sintaksis

DOC 62,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405757587_56535.doc sintaksis sintaksis reja: 1. sintaksis va uning turlari 2. so'z birikmasi 3. sintaktik munosabatlarni ifodalovchi vositalar 4. so'z birikmasining aloqa turlari sintaksis va uning turlari sintaksis termini grek. sintaxis "tuzish"demakdir. gap va uning tuzilishi. turlari so'z birikmasini o'rganuvchi grammatikaning bir bo'limi smtaksis deyiladi. ma'lumki. kishilar bir-birlari bilan fikr almashadilar, aloqa qiladilar. bu esa gap orqali ro'yobga chiqadi. gap o'z navbatida so'zlarning turli sintaktik munosabatlari asosidatuziladi. ana shu fikr almashuv vositasi bo'lgan gap va so'z birikmasini o'rganish smtaksisning asosiy vazifasidir. shunga ko'ra sintaksisning o'rganish sohasi bir necha turlarga bo'linadi. so'z shakl sintaksisi har bir gapda ma'lum bir shaklda ishtirok etadigan mustaqil so'zlarni ya'ni gap bo'laklarini o'rganadi. masalan: oftob olamni yoritadi (gapida oftob -ega, olamni -to'ldiruvchi, yoritadi - kesim) kabi. so'z birikmasi sintaksisi o'zaro sintaktik bog'lanib, tushuncha ifodalovchi birliklarni o'rganadi. masalan: rektorning buyrug'i, quyoshning tafti, odamlarning fikri, talabaning kitobi. gap sintaksisi o'zaro sintaktik bog'lanib, fikr ifodalovchi birliklarni - sodda va qo'shma …

hosil qiluvchi unsure hisoblanadi. 3. gap-so'zlar sintaktik bog'lanib xabar bildiruvchi, fikrifodalovchi birlik yuzaga keladi. so'z birikmasi tushunchalar orasidagi munosabatlarni ifoda qilish uchun ma'no va grammatik jihatdan o'zaro bog'lanib kelgan ikki va undan ortiq mustaqil so'z, so'z birikmasi deyiladi. masalan: a'lochi talaba, keksa bog'bon, tovushdan tez, oppoq qor, shohistaning kitobi. so'z birikmasi kamida ikkita mustaqil so'zning o'zaro grammatik jihatdan bog'lanishidan hosil bo'ladi. so'z birikmasi erkin birikma hisoblanadi va turg'un birikmalardan farq qiladi. turg'un birikmalar tarkibidagi so'zlar o'rnini almashtirib bo'lmaydi va ular bir gap bo'lagi vazifasini bajaradi. erkin birikma tarkibidagi so'zlar o'rnini almashtirish mumkin va birikma tarkibidagi har bir so'z alohida gap bo'lib kela oladi. misollarni solishtiring: anvarning bu gaplardan keyin hafsalasi pir bo'ldi (hafsalasi pir bo'ldi - kesim, turg'un birikma). anvarning onasi uyga keldi (anvarning - aniqlovchi, onasi - ega, erkin birikma). so'z birikmasi nutq birligi va nutq jarayonida yuzaga keladi; turg'un birikma esa til birligidir. so'z birikmasini gap va qo'shma …

ngiz; men oldim; biz o'qidik; siz keldingiz va boshqalar. 2. yordamchi so'zlar. kelishik qo'shimchalarida o'xshashvazifani bajaradi, otni fe'lga bog'laydi, leksik- grammatik vositasanaladi: a) ko'makchilar - bilan. uchun, kabi, singari, sevinch bilankutmoq bolalar uchun atamoq, tong kabi musaffo; b) bog'lovchilar uyushiq bo'laklar va gaplarni bog'lavdi: 3. so'z tartibi: so'zning sintaktik vazifasi maxsus ko'rsatkichlarbilan ifodalaganda tartib bosh rolni o'ynaydi; masalan, qizil olma(birikma) olma qizil (gap), yaxslii odam (birikma), odam yaxslii (gap). 4.ohang. to'xtamning o'zgarishi birikmaning bog'lanishini o'zgartiradi. masalan: besh bolali (yigitcha besh). bolali yigitcha. otabek akam, muhandis bo'ldi. otabek, akam muhandis bo'ldi. otabek akam muhandis bo'ldi va boshqalar. so'z birikmasining aloqa turlari so'zlar o'zaro ikki xil usul bilan aloqaga kiradi: a) teng bog'lanish; b) tobe bog'lanish. teng bog'lanishda so'zlar bir xil gap bo'lagi bo'lib, sanash ohangi yoki bog'lovchilar yordami bilan birikadi. masalan: bu yil - onalar va bolalar yili. muhayo, surayo, ra'no, muqaddas, ko'zlarni yashnatib kiyibsiz atlas (qo'shiq), kabi gaplardagi onalar va …

