vilgelm fon gumboldt va umumiy tilshunoslikning vujudga kelishi

DOC 60,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405770896_56736.doc vilgelm fon gumboldt va umumiy tilshunoslikning vujudga kelishi reja: 1. v.gumboldt umumiy nazariy tilshunoslikning asoschisi sifatida. 2. v.gumboldt tilning tabiati haqida. 3. v.gumboldtning til antinomiyalari. asosiy tayanch tushunchalar: v.gumboldtning “til falsafasi”; «yava orolidagi kavi tili haqida»; til antinomiyalari; til - faoliyat, nutq - faoliyat mahsuli, tilning ichki formasi, tilning tashqi formasi haqida; til xalq ruhining tashqi ko`rinishi; til jamiyat rivojining asosiy belgisi. germaniyaning eng buyuk olimlaridan biri bo`lgan v.gumbol`dt (1767-1835) har tomonlama bilim sohibi edi. u tilshunoslik, adabiyot nazariyasi, falsafa, davlat huquqi, siyosat va diplomatik faoliyat bilan shug`ullanadi, berlin universitetining asoschisi hamda davlat arbobi hisoblanadi. v.gumboldtning til bilimi nihoyatda keng bo`lib, ulkan olim nafaqat hind-evropa tillarini bilar, balki dunyoning boshqa tillari - bask tilidan tortib, amerikaning kichik polineziya va mahalliy aholisining (indeeslarning) tillari haqida ham chuqur bilimga, ma`lumotga ega edi. v.gumboldt asarlari, g`oyalari, koncepciyalari bilan umumiy nazariy tilshunoslikka asos soldi. buyuk olim tilshunoslikning, idealistik ruhda bo`lsa-da, qator eng muhim …

ni, o`rnini i.kant va gegellarning jahon falsafasi taraqqiyotiga ko`rsatgan ta`siri bilan qiyoslash mumkin. v.gumboldtning umumiy tilshunosligini til falsafasi deb aytish mumkinki, bu falsafa eng oliy lisoniy umumlashmalarni va uzoq davrlarda ham tilshunoslik rivojiga jiddiy ta’sir ko`rsatadigan xulosalarni qamrab oladi. v.gumboldt til falsafasini tiklab, uning obro`-e’tiborini ko`tardi va ayni falsafaga butunlay yangi yo`nalish berdiki, bu yo`nalish qiyosiy-tarixiy metod bilan zich bog`langan holda, uning asosida yuzaga keldi. aniqrog`i, v.gumboldtgacha bo`lgan nazariyalar bo`sh, mustahkam asosga ega bo`lmagan, shunchaki, yuzaki nazariyalar edi. v.gumboldt esa tilning ilmiy nazariyasini, til falsafasini til hodisalariga qiyosiy-tarixiy metodni qo`llash asosida qurdi, yaratdi. natijada uning ta`limoti, lisoniy qarashlari tilshunoslik fanining taraqqiyotiga uzoq yillar davomida samarali xizmat qildi. v.gumboldt1820 yilda berlin akademiyasida «tillar taraqqiyotining turli davrlarida ularni qiyosiy-tarixiy o`rganish haqida» degan mavzuda ma`ruza qiladi. ushbu mavzudagi ma`ruza uning tilga oid dastlabki tadqiqoti bo`lib, muallif unda til haqida alohida, mustaqil fan yaratish zarurligi g`oyasini o`rtaga tashlaydi va uni asoslab beradi. shuningdek, olim …

ndi. v.gumboldtning qayd etilgan tadqiqotlarining bevosita nazariya bilan bog`liq kirish qismi nihoyatda katta ahamiyatga egadir. ishning kirish qismi «inson tili tuzilishining har xilligi va uning inson naslining ma`naviy taraqqiyotiga ta`siri» deb nomlanib, turli tillarga - 1859 yilda esa rus tiliga tarjima qilinadi. v.gumboldtaynan mana shu asarida, ayniqsa, uning kirish qismida o`zining tilga bo`lgan nazariy - falsafiy qarashlarini mukammal bayon etadi. u tadqiqotlarida tilga aloqa vositasi sifatida, predmetlarni anglatish vazifasini bajaruvchi sifatida baho berdi. ayni vaqtda olim tilning murakkab o`zaro qarama - qarshi xu-susiyatlardan iborat ko`p jihatli hodisa ekanligini qayd etadi. v.gumboldt tilni mukammal o`rganishda, unga xos belgi-xu-susiyatlarni, boshqa hodisalar bilan aloqasini, o`ziga xosli-gini aniqlash va ochishda antinomiya metodini, ya`ni o`zaro zid, qarama-qarshi qo`yish usulini qo`llaydi. u ushbu usul orqali tilga xos xususiyatlarni, uning eng muhim jihatlarini birma-bir bayon etadi. shuningdek, til nazariyasi haqidagi mukammal ta`limotlarni, g`oyalarni yaratadiki, bu ta`limot va g`oyalar nazariy tilshunoslikning taraqqiyotida yangi-yangi qarashlarni ochishda xizmat qildi. til …

