yordamchi so’z turkumlarini o’qitish

DOC 43.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405850088_56819.doc yordamchi so’z turkumlarini o’qitish reja: 1.mustaqil so’z turkumlari bilan yordamchi so’z turkumlarining bir-biridan farqli tomonlarini o’rgatish. 2.ko’makchi hamda uning sof va vazifadosh turlarini tushuntirishda grammatik mashqlardan foydalanish. 3.bog’lovchi hamda uning gapdagi asosiy vazifasi hamda ko’makchidan farqini tushuntirish yo’llari 4.o’quvchilarga yuklamalarning ma’no turlari, qo’llanishi va yozilishini o’rgatish 5.undov, taqlid, modal so’zlarning nutqdagi vazifasini o’quvchilarga tushuntirish masalasi tayanch tushunchalar mustaqil so’zlar – atash ma’noli so’zlar yoki ular o’rnida qo’llanib, ma’lum so’roqlarga javob bo’luvchi va gapda ma’lum gap bo’lagi vazifasida keluvchi so’zlar. yordamchi so’zlar – atash ma’nosiga ega bo’lmagan, ma’lum so’roqqa javob bo’lmaydigan, gap bo’lagi vazifasida kelmaydigan so’zlar. undov so’z turlari – his-hayajon undovlari, buyruq – xitob undovlari, nutqiy odat undovlari tasdiq va inkor so’zlar – ha, xo’p mayli singari so’zlar tasdiq so’zlar; yoq, mutlaqo, aslo singari so’zlar inkor so’zlar sanaladi. ma’lumki, yordamchi so’zlar haqida ilk ma’lumotlar boshlang’ich sinflarda beriladi. 7-sinfda so’zlar ikki guruhga – atash ma’nosiga ega bo’lgan va atash ma’nosiga …

so’zlar – modal, undov, taqlid so’zlar haqida ham ma’lumot beriladi.yordamchi so’zlarning muhim qismini ko’makchilar tashkil qiladi. ot, olmosh, harakat nomi va sifatdoshlardan keyin kelib, ularni hokim so’zga bog’lash uchun xizmat qiluvchi bilan, uchun, kabi, singari, orqali, sayin kabi so’zlar ko’makchi ekani aytilib, ular o’sha so’z bilan birgalikda bir savolga javob bo’lishi, bir xil gap bo’lagi vazifasida kelishi tushuntiriladi. men ashulani zavq bilan tingladim. (zavq bilan – qanday? – hol) o’quvchilar sof ko’makchilar hamda vazifadosh ko’makchilar haqida tasavvurga ega bo’lishlari uchun quyidagi topshiriq beriladi. berilan ko’makchilarning sof yoki vazifadoshligini aniqlab, misollar tuzing. bilan, sari, kabi, tomon, uchun, ko’ra, bo’ylab, keyin, avval, tepada v.h. akam bilan chimyonga sayohat qildik. uy tomon ketdim. atash ma’nosini tamoman yo’qotib, faqat o’zi birikkan so’zni boshqa so’zga bog’lash uchun xizmat qiladigan ko’makchilar sof ko’makchilar (bilan, uchun, sari), aslida ot, ravish, ravishdosh kabilardan ko’makchiga o’tgan so’zlar (avval, ostida, qarab) vazifadosh ko’makchilar ekani aytiladi. sof ko’makchilar vazifa jihatidan kelishik …

ma’no turlarini ayting. otasidan bir kun olib pul, kitob do’kon… soldi yo’l. nuqtalar o’rni sari ko’makchisi qo’yiladi; u yo’nalish ma’nosini ifodalamoqda. ko’makchilarni o’rgatishda yana quyidagilarga e’tibor qaratmoq lozim. -bosh, jo’nalish, chiqish kelishiklari bilan qo’llanadigan ko’makchilar (sen uchun, mehnatiga yarasha, kechadan boshlab) -ko’makchilarning ayrim qo’shimchalar bilan ma’nodoshligi (gul singari – guldek) -ko’makchili so’z birikmalari hosil qilish va mazkur birikmalardan gap tuzish -ayrim ko’makchilarning qisqargan holda qo’llanishi (akam uchun akam -chun, sen -bilan sen-la) bog’lovchi mavzusini o’tishda uning asosiy vazifasi va ko’makchidan farqi izohlanadi. ya’ni, bog’lovchilar gapning uyushiq bo’laklarining va qo’shma gap tarkibidagi sodda gaplarni o’zaro bog’lash uchun xizmat qiluvchi yordamchilar bo’lib, ko’makchidan quyidagi xusuiyatlariga ko’ra farqlanadi. -ko’makchi gap tuzishda faol ishtirok etadi, u gapdan tushib qolsa, fikr anglashilmaydi. bog’lovchi tushirib qoldirilsa ham, gap ohangida o’zgarish bo’lsa ham fikr anglashilaveradi; -ko’makchi ot, olmosh, otlashgan so’zlardan keyin ishlatiladi, bog’lovchi esa barcha mustaqil so’zlar: ot, sifat, son, fe’l, ravishlardan keyin kelaveradi; -ko’makchilar o’zi bog’langan …

