sifaт leksemalar тurkumida shakl yasalishi

DOC 183,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1405755806_56528.doc sifañ leksemalar ñurkumida shakl yasalishi reja: 1. sifañ leksemalar ñurkumida shakl yasalishi 2. son leksemalar ñurkumida shakl yasalishi 3. fe'l leksemalar ñurkumiga mansub morfemalar ñizimi 4. fe'l leksemalarda oâtimli-oâtimsizlik 5. nisbat paradigmasi va unga yondosh hodisalar 6. fe'lning boâlishli-boâlishsiz shakllari paradigmasi sifað¢ leksemalar ð¢urkumida shakl yasalishi 1- â§. predmetning sifatiy belgisini anglatadigan leksemalarga sifat leksemalar turkumi deyiladi. oâzbek tilida sifat leksemaga shakl oâzgarishi xos emas, shunga koâra sifat leksema ot leksemaga shakl oâzgartiruvchisiz toâgâridan toâgâri bogâlanadi: chiroyli uy-, keng koâcha-, issiq non- kabi. sifat leksemalarda shakl yasalishi bor, lekin sifat leksemalarning barcha leksik-semantik guruhlariga birdek xos emas. ð¢om ma'nodagi sifat leksema deb asliy sifatlarga aytiladi: qizil-, katta-, tetik-, issiq-, achchiq- kabi. bular predmetning sifatiy belgisini oâzicha, bevosita anglatadi. nisbiy sifatlarda esa predmetning belgisi boshqa bir predmetga nisbat berilib anglatiladi: bugungi- (suhbat-), kuzgi- (qovun-) kabi. 2- â§. shakl yasalishi asosan asliy sifatlarga mansub boâlib, nisbiy sifatlarga ayrim shakl yasovchilari-gina qoâshiladi. …

roq sifat leksemashakli (biroz keng( ma'nosini anglatadi, bunda belgi qiyosan aniqlanadi: agar xona oâzi keng boâlsa, undan koâra biroz keng xona tushuniladi; agar xona tor boâlsa, undan koâra biroz keng xona tushuniladi. demak, -roq affiksi (me'yordan oz( ma'nosini ifodalaydi deyish toâgâri emas; ushbu affiks betaraf holda (biroz(, (nisbatan( ma'nosini ifodalaydi, belgining ortiq-kamligi ma'nosi esa qiyoslanayotgan (nazarda tutilayotgan) predmetdagi belgi asosida bildiriladi. sal keng-, biroz keng- kabi qurilmalar sifatlovchi-sifatlanmish birikmasiga teng, bu yerda belgining kuchsizligi leksik birlik yordamida anglatiladi. shunga koâra bunday birliklardan anglashiladigan ma'noni -roq affiksi ifodalaydigan ma'no bilan bir qatorga qoâyish notoâgâri: bular mustaqil hodisalar, shunga koâra biroz kengroq- tarzida har ikki usulni birgalikda ishlatish mumkin. biroz- leksemasi va -roq affiksi juda oâxshash, lekin boshqa-boshqa ma'noni (biroz- leksik ma'noni, -roq esa grammatik ma'noni) bildiradi. shuningdek belgining yaxshi soâz boldan (boldan koâra, bolga qaraganda) shirin kabi qurilmalar bilan ifodalanadigan ma'nosi va -roq affiksi bilan ifodalanadigan ma'no â boshqa-boshqa hodisalar. asli …

jada ekanligi ayni sifat leksema bilan xunukdan xunuk, xunuklarning xunugi kabi qurilmalar tuzib ham ifodalanadi. bu yerda belgining kuchli darajada ekani leksik-sintaktik usul bilan ifodalanadi. 4- â§. belgining kuchsiz darajada ekanini ifodalaydi deb -(i)sh, -(i)mtir affikslari koârsatiladi. bu affikslarning ishlatilish doirasi juda chegaralangan boâlib, rang-tus anglatadigan bir necha sifat leksemaga, shunda ham tanlab qoâshiladi: koâkish-, koâkimtir-, sargâish-, sargâimtir-; oqish- (lekin oqimtir- shaklida ishlatilmaydi), qoramtir- (lekin qorash- shaklida ishlatilmaydi) kabi. bu affikslar asli belgining kuchsiz darajada ekanini emas, balki (leksemadan anglashiladigan rangga moyil(likni ifodalaydi: sargâish- - (sariq rangga moyil(, (ranggi sariq boâlib koârinadigan(. 5- â§. belgining kuchli darajada ekanligi notoâliq takror deb ataladigan usul bilan ham ifodalanadi; bunday ifoda usuli intensiv forma deb yuritiladi. bunda: 1) sifat leksemaning yopiq boâgâinga teng bosh qismi olinib, shu leksemaning oldiga qoâshiladi, yozuvda chiziqcha bilan yarim ajratib yoziladi: dumaloq- ( dum-dumaloq-, pakana- ( pak-pakana-, butun- - but-butun- kabi; 2) sifat leksemaning ochiq boâgâinga teng bosh …

