истеьмол доирасига кура узбек тили лексикаси. нейтрал лексика. атамалар

DOC 65,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇
1
1405921675_57029.doc истеьмол доирасига кура узбек тили лексикаси истеьмол доирасига кура узбек тили лексикаси. нейтрал лексика. атамалар режа: 1. умумхалқ ишлатадиган сузлар, 2. узбек атамашунослиги муаммолари. 3. касб-хунарга оид сузлар. умумхалқ ишлатадиган сузлар илм-фан, техниканинг жадал суръатлар билан ривожланиши натижасида тилшуносликнинг янгидан-янги йуналишлари пайдо булмоқда. психолингвистика, нейролингвистика, математик лингвистика, социолингвистика, ареал лингвистика каби янги фан тармоқлари пайдо булди. булар ичидан эътиборимизни социалингвистика фани узига тортади. одамлар хаётда узларининг касб - корлари, қизиқишлари, маълумотлари билан алохида синфларни, тоифаларни ташкил қиладилар. мазкур гурухлар ичида фақат уларнинг узигагина тегишли булган, тор доирада ишлатилувчи сузлар қатлами юзага келган. шу билан биргаликда барча қатламларда бирдек , ишлаталадиган сузлар хам тилимизда куплаб учрайди. шулар асосида узбек тилида ишлаталадиган сузларни истеъмол доирасига кура тенг иккига булиш мумкин. 1. истеъмол доираси чегараланмаган лексика. 2 истеъмол доираси чегараланган лексика. maъноси хаммага тушунарли булган, истеъмолчилар, яъни тил сохиблари томонидан тез( тез қулланилиб турувчи сузларга умумхалқ истеъмолидаги сузлар дейилади. улар нейтрал лексика …
2
ар). хар бир фан тармоғининг уз атамалари мавжуд булади. 2. профессионал лексика (касб(хунарга оид сузлар: сув, занжир, кизак, пилта, жияк (дуппидузлик атамалари) 3. диалектал лексика (шевага хос сузлар): дуппи адабий — орфографик шакли; туппи (наманган), қалпоқ (самарқанд-бухоро), каллапуш (қашкадарё), такя (хоразм) 4. арго ва жаргонлар: хит, мент, хитламоқ, лой, якай (уғрилар тилида) умуман олганда, сузларни истеъмол доирасига кура иккига ажратиш, яъни нейтрал лексика ва чегараланган лексика сифатида талқин этишнинг илмий амалий асослари мавжуд. 3. узбек атамашунослиги муаммолари маълум булишича, ер юзида 500 га яқин фан тармоғи мавжуд булиб, фақат шу сохалардагина ишлатиладиган махсус суз ва суз бирикмалари мавжуд булади. фанда уларга атама (термин) деб қаралади. илм—фан, техника, санъат сохасида ишлатиладиган бир маъноли сузларга термин (атама) дейилади. атамалар билан шуғулланувчи тилшуносликнинг булимига терминология дейилади. «терминлар махсус лексикага киради» деган қарашлар хам мавжуд. терминларни истеъмол доирасига кура иккига булиб юбориш мумкин. 1. умумхалқ ишлатадиган атамалар. 2. маълум бир фан сохасидагина тор доирада …
3
л—экспрессивликдан, услубий буёқдорликдан холи булишлари лозим: кислород, водород, азот, симоб, ишқор, кукун каби. 3. термин номинатив (аташ) вазифасини бажаради: босим, тезлик, бирикма, айлана, ишқаланиш, купайтириш сингари. 4. термин бир маънога эга булади: уғитлагич, судралувчилар, микроорганизм, ультрабинафша нурлар ва хоказо. 5. атамалар маълум бир соха вакиллари томонидан расмийлаштирилган ва меъёрий қолипларга солинган булади. мисол учун: ричак, квант, анод, оптика, магнит майдони каби. атамалар икки хил йул билан ясалади. 1. ички имкониятлар асосида; зиддият, макон, замон, сичқонча, текислик каби. улар ичида суз ясовчи қушимчалар ёрдамида хосил қилинган лексемалар хам учрайди: гулхайридошлар, уғитлагич, зиркгуллилар, кемасоз, компьютерен каби. 2. ташқи имконият. бу усул билан атамалар ясалганда бошқа тиллардан суз узлаштирилади: ядро, нейтрон, лицей, коллеж, бакалавр, магистр, микроб каби. улар ичида ультра, микро, анти, авиа билан ясалган атамалар учрайди. антибиотик, микрокимё, ультрафильтр, антиоксидловчи сингари. бугунга келиб атамашунослик узбек тилининг энг долзарб муаммосига айланди. узбек тилига давлат тили мақомининг берилиши, тилимизнинг бошқа тиллар билан туғридан—туғри контактга …
