eski o’zbek tili bo’yicha yaratilgan asarlar haqida

DOC 47,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1444150124_61844.doc eski o’zbek tili bo’yicha yaratilgan asarlar haqida reja: 1. muxanna, jamoliddin at turkiy hayoti va asarlari hamda «attuhfa» asari haqida. 2. «badoe-al-lug’at», «abushqa» asarlari xususida. 3. m.yo.chingiyning «kelurnoma» asari to’g’risida. 4. fazlullaxonning «lug’ati turki» va m. mehdixonning asarlari xususida. 5. hoksorning «muntahab-al-lug’at» f. a. kojariyning lug’ati,s. buxoriyning «lug’ati chig’atoyi va turki usmoniy» asarlari haqida. mavzu bo’yicha tayanch tushunchalar: muxanna, “kelurnoma”, “abushqa”, “attuhfa”, “lug’ati turki”, “muntaxab−al−lug’at”, leksikografiya, “tarjumon al−lug’at at −turki, “badoe−al−lug’at”, “lug’ati chig’atoyi va turki usmoniy” va b. 1. muxanna, jamoliddin-at turkiy hayoti va asarlari hamda «attuhfa» asari haqida. jamoliddin ibn muxannaning ilmiy merosi p.m. meloranskiy, s. e. malov kabi mashhur sharqshunoslar tomonidan o’rganilgan. shunga qaramay, uning tug’ilgan va vafot etgan yillari hali uzil-kesil aniqlangan emas. olimlarning taxmin qilishicha, ibn muxanna x111 asrning oxiri va x1u asrning boshida yashagan. uning turkiy tillarga bag’ishlangan asari «xiliat ul inson va xalibat-ul-lison» deb ataladi. p.m.meloranskiy taxminicha, bu asar eronning shimoli g’arbida (hozirgi …

rq qo’lyozmalari fondida 293 shifri bilan saqlangan. mashhur polyak turkologi ananiash zayonchovskiy turkiy tillar yodgorliklarini o’rganish va e‘lon qilishda ko’p mehnat qilgan. 1938 yilda varshavada jamoliddin turkiyning qo’lyozmasini nashr ettirgan. lug’atdagi so’zlar alfavit tartibida joylashtirilib, latin alifbesi bilan transkriptsiya qilingan. ularning ham polyakcha, ham frantsuzcha tarjimasi berilgan. yodgorlik 71 betdan iborat bo’lib, ikki qismga ajratilgan: 1-otlar qismi 3 bobni o’z ichiga oladi. 2-mustaqil bob hisoblanib, «fe‘llar haqida» deb ataladi. qo’lyozmaning bir qismiga yozilgan kirish so’zida muallif o’z asariga «tarjumon al-lug’at at-turkiya» ya‘ni «turkiy tilining lug’ati» deb nom beradi. shuni aytish joizki, qo’lyozma to’liq emas. uning o’rta va oxiridagi betlari yo’q. muallif leksikografik materiallarni boblarga, boblarni fasllarga ajratadi. 1-bob. xudoning ismi va samoda unga bo’ysunuvchi mavjudotlarning nomi: ten(:)ri (xudo), peyganbar, arzu berchi (xudoning epiteti), yalavach (elchi, farishtalar, quyash, ay), tutulmak (tutulish), yaraq (chaqmoq) va h. 2-bob. er yuzi va ostidagi narsalar haqida: bu bob bir qancha fasllardan iborat: 1. er yuzidagi …

ziq-ovqat: peynir (pishloq), sut-sud, ayran, bal (asal), cheker (shakar). 10. qarindoshlik nomlari: ana, og’lan, qiz, og’ul, qarindash (aka). 11. og’irlik va o’lchov: tarazu, batman, arim, avuch (hovuch), qulach (sarjin). 12. kasalliklar: aqrimaq, bash(yara), issiq, shish. 13. raqamlar: (on),qirq, elli, toqsan, yuz, bin, altmish. 3-bob. bu bobda payt ravishlari(bukun, erte), o’rin ravishlari (munda, anda), hafta kunlari nomi :( dushenbeh,seshenbeh,ayna), yil fasllari (yay, yaz, kuz, qish), kishilik olmoshlari (men, sen, biz, siz), ko’rsatish olmoshlari (tegi, bu), so’roq olmoshlari (kim, qachan, nachun), ko’makchilar (alinda, alkinda) uchraydi. bu bobdagi leksik materiallar 1- va 2-bob materiallari bilan bevosita bog’langan. bunda biz avvalgi boblarning u yoki bu fasllarga kiritish mumkin bo’lgan so’zlarga duch kelamiz. 4-bob. bunda fe‘lning o’tgan zamon, hozirgi kelasi zamon buyruq mayli masdar formalari mavjud bo’lib, quyidagi tartibda joylashtirilgan: avvalo fe‘lning 3-chi shaxs uchun birlikdagi o’tgan va hozirgi kelasi zamon, keyin esa masdar shakllari beriladi. so’ngra 1 va ii shaxs uchun xuddi avvalgi tartibda …

