tilshunoslik tarixi va uning davrlarga bo`lininshi

DOC 82.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405765900_56641.doc tilshunoslik tarixi va uning davrlarga bo`lininshi reja: 1. eng qadimgi tilshunoslik maktablari. 2. qadimgi hind tilshunosligi. 3. qadimgi xitoy tilshunosligi. 4. qadimgi gretsiya va rimda tilshunoslik. ððµð´ð°ð»ð°ñ ñð¸ð»ð¸, ð²ñðºð°ñð°ð½ð°, ð½ð¾ð» ð¼ð¾ññðµð¼ð°, ð»ð¾ð³ð¾ð³ñð°ð¼ð¼ð°, predmet va uning nomi orasidagi munosabat masalasi, ññð¾ð¸ðºð»ð°ñ ð¼ð°ðºñð°ð±ð¸; ñð¸ð»ññð½ð¾ñð»ð¸ðºð½ð¸ð½ð³ 2 ð´ð°ð²ñð¸: ñð°ð»ñð°ñð¸ð¹ ð´ð°ð²ñð¸, ð³ñð°ð¼ð¼ð°ñð¸ðº ð´ð°ð²ñð¸; ññð· ð±ð¾òð»ð°ð½ð¸ñð»ð¸ ð½ññòð½ð¸ð½ð³ ñð½ð³ ðºð¸ñð¸ðº òð¸ñð¼ð¸. tilshunoslik alohida, mustaqil fan sifatida xix asrning birinchi choragida (1816 yilda) fanlar olamiga kirib keldi. shak-shubhasiz, tilshunoslik ham boshqa qator fanlar kabi tadqiqotlar, tajribalar, izlanishlar, g`oyalar, kuzatishlar natijasi, â«mahsuliâ» sifatida o`zining alohida o`rganish ob`ektiga va tekshirish metodiga ega bo`ldi. qat`iy aytish mumkinki, jahon tilshunosligi fani ham shu kungi taraqqiyot bosqichiga etib kelguncha uzoq tarixiy taraqqiyot davrini, â«o`sishâ» davrini bosib o`tdi. u turli maktablar, oqimlar, ta`limotlar ta`sirida bo`ldi, olimlar tomonidan lisoniy hodisalar haq ida aytilgan fikrlar qarama qarshiligiga, til hodisalari haqida yaratilgan juda ko`plab manbalarga â«guvoh bo`ldiâ», shakllandi. anig`i, tilshunoslik fani ham jahon fanlari sistemasida o`ziga …

olimlari, filologlari tomonidan boshlab berildi. ayni jarayonning boshlanishi dastavval sof amaliy ahamiyatga ega bo`ldi. aniqrog`i, 15 asr ilgari yozilgan qadimgi hind adabiy tili yozuvida - sanskritda yaratilgan qadimgi hindlarning diniy madhiyalari - vedalar tili davrlar o`tishi bilan mamlakat aholisining so`zlashuv tilidan (prakritdan) farqlanib qola boshladi. ya`ni qadimgi yozma yodgorliklar tili (yozma nutq) bilan so`zlashuv tili (jonli nutq) orasida ajralish, nomoslik, â«ziddiyatâ» yuzaga keldi. ushbu ziddiyatni, farqlanishni yo`qotish uchun hind olimlari qadimiy yozma yodgorliklar tilini o`rganishga, tadqiq qilishga, ularni ommaviylashtirishga jiddiy kirishdilar. ular qadimgi hindistonda alohida e`tiborga, hurmatga sazovor bo`lgan vedalardagi ma`nosi tushunarli bo`lmagan so`zlarni aniqlab, ularning ma`nosini izohladilar, sharhladilar. vedalar tiliga oid maxsus izohli lug`atlar tuzdilar, matnni fonetik va grammatik jihatdan tahlil qildilar. xullas, vedalar tilidagi so`z va jumlalar ma`nosini, ularning aniq talaffuzini, shaklini saqlab qolishga bo`lgan qat`iy intilish qadimgi hindistonda tilshunoslikning yuzaga kelishiga asosiy sabab bo`ldi. hindlar qadimiy davrda eng buyuk fonetikachi va gram-matikachi sifatida tanilganlar. ular fonetika sohasida …

xususiyat-lari, boshqa tovushlar bilan almashinishi, bir tovushning boshqa tovush ta`siri bilan o`zgarishi (kombinator o`zgarish) kabi hodisalarni aniqlashga ham e`tibor berganlar. ular tovushlarning artikulyacion â fiziologik xususiyatlarini hi-sobga olgan holda tasnif qilganlar. shu asosda, yuqorida ay-tilganidek, tovushlarni unli va undoshlarga ajratganlar, nutq a`zolarining yaqinlashuvidan unlilar, bir-birlariga ta`siridan, ya`ni tegishidan undoshlar hosil bo`lishini qayd etganlar. agar yunon filologlari tovush almashinuvi masalasiga umuman ahamiyat bermagan bo`lsalar, hind tilshunoslari bu ja-rayonga alohida e`tibor berganlar, tadqiqot olib borganlar, ayni jarayonning o`ziga xosliklarini aniqlab berganlar. qiyoslang: sanskrit tiliga oid so`zlarda, masalan, vidma so`zi â«biz bilamizâ» ma`nosini bersa, veda â«men bilamanâ» tushunchasini, vaidyas so`zi esa â«olimâ», â«ilmliâ» ma`nosini berishini ko`rsatib berganlar. qayd etilgan ma`no (tushuncha) o`zgarishlari esa i â e - ai unli tovushlarning almashinuvi natijasi ekanligi haqida ishonarli, asosli fikrlarni bayon qilganlar. qadimgi hind tilshunoslari grammatika - morfologiya sohasida ham ancha ishlarni amalga oshirdilar. ular bu yo`nalishda ham grek tilshunoslaridan ancha o`tib ketdilar. aniqrog`i, hind tilshunosi …

