sintaksis predmeti

DOC 41.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405758526_56540.doc sintaksis predmeti sintaksis predmeti reja: 1. tilning grammatik qurilishi. 2. morfologiya va sintaksisning tekshirish ob’ekti. 3. birikma va uning turlari. 4. sintaktik qurilma va uning turlari. 5. tilshunoslikning boshqa sathlari bilan sintaksisning aloqasi. grammatika so’z va gap tuzilishini o’rgatadigan fandir. har bir tilning negizini uning grammatik qurilishini va leksikasi tashkil etadi. shuning uchun grammatik qurilish tilning asoslaridan biridir. grammatika morfologiya (grekcha: morfe-shakl va logos-so’z, ta`limot) va sintaksis-tuzish, qurish)ni o’z ichiga oladi. morfologiya so’zining tuzilishini, so’z shakllarini, ularni hosil bo’lish yo’llarini, so’zning nutqda o’zgarish qoidalarini belgilaydi – so’zlarning morfema tarkibini, leksik-grammatik kategoriyalarini, so’z turkumlarini o’rgatadi. bundan tashqari, so’z yasalishi masalalarini ham tekshiradi. sintaksis – sintaktik qurilmalar va ularni hosil qiluvchi sintaktik aloqalarni o’rganuvchi bo’limdir. sintaktik qurilmalarning so’z, so’z birikmasi, gap va matn ko’rinishida namoyon bo’lishini o’rganadi. sintaktik qurilmalarda birikish, boglanish, tartiblanish-qurilish qonuniyatlarini tekshiradi. sintaktik aloqalarning ifodalanish yo’llari: grammatik vositalar, yordamchi so’zlar, so’zlar tartibi, intonatsiya. sintaktik munosabatlar va uning sifatlovchilik (atributiv), …

aytadi: «morfologiya ayrim kategoriyalar (so’z kategoriyalari) va ularning shakllari inventaridan iborat, sintaksis esa, bu so’z va shakllarning hammasini harakatda va hayotda, nutq tarkibida ko’rsatadi». demak, morfologiyada so’zlarning tuzilishi o’rganiladi, sintaksisda ularning aloqasi, bog’lanishi, birikishi, qushilish yo’llari va vositalari tekshiriladi. lekin ba`zi hodisalar (-chi, -dosh, -la kabi yasovchi affikslar) morfologiyaga xos bo’lib, sintaksisda o’rganilmaydi. sintaksisning ba`zi hodisalari (so’z tartibi, intonaciya) morfologiyada o’rganilmaydi. sintaksis so’z qo’shishning yo’llarini, birikmaning maketlarini tasvirlaydi. so’zlarning leksik-grammatik aloqaga kirishuvidan birikma hosil bo’ladi. ular o’z xarakteriga ko’ra o’z navbatida qo’yidagi tiplarga ajratiladi. a) qo’shma so’zlar: belbog’, qulqop, beshariq, qoradaryo, ish haqi, ish rejasi. b) juft so’zlar: og’a-ini, gap-so’z, ikir-chikir, osh-posh, non-pon, ot-pot. v) murakkab so’zlar: o’bekiston respublikasi oliy kengashi, samarqand davlat universiteti, o’zbekiston davlat nashriyoti. g) frazeologik birikmalar? qovog’idan qor yog’moq, mum tishlamoq, suyagi yuq. bu leksik birliklar sintaktik qurilma hisoblanmaydi. bundan tashqari, ba`zi analitik shakllari ham sintaktik qurilma sanalmaydi: sen uchun, oy kabi, dadam bilan. sintaksisning tekshirish …

n (gulnoraning kitobi, ma`rifatning rasmi) va sodda yig’iq gapdan (gulnora o’qidi, ma`rifat keldi) tashkil topadi. ko’p so’zli sintaktik qurilmalar ikkidan mustaqil so’zning birikishidan iborat bo’ladi: guj bo’lib turgan ettita xira yulduz (murakkab birikma). halol mehnat qilish eng yaxshi odat (yoyiq gap). sintaktik qurilmalar mazmuni va fikriy tugalligiga ko’ra ikki xil bo’ladi: 1) nomustaqil yoki ochiq qurilma: uning qizi, kanalning qazilishi, kitobni o’qimokq. 2) mustaqil yoki yopiq qurilma: uning qizi gapirdi. kanal qazidi. sintaktik qurilmalarning bu xususiyatlarini ikki aspekt – so’z birikmasi va gap sintaksisi aspektida tekshirishni taqozo etadi. sintaksis predmeti yuzasidan tilshunoslikda xilma-xil qarashlar mavjud. o’zbek tili sintaksisiga doir barcha adabiyotlarda sintaksisning ikki biriligi: so’z birikmasi va gap haqida so’z yuritiladi. ayrim ishlarda sintaksis uch birlik: so’z birikmasi, gap va qo’shma gap haqidagi ta`limot ekanligi ta`kidlanadi. hozirgi kunda sintaksis urganish ob`ektiga ko’ra to’rtga ajratilmoqda: 1) so’z birikmasi sintaksisi; 2) gap sintaksisi; 3) qo’shma gap sintaksisi; 4) matn sintaksisi. nutqning ayrimlikka, …

da sintaksisining leksika bilan ham bog’liq ekanligi anglashiladi. gapning zarur belgilaridan biri intonaciya sintaksisning fonetika bilan ham bog’liqligini ko’rsatadi. sintaksis bog’li nutqni tekshiradi. bog’li nutqni bo’laklarga ajratib, uning tarkibiy qismlari orasidagi har xil munosabatlarni aniqlash muxim nazariy-uslubiy ahamiyatga egadir.

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "sintaksis predmeti"

1405758526_56540.doc sintaksis predmeti sintaksis predmeti reja: 1. tilning grammatik qurilishi. 2. morfologiya va sintaksisning tekshirish ob’ekti. 3. birikma va uning turlari. 4. sintaktik qurilma va uning turlari. 5. tilshunoslikning boshqa sathlari bilan sintaksisning aloqasi. grammatika so’z va gap tuzilishini o’rgatadigan fandir. har bir tilning negizini uning grammatik qurilishini va leksikasi tashkil etadi. shuning uchun grammatik qurilish tilning asoslaridan biridir. grammatika morfologiya (grekcha: morfe-shakl va logos-so’z, ta`limot) va sintaksis-tuzish, qurish)ni o’z ichiga oladi. morfologiya so’zining tuzilishini, so’z shakllarini, ularni hosil bo’lish yo’llarini, so’zning nutqda o’zgarish qoidalarini belgilaydi – so’zlarning morfema tarkibini, leksik-grammatik kategoriyalarin...

DOC format, 41.5 KB. To download "sintaksis predmeti", click the Telegram button on the left.

Tags: sintaksis predmeti DOC Free download Telegram