al-lug’at» asaridir. lug’at muallifi toli imoniy xiraviyning hayoti to’g’risida ma‘lumot yo’q. taxallusi (xiraviy) uning hirotlik bo’lganidan. asarning husayn boyqaro farmoniga muvofiq yozgani esa uning a. navoiy bilan bir davrda yashaganligidan dalolat beradi. lug’atning kirish qismida muallif turkiycha lug’atlardan foydalangani haqida yozadi. bu fakt o’sha davrda hirotda boy turkiycha lug’atshunoslik an‘anasi mavjud bo’lganligini ko’rsatadi. bu an‘ana mahmud qoshg’ariy va boshqalar boshlagan an‘anaga borib taqaladi. «badoe-al-lug’at»da so’zlar alfavit printsipi asosida joylashtirilgan va turkiycha so’zlarning ma‘nolari fors tilida imzohlangan. so’zlar izohida leksik-semantik ta‘rif «izoh, tushuntirish» bilan bir qatorda fonetik, orfografik va morfologik ma‘lumotlar ham keltirilgan. fonetik-orfografik ma‘lumotlar so’zning talaffuzi (o’qilishi) va yozilishi xususidagi qoidalardan tashkil topgan. muallif bir hil yoziladigan so’zlarni qanday diakritik belgilar bilan ta‘minlash kerakligiga alohida e‘tibor bergan. lug’atda so’zlarning morfologiyasi arab filolog traditsiyasi asosida puxta ishlangan. ot so’zlar bosh kelishikda, birlik sonlar, fe‘l sonlar esa masdar formasida (-moq va -mak formasida) keltirilgan. yordamchi so’zlar alohida berilgan. lug’atning materiali a.navoiyning «xamsa» …

gi yaqinlik ularda ko’p so’zlarning bir xil izohlanishi va keltirilgan illyustrativ materiallarning o’xshashligida ko’rinadi. bu o’xshashliklar «abushqa», «badoe-al-lug’at»ning ko’chirmasi degani emas. unda farqlar ham mavjud. masalan, t. xiraviyning lug’atida forslar uchun tushunarsiz bo’lgan eski o’zbekcha so’zlarning ma‘nolari fors tilida izohlangan. «abushqa»da esa turklar uchun tushunarsiz bo’lgan eski o’zbekcha so’zlarning ma‘nolari turk tilida izohlangan. shuning uchun lug’atlarning mundarijasi ktta farq qiladi. «abushqa»dagi lug’at maqolachalari ham «badoe-al-lug’at»dagi lug’at maqolachalaridan farq qiladi. «badoe-al-lug’at»da maqolachaning sarlavhasi sifatida fe‘lning masdar formasi olinib boshqa formalarning hammasi shu forma tagida berilgan. «abushqa»da esa fe‘lning masdar formasi emas, balki fe‘lning tekstda uchragan shakli sarlavhaga chiqarilgan. masalan, eskirmak fe‘li «badoe-al-lug’at»da izohlanganda, maqolacha sarlavhasiga uning masdar formasi (eskirmak formasi) chiqarilib, misol uning o’tgan zamon eskirdi formasiga keltirilgan. «abushqa» esa eskirdi formasining o’zi sarlavhaga chiqarildi. «abushqa» asari turkologlarning e‘tiborini o’tgan asrdayoq o’ziga jalb etgan. 3. m.yo.chingiyning «kelurnoma» asari haqida. m.yo.chingiydan bizgacha «kelurnoma» asari etib kelgan. bu lug’at hindistonda, boburiylardan abu muzaffar …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "eski o’zbek tili bo’yicha yaratilgan asarlar haqida"

1444150124_61844.doc eski o’zbek tili bo’yicha yaratilgan asarlar haqida reja: 1. muxanna, jamoliddin at turkiy hayoti va asarlari hamda «attuhfa» asari haqida. 2. «badoe-al-lug’at», «abushqa» asarlari xususida. 3. m.yo.chingiyning «kelurnoma» asari to’g’risida. 4. fazlullaxonning «lug’ati turki» va m. mehdixonning asarlari xususida. 5. hoksorning «muntahab-al-lug’at» f. a. kojariyning lug’ati,s. buxoriyning «lug’ati chig’atoyi va turki usmoniy» asarlari haqida. mavzu bo’yicha tayanch tushunchalar: muxanna, “kelurnoma”, “abushqa”, “attuhfa”, “lug’ati turki”, “muntaxab−al−lug’at”, leksikografiya, “tarjumon al−lug’at at −turki, “badoe−al−lug’at”, “lug’ati chig’atoyi va turki usmoniy” va b. 1. muxanna, jamoliddin-at turkiy hayoti va asarlari hamda «attuhfa» asari haqida. jamoliddin ibn muxann...

Формат DOC, 47,0 КБ. Чтобы скачать "eski o’zbek tili bo’yicha yaratilgan asarlar haqida", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: eski o’zbek tili bo’yicha yarat… DOC Бесплатная загрузка Telegram