di. masalan, mening vatanim, gullarning guli, talabalarning o'qishi. gullarning guli - nargis. bunda guli (hokim) so'z talabi bilan gullarning (tobe so'z) qaratqich kelishik qo'shimchalarini olib kelgan. dutorimning torlari qo'sh bulbuldek sayraydi kabi. boshqaruv. bu bog'lanishda tobe so'z hokim so'zning talabi bilan o'z shaklini o'zgartiradi. masalan: maktabga bormoq, ishdan kelmoq, ko'chani tozalamoq. fe'l boshqaruv va ot boshqaruvi. masalan: ochilgan gul, sayragan bulbul. asal qanddan shirin.sifatli boshqaruv. masalan: uyat o'limdan yomon. kelishikli va ko'makchili boshqaruv. masalan: kundan kun sovuq. yaxshidan ot. yomondan dog' qolar. baliqning tirikligi suv bilan. bitishuv._bunday bog'lanishda so'zlarning o'zaro aloqasi tartib va ohang orqali beriladi: a) sifatlovchi+sifatlanmish; sifatlovchi vazifasida sifat, son, olmosh, ravish keladi. masalan: ko'm-ko'k dala, katta bino, bu uy, beshta talaba, oqar suv, oltin fasl; b) hol+hollanmish: hol vazifasida ravish va ravishdoshlar keladi. masalan: samolyot tez uchdi. rangi oqarib ketdi va boshqalar. tobe bo'lak vazifasiga ko'ra: 1) aniqlovchi +aniqlanmish munosabati (tobe bo'lak ot, sifat,son, olmosh, ravish, sifatdosh …

o'z ajralmas birikmalardan va tobe so'z frazeologik ibora, turg'un birikma va tarkibli nom bilan ifodalanadi. masalan: hafsalasi pir bo'lib ketdi. surxondaryo viloyatining markazi. "o'tgan kunlar" romani. borsa kelmas oroli. 2. murakkab birikmalar. tarkibi uch va undan ortiq so'zdan iborat bo'lgan birikmalar murakkab birikmalar deb ataladi. murakkab birikmalar: a)sifatlovchili; b)sifatdosh oborotli; c) harakat nomli; d) ravishdosh oborotli murakkab birikmalardan iborat. misollar: paxta gulli chinni piyola. paxta terish uchun keltirilgan mashinalar. ko'p bolalali oila va boshqalar. adabiyotlar: 1. h.jamolxonov. hozirgi o’zbek adabiy tili. t., 2005 2. m.mirzayev, c.usmonov, i.rasulov. o’zbek tili. t.,1978 3. o’zbek tili leksikologiyasi. t., 1981. 4. b.mengliyev, o’. xoliyorov. o’zbek tilidan universal qo’llanma. t., 2007 5. ne’matov h., rasulov r. o’zbek tili system leksikologiyasi asoslari. t., 1995. 6. safarova r. leksik-semantik munosabatning turlari. t., 1996 7. qilichev e. hozirgi o’zbek adabiy tili. buxoro, 2001 8. s.rahimov, b.umurqulov, a.eshonqulova. hozirgi o’zbek adabiy tili. t., 2001 9. s.rahimov, b.umurqulov. hozirgi o’zbek …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "sintaksis"

1405757587_56535.doc sintaksis sintaksis reja: 1. sintaksis va uning turlari 2. so'z birikmasi 3. sintaktik munosabatlarni ifodalovchi vositalar 4. so'z birikmasining aloqa turlari sintaksis va uning turlari sintaksis termini grek. sintaxis "tuzish"demakdir. gap va uning tuzilishi. turlari so'z birikmasini o'rganuvchi grammatikaning bir bo'limi smtaksis deyiladi. ma'lumki. kishilar bir-birlari bilan fikr almashadilar, aloqa qiladilar. bu esa gap orqali ro'yobga chiqadi. gap o'z navbatida so'zlarning turli sintaktik munosabatlari asosidatuziladi. ana shu fikr almashuv vositasi bo'lgan gap va so'z birikmasini o'rganish smtaksisning asosiy vazifasidir. shunga ko'ra sintaksisning o'rganish sohasi bir necha turlarga bo'linadi. so'z shakl sintaksisi har bir gapda ma'lum bir shaklda ishtirok etad...

Формат DOC, 62,0 КБ. Чтобы скачать "sintaksis", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: sintaksis DOC Бесплатная загрузка Telegram