chunki, agar) ishtirok etgan gaplar hosil qilib, bog’lanish yo’llarini tushuntirish; -ohang va bog’lovchilarning o’zaro vazifadoshligi haqida misollar asosida ma’lumot berish. so’z yoki gaplarga so’roq, ta’kid, ayirish- chegaralash, gumon, o’xshatish, inkor kabi ma’nolarni yuklovchi so’z va qo’shimchalar yuklamalardir. ualar tuzilishiga ko’ra ikki xil bo’ladi: 1.so’z yuklamalar (faqat, ham, axir, hatto…) 2.qo’shimcha yuklamalar (-ku, -mi –chi –a…) yuklamalarni o’rganish jarayonida berilgan gaplarni o’zaro qiyoslab, ma’no farqlarini, bu farq nima bilan berilayotgani aniqlanadi. gullarga suv berdim. – gullarga suv berim-ku. o’quvchilarga sof va vazifadosh yuklamalar haqida ma’lumot berishda quyidagi topshiriqdan foydalanish mumkin.ona-yu bolalar saylga jo’nashdi. g’alabaga erishdim-u, suyunchi olgani jo’nadim. yuqoridagi –yu, -u yordamchilari o’rniga qaysi bog’lovchilarni qo’yish mumkin savoliga o’quvchilar, shubhasiz, va bog’lovchisini qo’llash mumkin deb javob beradilar. demak, u (yu), bazan –da yuklamalari bog’lovchi vazifasida kelishi mumkin ekan. hozirgi maktab darsliklarida yuklamalar anglatayotgan ma’nosiga ko’ra quyidagi guruhga bo’linadi 1.so’roq va taajjub yuklamalari: -mi, -chi, -a(-ya), nahotki 2.ayiruv – chegaralov yuklamalari: faqat, …

qtirishi lozim. modal so’zlarning ma’nolari va (ishonch, gumon,xulosa, faraz, zaruriyat), ot, sifat, fe’l kabi mustaqil so’zlardan modal so’zga o’tgan birliklarni matn ustida ishlash jarayonida o’rganiladi. undov so’zlarni o’tishda quyidagilarga e’tibor qaratish lozim: -undov so’zlar ishtirokida gap tuzish va izohlash; -undov so’zlarning boshqa so’z turkumiga ko’chishi (bemorlarning oh-vohlari), undov so’zli gaplardagi tinish belgilarining ishlatilishi. taqlid so’zlar mavzui o’tib bo’lingach, uni mustahkamlash va umumlashtirish uchun quyidagi topshiriqlarni bajartirish mumkin: - taqlid so’zlarni undovlardan farqi va o’xshash tomonlarini aniqlash; -taqlid so’zlardan ot, fe’l, sifat so’z turkumlari yasash(qarsak, dukulla, likkildoq) - taqlid so’z + fe’l qolipli so’z birikmalari hosil qilish (dag’-dag’ titramoq, piq-piq yig’lamoq v.h) -taqlid so’z+fe’l qolipli qo’shma fe’l (chirs etdi, taq etdi) foydalanilgan adabiyotlar 1.umumiy o’rta ta’limning davlat ta’lim standarti va o’quv dasturi. ona tili. adabiyot. o’zbek tili (ta’lim boshqa tillarda olib boriladigan maktablar uchun) . toshkent. “sharq” nashriyot–matbaa konserni. 1999-yil,1-maxsus son. 2.o’zbekiston pespublikasining “ta’lim to’g’risidagi qonuni”. 1997-y 29-avgust. 3.b.to’xliyev, m.shamsiyeva, t.ziyadova. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "yordamchi so’z turkumlarini o’qitish"

1405850088_56819.doc yordamchi so’z turkumlarini o’qitish reja: 1.mustaqil so’z turkumlari bilan yordamchi so’z turkumlarining bir-biridan farqli tomonlarini o’rgatish. 2.ko’makchi hamda uning sof va vazifadosh turlarini tushuntirishda grammatik mashqlardan foydalanish. 3.bog’lovchi hamda uning gapdagi asosiy vazifasi hamda ko’makchidan farqini tushuntirish yo’llari 4.o’quvchilarga yuklamalarning ma’no turlari, qo’llanishi va yozilishini o’rgatish 5.undov, taqlid, modal so’zlarning nutqdagi vazifasini o’quvchilarga tushuntirish masalasi tayanch tushunchalar mustaqil so’zlar – atash ma’noli so’zlar yoki ular o’rnida qo’llanib, ma’lum so’roqlarga javob bo’luvchi va gapda ma’lum gap bo’lagi vazifasida keluvchi so’zlar. yordamchi so’zlar – atash ma’nosiga ega bo’lmagan, ma’lum so’roqqa javob b...

DOC format, 43.0 KB. To download "yordamchi so’z turkumlarini o’qitish", click the Telegram button on the left.

Tags: yordamchi so’z turkumlarini o’q… DOC Free download Telegram