гап. гапнинг ифода максадига кўра турлари

DOC 56,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1405919124_56975.doc гап гап. гапнинг ифода максадига кўра турлари режа: 1. гап ҳақида умумий маълумот. 2. гапнинг ифода мақсадига кўра турлари. 3. гапнинг тузилиш жиҳатдан турлари. 1. гап ҳақида умумий маълумот. кишиларнинг ўзаро фикр алмашуви гап орқали содир бўлади. гап баъзан кишиларнинг ҳис-туйғусини ҳам ифодалаши мумкин. воқеликни ва унга бўлган муносабатни ифодалаш учун грамматик жиҳатдан тугалликка эга бўлган сўз ёки сўзлар боғланмаси гап дейилади. гапнинг асосий грамматик хусусиятларидан бири предикативлик бўлиб, у ифода этилаётган фикрнинг воқеликни муносабатини (тасдиқ, инкор, гумон, шубҳа, зурурлик, мумкинлик каби) билдириб, объектив модаллик ҳамда замон ва шахс-сон категориялари орқали ифода қилинади. предикативлик кўпинча сўзларнинг предикатив муносабатига киришуви билан, яъни эга кесим алоқаси орқали ифодаланади. масалан: интизомли лашкар енгилмас. (мақол.) давлатинг – ота-онанг. (мақол.) 2. гапнинг ифода мақсадига кўра турлари. фикр алмашиш жараёнида сўзловчи бирор нарса, ҳодиса ҳақида хабар бериши, номаълум бўлган воқеа-ҳодисалар ҳақида маълумот олишни исташи ёки ўзга шахсни бирор нарсани бажаришга ундаши мумкин. шунинг учун гап …
2
лти йилини ғам-ғуссада ўтказса... (шуҳрат.) дарак гап охирида нуіта іўйилади. сўзловчи учун номаълум бўлган воіеа-ҳодиса, ҳаракат-ҳолат ҳаіида маълумот олиш кўзда тутиладиган гаплар сўроі гаплар дейилади. масалан: қайси туманда чўпонлик іиласиз, бегали ака? (о.хусанов.) ...биз ложувард конига чиндан ҳам чиіадиган бўлдикми? (с.кароматов.) сўроі гаплар кўпинча жавоб талаб іилади. бундай сўроі гаплар соф сўроі гаплар дейилади. масалан: кел, іўзим, нима ишинг бор? (о.) баъзи сўроі гапларда жавоб талаб іилинмайди – сўроінинг ичида унинг жавоби ҳам англашилиб туради. бу типдаги сўроі гаплар риторик сўроі гаплар дейилади: дунёда сизга ишонган, сизни жонидан азиз кўрган кишининг юзига оёі босишдан оғир жиноят борми? (а. муҳиддин.) сўроі гаплар сўроі олмошлари (…ўн икки ой ҳўл мевадан узилмайдиган ўлка бошіа іаерда бор? (шуҳрат.)), сўроі юкламалари (саҳронинг тузли сувига іўй сутидан томизиб шир чой ичганмисиз? (ас.м.)), сўроі иннтонацияси (иссиііа іолиб кетибсиз? – деб сўради йигит. (ў.ҳ.)) оріали шаклланади. сўроі гаплар охирига сўроі белгиси іўйилади. буйруі гаплар. сўзловчининг бирор нарсага буюриши, …
3
улар таркибида келган іандай, наіадар, іанча, шундай каби эмоционал кучайтирув маъносидаги сўзлар: оҳ, эҳ, вой, раҳмат, офарин каби ундовлар муҳим роль ўйнайди. ундов гап охирига ундов белгиси іўйилади. 3. гапларнинг тузилиш жиҳатдан турлари. одатда ҳар іандай гапнинг грамматик асосини бош бўлаклар: эга ва кесим ташкил іилади. гаплар биргина грамматик асосдан, баъзан эса икки ёки ундан ортиі грамматик асосдан тузилиши мумкин. шу жиҳатдан гаплар иккига бўлинади: содда гаплар ва іўшма гаплар. грамматик асоси битта бўлиб, маълум фикр ёки ҳис-ҳаяжонни ифодаловчи гаплар содда гап дейилади. икки ва ундан ортиі грамматик асосдан ташкил топиб, мураккаброі фикр англатувчи гап іўшма гап дейилади. содда гапда битта предикатив іисм мавжуд бўлиб, іўшма гапда эса предикатив іисмлар (грамматик асослар) бирдан ортиі бўлади. масалан: чор -атроф япроіларнинг мунгли шивир-шивирига тўлди. (ў.ҳ.) ҳамон далалар устида болакайларнинг іичіириғи... янграр, іуёш жилмайиб боіар, сарғайган кўкатлар кокилини шудринг жилоланарди. (ў.ҳ.) биринчи гап содда гап бўлиб, унинг грамматик асоси битта: у эга ва …
4
иккинчи даражали бўлаклар ҳам иштирок этган гаплар ёйиі гап дейилади. масалан: ёмғир тинди. булутлар ҳамон іайсарлик билан іуёш юзини тўсиб... турарди. (с.кароматов.) биринчи гап йиғиі гап бўлиб, эга (ёмғир) ва кесим (тинди) дан тузилган. иккинчи гапда бош бўлаклар (булутлар – эга, тўсиб турарди – кесим) дан ташіари, иккинчи даражали бўликлар ҳам (ҳамон, іайсарлик билан - ҳоллар, іуёш – аниіловчи, юзини – тўлдирувчи) іатнашган. шунинг учун бу гап ёйиі гапдир. гаплар зарур бўлакларнинг тўла ифодаланиши ё тузилишига кўра иккига бўлинади: тўлиі гап ва тўлиісиз гап. масалан: 1. – жамшидбек уйдамилар? (тўлиі гап) - уйдалар. (мирм.) 2. – нечта болаларинг бор? (тўлиі гап) - иккита. (т.пўлат.) биринчи мисолдаги "уйдалар" тўлиісиз гап – эга (жамшидбек) тушиб іолган. иккинчи мисолдаги тўлиісиз гап " иккита" да эга (болаларим) ва кесим (бор) тушиб іолган. содда гаплар бўлакларга ажралиш – ажралмаслигига кўра икки хил бўлади: бўлакларга ажраладиган гаплар ва бўлакларга ажралмайдиган гаплар. сўзлар боғланмасидан тузилиб, гап бўлакларини …
5
гап. гапнинг ифода максадига кўра турлари - Page 5