na yigit-, nozikkina qiz- kabi. 7- â§. sifat leksemalarga ot leksemaga qoâshiladigan substantiv shakl yasovchi -lik affiksi ham qoâshiladi. bunda asli -lik affiksi gapshaklni qara-tuvchili birikmaga transformatsiyalashda ishlatiladi: ukam sezgir. ( ukamning sezgirligi- kabi. 8- â§. yuqoridagi tasvirlardan ayon boâladiki, sifat leksemalarga qoâshiladigan affikslar, affiksoidlar va boshqa tur vositalar ifoda jihatidan ham, mazmun jihatidan ham turli-tuman boâlib, bir butun paradigmaga birlashmaydi, noparadigmatik (yakka) morfemalar sifatida namoyon boâladi. sifat darajalari deb kelingan hodisalarni yaxlit bir paradigmaga (tuzumga) birlashtirish uchun yetarli asos yoâq. son leksemalar ð¢urkumida shakl yasalishi 1- â§. predmetning miqdoriy belgisini anglatadigan leksemalarga son leksemalar deyiladi. oâzbek tilida son leksemaga shakl oâzgarishi xos emas, shunga koâra son leksema ot leksemaga shakl oâzgartiruvchisiz toâgâridan toâgâri bogâlanadi: ikki kishi-, toârt shahar-, besh yil- kabi. son leksemalar miqdor son va tartib son deb ajratiladi. miqdor son predmetning umuman koâp-ozligini emas, balki ma'lum bir aniq yoki chamali miqdorini anglatishga xizmat qiladi. miqdor sonlardan dastlab …

ard- sonlari egallagan; bu yerda keyigi son oldingi sondan ming karra koâp miqdorni anglatadi; ming- (1000), million- (1000000), milliard- (1000000000). million- soni fransuzcha boâlib, (mingta ming( ma'nosini, milliard- soni ham fransuzcha boâlib, (mingta million( ma'nosini anglatadi. zarurat tugâilsa, trillion- soni ham ishlatiladi; bu son asli lotincha boâlib, "mingta milliard( ma'nosini anglatadi. koârinadiki, (oân karralab( koâpayish (ming karralab( koâpayishga almashgan. yuz-, ming- sonlari oldidan sifatlovchi keltirilishi bu leksemalar asli ot leksema ekanini koârsatadi. hatto oân- soni ham shunday xususiyatga ega boâlgan: sakson-, toâqson- sonlari asli sakkiz-, toâqqiz- birlik sonlarini sifatlovchi vazifasida oân- leksemasiga bogâlab tuzilgan: sakkiz oân- ( sakson- kabi. oltmish-, yetmish- oânliklari ham asli (oân( ma'nosini bildirgan mish- leksemasiga olti-, yetti- birlik sonlari sifatlovchi tariqasida bogâlab tuzilgan deb taxmin qilinadi. hozirgi oâzbek tilida yuqorida tilga olingan son leksemalar sodda son, tub son hisoblanadi. sanoq son matematikada ma'lum miqdorning nomi sifatida ishlatiladi, shunga koâra ot leksema kabi turlanadi: besh (5) ikkiga …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"sifaт leksemalar тurkumida shakl yasalishi" haqida

1405755806_56528.doc sifañ leksemalar ñurkumida shakl yasalishi reja: 1. sifañ leksemalar ñurkumida shakl yasalishi 2. son leksemalar ñurkumida shakl yasalishi 3. fe'l leksemalar ñurkumiga mansub morfemalar ñizimi 4. fe'l leksemalarda oâtimli-oâtimsizlik 5. nisbat paradigmasi va unga yondosh hodisalar 6. fe'lning boâlishli-boâlishsiz shakllari paradigmasi sifað¢ leksemalar ð¢urkumida shakl yasalishi 1- â§. predmetning sifatiy belgisini anglatadigan leksemalarga sifat leksemalar turkumi deyiladi. oâzbek tilida sifat leksemaga shakl oâzgarishi xos emas, shunga koâra sifat leksema ot leksemaga shakl oâzgartiruvchisiz toâgâridan toâgâri bogâlanadi: chiroyli uy-, keng koâcha-, issiq non- kabi. sifat leksemalarda shakl yasalishi bor, lekin sifat leksemalarning ...

DOC format, 183,5 KB. "sifaт leksemalar тurkumida shakl yasalishi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: sifaт leksemalar тurkumida shak… DOC Bepul yuklash Telegram