atâ»dagi lug’at maqolachalaridan farq qiladi. â«badoe-al-lug’atâ»da maqolachaning sarlavhasi sifatida fe‘lning masdar formasi olinib boshqa formalarning hammasi shu forma tagida berilgan. â«abushqaâ»da esa fe‘lning masdar formasi emas, balki fe‘lning tekstda uchragan shakli sarlavhaga chiqarilgan. masalan, eskirmak fe‘li â«badoe-al-lug’atâ»da izohlanganda, maqolacha sarlavhasiga uning masdar …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "eski o’zbek tili bo’yicha yaratilgan asarlar haqida"

1444150124_61844.doc eski o’zbek tili bo’yicha yaratilgan asarlar haqida reja: 1. muxanna, jamoliddin at turkiy hayoti va asarlari hamda â«attuhfaâ» asari haqida. 2. â«badoe-al-lug’atâ», â«abushqaâ» asarlari xususida. 3. m.yo.chingiyning â«kelurnomaâ» asari to’g’risida. 4. fazlullaxonning â«lug’ati turkiâ» va m.â mehdixonning asarlari xususida. 5. hoksorning â«muntahab-al-lug’atâ» f.â a.â kojariyning lug’ati,s.â buxoriyning â«lug’ati chig’atoyi va turki usmoniyâ» asarlari haqida. mavzu bo’yicha tayanch tushunchalar: muxanna, “kelurnoma”, “abushqa”, “attuhfa”, “lug’ati turki”, “muntaxab−al−lug’at”, leksikografiya, “tarjumon al−lug’at at −turki, “badoe−al−lug’at”, “lug’ati chig’atoyi va turki usmoniy” va b. 1. muxann...

DOC format, 47.0 KB. To download "eski o’zbek tili bo’yicha yaratilgan asarlar haqida", click the Telegram button on the left.

Tags: eski o’zbek tili bo’yicha yarat… DOC Free download Telegram

Similar files

You might also like these

Show all
eski o’zbеk tili bo’yicha yaratilgan asarlar haqida — DOC DOC
eski o’zbеk tili bo’yicha yaratilgan asarlar haqida
— 113.5 KB
eski o’zbek tili bo’yicha yaratilgan asarlar haqida — PPTX PPTX
eski o’zbek tili bo’yicha yaratilgan asarlar haqida
— 1.8 MB
abushqa’’eski o’zbek tili lug’atlari — PPTX PPTX
abushqa’’eski o’zbek tili lug’atlari
23 pages 2.5 MB
eski o’zbek tilidagi manbalar — PDF PDF
eski o’zbek tilidagi manbalar
29 pages 295.7 KB
agiografik asarlar haqida ma’lumot — DOC DOC
agiografik asarlar haqida ma’lumot
32 pages 108.5 KB
musiqiy asarlar haqida tahlil — DOC DOC
musiqiy asarlar haqida tahlil
2 pages 23.5 KB
o’zbek tiliga davlat tili maqomining berilishi haqida. yangi o’zbek alifbosi — DOC DOC
o’zbek tiliga davlat tili maqomining berilishi haqida. yangi o’zbek alifbosi
— 34.0 KB
qutadg’u bilig bo’yicha yaratilgan tadqiqotlarning bibliografiyasini tuzish — PPTX PPTX
qutadg’u bilig bo’yicha yaratilgan tadqiqotlarning bibliografiyasini tuzish
12 pages 212.7 KB
eski o’zbek tilida mayl va zamon formalari — DOC DOC
eski o’zbek tilida mayl va zamon formalari
— 51.0 KB
abushqa – eski o‘zbek tili lug‘atlari — PPTX PPTX
abushqa – eski o‘zbek tili lug‘atlari
23 pages 12.4 MB
o’zbek tili derivatsiyasi — PDF PDF
o’zbek tili derivatsiyasi
6 pages 145.9 KB
o’zbek tili undoshlari — PPTX PPTX
o’zbek tili undoshlari
— 208.2 KB