4
са, хар бир касб—кор остида сон-саноқсиз лексик бирликларнинг ётганлигини куришимиз мумкин. муайян касб—хунарга тегишли булган истеъмол доираси чегараланган сузларга касб—хунарга оид сузлар ёки профессионализмлар дейилади. профессионализмлар (профессионал сузлар) хам худди термин (атама) лар сингари махсус лексикага киради. уларнинг ишлатилишида қатьий чегара булади. мисол учун дуппидузлар атамасида сув, занжир, гул, пилтакачлаш, пресслаш каби сузлар учрайдики, улар нейчрал лексикада бошқа бир маънода ишлатилади. узбек тилида касб—хунар лексикаси борасида жуда куп ишлар қилинган. айниқса, с.иброхимов “фарғона шеваларининг касб—хунар лексикаси” буйича узоқ йиллар давомида фундаментал текширишлар олиб борди хамда темирчилар, рихтагарлар, пичоқчилар, туникасозлар лексикасидан 2,5 мингга яқин профессионал сузларни туплаб, уларга изохлар берган. касб(хунарга оид сузлар атмалардан қуйидаги хусусиятларига кура фарқ қилиб туради. 1. атамалар илм—фан, техниканинг муайян бир сохасига тегишли булади. шу боис илм—фан, техника янгиликлари мунтазам равишда уларда уз аксини топиб боради. профессионал сузлар эса маълум тоифа кишилари тилдагина ишлатилади. улар куп асрлар давомида яратилади. 2. атамалар расман қабул қилинади ва улар …
5
унарга оид сузлар эса шу касб—кор билан шуғулланувчи кишиларнинг оғзаки нутқида яшайди. 4. терминларнинг ишлатилиш доираси кенг булади. айрим атамалар умумжахон ахамиятига эга булади. профессионализмлар эса тор доирада қулланилади. хулоса қилиб айтганимизда, профессионал сузларнинг бизга маълум булмаган хоссалари нихоятда куп. уларни туплаш, таснифлаш ва хулосалар қилиш бизга узбек тилининг лексикасидаги очилмаган қирраларни тавсифлашда қул келиши мумкин. aдабиётлар: 1. у.турсунов ва бошқалар. хозирги ўзбек адабий тили. тошкент. ўзбекистон. 1992. 151 ( 166( бетлар. 2. ш.шоабдурахмонов ва бошқалар. хозирги ўзбек адабий тили. тошкент.ўқитувчи. 1980. 124(127( бетлар. 3. э.бегматов. хозирги ўзбек адабий тилининг лексик қатламлари. тошкент. фан. 1985. 126(190( бетлар. 4. ўзбек тили лексикологияси. тошкент. фан. 1981. 142 ( 158( бетлар. 5. www.ziyonet.uz

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"истеьмол доирасига кура узбек тили лексикаси. нейтрал лексика. атамалар" haqida

1405921675_57029.doc истеьмол доирасига кура узбек тили лексикаси истеьмол доирасига кура узбек тили лексикаси. нейтрал лексика. атамалар режа: 1. умумхалқ ишлатадиган сузлар, 2. узбек атамашунослиги муаммолари. 3. касб-хунарга оид сузлар. умумхалқ ишлатадиган сузлар илм-фан, техниканинг жадал суръатлар билан ривожланиши натижасида тилшуносликнинг янгидан-янги йуналишлари пайдо булмоқда. психолингвистика, нейролингвистика, математик лингвистика, социолингвистика, ареал лингвистика каби янги фан тармоқлари пайдо булди. булар ичидан эътиборимизни социалингвистика фани узига тортади. одамлар хаётда узларининг касб - корлари, қизиқишлари, маълумотлари билан алохида синфларни, тоифаларни ташкил қиладилар. мазкур гурухлар ичида фақат уларнинг узигагина тегишли булган, тор доирада ишлатилувчи суз...

DOC format, 65,5 KB. "истеьмол доирасига кура узбек тили лексикаси. нейтрал лексика. атамалар"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.