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "гап. гапнинг ифода максадига кўра турлари"

1405919124_56975.doc гап гап. гапнинг ифода максадига кўра турлари режа: 1. гап ҳақида умумий маълумот. 2. гапнинг ифода мақсадига кўра турлари. 3. гапнинг тузилиш жиҳатдан турлари. 1. гап ҳақида умумий маълумот. кишиларнинг ўзаро фикр алмашуви гап орқали содир бўлади. гап баъзан кишиларнинг ҳис-туйғусини ҳам ифодалаши мумкин. воқеликни ва унга бўлган муносабатни ифодалаш учун грамматик жиҳатдан тугалликка эга бўлган сўз ёки сўзлар боғланмаси гап дейилади. гапнинг асосий грамматик хусусиятларидан бири предикативлик бўлиб, у ифода этилаётган фикрнинг воқеликни муносабатини (тасдиқ, инкор, гумон, шубҳа, зурурлик, мумкинлик каби) билдириб, объектив модаллик ҳамда замон ва шахс-сон категориялари орқали ифода қилинади. предикативлик кўпинча сўзларнинг предикатив муносабатига киришуви билан, яън...

Формат DOC, 56,0 КБ. Чтобы скачать "гап. гапнинг ифода максадига кўра турлари", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: гап. гапнинг ифода максадига кў… DOC Бесплатная загрузка Telegram