bilan qorishtirma-ganlar, adashtirmaganlar. shunga ko`ra hindlar, yuqorida aytilganidek, otlarni predmet, fe`llarni harakat ifodalovchi so`z sifatida â«baholaganlarâ». qadimgi hindlar so`zlarni tahlil qilish, tarkibini o`rganish jarayonida ularni quyidagi bo`laklarga ajratganlar: 1) o`zak, 2) suffiks, 3) qo`shimcha (turlovchi qo`shimcha). shuningdek, so`z yasovchi va so`z o`zgartiruvchi morfemalar farqlangan. ovrupo olimlari hind tilshunoslarining ishlari bilan yaqindan tanishib, so`zlardan o`zak, so`z yasovchi va so`z o`zgar-tiruvchi morfemalarni ajratishga â«kirishganlarâ». hindlar otlarda ettita kelishikni qayd etganlar: 1) bosh kelishik, 2) qaratqich kelishigi, 3) jo`nalish kelishigi, 4) tushum kelishigi, 5) qurol kelishigi, 6) chiqish (ablativ) kelishigi, 7) o`rin kelishigi. hind tilshunoslari qo`shma so`zlarning o`ttizga yaqin turini farqlaganlar. ular qo`shma so`zlarning tuzilishida komponentlar orasidagi munosabatlarga e`tibor berganlar. masalan: ot+ot//fe`l; sifat// sifatdosh //ravish+ot // sifat//fe`l; son+ot va boshqalar. hind grammatikachilari fe`l turkumining morfologik kategoriyalarini mukammal ishlagan edilar. ular fe`lning uch zamonga birlashadigan etti xil zamon formasini: hozirgi zamon, o`tgan zamonning tugallangan, tugallanmagan, uzoq o`tgan zamon turlarini, kelasi zamon, odatdagi kelasi zamon …

ganish bilan chegaralanganlar. so`z fikr ifodalash imkoniyatiga ega emas, ya`ni so`z gapdan tashqari mavjud emas deb, gapni tilning asosiy birligi hisoblaganlar. xullas, qadimgi hindlar fonetika va morfologiyaga nis-batan sintaksis masalalarida ancha bo`sh bo`lganlar. qadimgi yunon tilshunosligi. qadimgi yunoniston ovrupo tilshunosligi fanining markazi hisoblanadi. faylasuflar va shoirlar vatani bo`lgan qadimgi yunonistonda til masalalari dastavval faylasuflar tomo-nidan o`rganilgan. yunon faylasuflari til masalalarini o`rganish jarayonida tadqiqot muammolarini, yo`nalishlarini ham belgilab oladilarki, bu yo`nalishlar umumiy, nazariy, lisoniy - falsafiy muammolar sifatida namoyon bo`ladi. qadimgi yunonistonda tilshunoslik yunon falsafasining etakchi qismi sifatida yuzaga keladi va bu sohada juda katta, salmoqli ishlar qilinadi. qadimgi yunonistonda ham qadimgi hindistondagidek matnlarni o`rganish, so`zlarni tahlil qilish, ularga izoh berish, mohiyatini ochish kabi masalalar fonetika, grammatika va leksika sohalari bilan jiddiy shug`ullanishga, shu yo`na-lishlarda muhim tadqiqot ishlarini olib borishga sabab bo`ldi. yunon tilshunosligining taraqqiyoti ikki davrga bo`linadi: 1. falsafiy davr. 2. grammatik davr. 1. tilshunoslikning falsafiy davri. yunonistonda tilshunoslikning falsafiy …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "tilshunoslik tarixi va uning davrlarga bo`lininshi"

1405765900_56641.doc tilshunoslik tarixi va uning davrlarga bo`lininshi reja: 1. eng qadimgi tilshunoslik maktablari. 2. qadimgi hind tilshunosligi. 3. qadimgi xitoy tilshunosligi. 4. qadimgi gretsiya va rimda tilshunoslik. ððµð´ð°ð»ð°ñ ñð¸ð»ð¸, ð²ñðºð°ñð°ð½ð°, ð½ð¾ð» ð¼ð¾ññðµð¼ð°, ð»ð¾ð³ð¾ð³ñð°ð¼ð¼ð°, predmet va uning nomi orasidagi munosabat masalasi, ññð¾ð¸ðºð»ð°ñ ð¼ð°ðºñð°ð±ð¸; ñð¸ð»ññð½ð¾ñð»ð¸ðºð½ð¸ð½ð³ 2 ð´ð°ð²ñð¸: ñð°ð»ñð°ñð¸ð¹ ð´ð°ð²ñð¸, ð³ñð°ð¼ð¼ð°ñð¸ðº ð´ð°ð²ñð¸; ññð· ð±ð¾òð»ð°ð½ð¸ñð»ð¸ ð½ññòð½ð¸ð½ð³ ñð½ð³ ðºð¸ñð¸ðº òð¸ñð¼ð¸. tilshunoslik alohida, mustaqil fan sifatida xix asrning birinchi choragida (1816 yilda) fanlar olamiga kirib keldi. shak-shubhasiz, tilshunoslik ham boshqa qator fanlar kabi tadqiqotlar, tajribalar, izlanishlar, g`oyalar, k...

DOC format, 82.0 KB. To download "tilshunoslik tarixi va uning davrlarga bo`lininshi", click the Telegram button on the left.

Tags: tilshunoslik tarixi va uning da… DOC Free download Telegram