sa, tilning alohidaligi bir shaxs bilan, yakka individ bilan - ayrim shaxs mahsuli sifatida belgilanadi. alohida shaxslar o`zlarigacha bo`lgan avlodlar, xalqlar tomo-nidan yaratilgan lisoniy mahsulotdan, «hosil»dan foydalanadi. demak, yuqorida aytilganlardan tildagi umumiylik va xususiylik dialektikasi, antinomiyasi namoyon bo`ladi. 2. til va tafakkur antinomiyasi. til tafakkursiz, tafak-kur esa tilsiz mavjud emas. biri ikkinchisini taqozo qiladi, talab qiladi. inson hayotida, insonning lisoniy va aqliy fa-oliyatida til va tafakkur alohida, yakka holda mavjud emas, ular birgalikda, o`zaro bog`liqlikda «yashaydi», insonga xizmat qiladi. ayni vaqtda ularning har biri o`ziga xos xususiyatlari bilan ajralib turadi. demak, bundan til va tafakkurning dialektik munosabati - o`zaro ajralmasligi, bog`liqligi va shu bilan birga ichki zidligi, qarama - qarshiligi g`oyasi kelib chiqadi. tilning (tovushning) moddiyligi, tafakkurning esa psixik hodisaligi ma`lum bo`ladi. til va tafakkurning dialektik birligi, ajralmasligi birining ikkinchisisiz mavjud emasligida, biri, tabiiy ra-vishda, ikkinchisini talab qilishida, biri ikkinchisi orqali namoyon bo`lishida; ularning dialektik zidligi, ichki qarama-qarshiligi esa tilning …

a nutq antinomiyasi, ularning farqlanishi, til va nutqning dialektik munosabatda olinishi tilshunoslik taraqqiyotiga qo`shilgan juda katta hissa bo`ldi. 4. nutq va tushunish antinomiyasi. til va nutq antinomiyasiga bevosita aloqada bo`lgan ushbu dialektik bog`liqlikda, «birlikda» nutq va uni tushunish, aslida, til faoliyatining turli shakllaridir, nutqiy faoliyatning ikki tomonidir. ya`ni so`zlar individ nutqidagina - nutq faoliyatidagina muayyan aniqlikka, ma`noga ega bo`ladi. nutq tashqi, bevosita ta`sir qiluvchi, moddiy faoliyat bo`lsa, nutqni tushunish esa ichki, ruhiy faoliyatdir. 5. til holati va taraqqiyoti antinomiyasi. tilning statikligi (turg`unligi) va dinamikligi (harakatchanligi) antinomiyasi. til taraqqiyotining tugallanganligi va til taraqqiyotining to`xtovsizligi antinomiyasi. til tugal tashkil topgan va ayni vaqtda doimiy rivojlanayotgan hodisa, jarayondir. har bir avlod tilni tayyor holda oldingi avloddan qabul qiladi. bu jihatdan til tayyor holdagi - tashkil topishiga ko`ra tugallangan hodisadir. shuningdek, til doimo ijodiy, taraqqiyotdagi, yangilanishdagi, «o`sishdagi», yangi - yangi birliklarning, shakllarning paydo bo`lishidagi «qaynayotgan» jarayondir. 6. tildagi ob`ektivlik va sub`ektivlik antinomiyasi. til ob`ektiv, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "vilgelm fon gumboldt va umumiy tilshunoslikning vujudga kelishi"

1405770896_56736.doc vilgelm fon gumboldt va umumiy tilshunoslikning vujudga kelishi reja: 1. v.gumboldt umumiy nazariy tilshunoslikning asoschisi sifatida. 2. v.gumboldt tilning tabiati haqida. 3. v.gumboldtning til antinomiyalari. asosiy tayanch tushunchalar: v.gumboldtning “til falsafasi”; «yava orolidagi kavi tili haqida»; til antinomiyalari; til - faoliyat, nutq - faoliyat mahsuli, tilning ichki formasi, tilning tashqi formasi haqida; til xalq ruhining tashqi ko`rinishi; til jamiyat rivojining asosiy belgisi. germaniyaning eng buyuk olimlaridan biri bo`lgan v.gumbol`dt (1767-1835) har tomonlama bilim sohibi edi. u tilshunoslik, adabiyot nazariyasi, falsafa, davlat huquqi, siyosat va diplomatik faoliyat bilan shug`ullanadi, berlin universitetining asoschisi hamda davlat arbobi hisoblan...

Формат DOC, 60,0 КБ. Чтобы скачать "vilgelm fon gumboldt va umumiy tilshunoslikning vujudga kelishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: vilgelm fon gumboldt va umumiy … DOC Бесплатная загрузка Telegram