sifaт leksemalar тurkumida shakl yasalishi

DOC 183,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405755806_56528.doc sifaт leksemalar тurkumida shakl yasalishi sifaт leksemalar тurkumida shakl yasalishi reja: 1. sifaт leksemalar тurkumida shakl yasalishi 2. son leksemalar тurkumida shakl yasalishi 3. fe'l leksemalar тurkumiga mansub morfemalar тizimi 4. fe'l leksemalarda o‘timli-o‘timsizlik 5. nisbat paradigmasi va unga yondosh hodisalar 6. fe'lning bo‘lishli-bo‘lishsiz shakllari paradigmasi sifaт leksemalar тurkumida shakl yasalishi 1- §. predmetning sifatiy belgisini anglatadigan leksemalarga sifat leksemalar turkumi deyiladi. o‘zbek tilida sifat leksemaga shakl o‘zgarishi xos emas, shunga ko‘ra sifat leksema ot leksemaga shakl o‘zgartiruvchisiz to‘g‘ridan to‘g‘ri bog‘lanadi: chiroyli uy-, keng ko‘cha-, issiq non- kabi. sifat leksemalarda shakl yasalishi bor, lekin sifat leksemalarning barcha leksik-semantik guruhlariga birdek xos emas. тom ma'nodagi sifat leksema deb asliy sifatlarga aytiladi: qizil-, katta-, tetik-, issiq-, achchiq- kabi. bular predmetning sifatiy belgisini o‘zicha, bevosita anglatadi. nisbiy sifatlarda esa predmetning belgisi boshqa bir predmetga nisbat berilib anglatiladi: bugungi- (suhbat-), kuzgi- (qovun-) kabi. 2- §. shakl yasalishi asosan asliy sifatlarga mansub bo‘lib, nisbiy …

leksemashakli (biroz keng( ma'nosini anglatadi, bunda belgi qiyosan aniqlanadi: agar xona o‘zi keng bo‘lsa, undan ko‘ra biroz keng xona tushuniladi; agar xona tor bo‘lsa, undan ko‘ra biroz keng xona tushuniladi. demak, -roq affiksi (me'yordan oz( ma'nosini ifodalaydi deyish to‘g‘ri emas; ushbu affiks betaraf holda (biroz(, (nisbatan( ma'nosini ifodalaydi, belgining ortiq-kamligi ma'nosi esa qiyoslanayotgan (nazarda tutilayotgan) predmetdagi belgi asosida bildiriladi. sal keng-, biroz keng- kabi qurilmalar sifatlovchi-sifatlanmish birikmasiga teng, bu yerda belgining kuchsizligi leksik birlik yordamida anglatiladi. shunga ko‘ra bunday birliklardan anglashiladigan ma'noni -roq affiksi ifodalaydigan ma'no bilan bir qatorga qo‘yish noto‘g‘ri: bular mustaqil hodisalar, shunga ko‘ra biroz kengroq- tarzida har ikki usulni birgalikda ishlatish mumkin. biroz- leksemasi va -roq affiksi juda o‘xshash, lekin boshqa-boshqa ma'noni (biroz- leksik ma'noni, -roq esa grammatik ma'noni) bildiradi. shuningdek belgining yaxshi so‘z boldan (boldan ko‘ra, bolga qaraganda) shirin kabi qurilmalar bilan ifodalanadigan ma'nosi va -roq affiksi bilan ifodalanadigan ma'no – boshqa-boshqa hodisalar. asli sifat leksemaga …

uklarning xunugi kabi qurilmalar tuzib ham ifodalanadi. bu yerda belgining kuchli darajada ekani leksik-sintaktik usul bilan ifodalanadi. 4- §. belgining kuchsiz darajada ekanini ifodalaydi deb -(i)sh, -(i)mtir affikslari ko‘rsatiladi. bu affikslarning ishlatilish doirasi juda chegaralangan bo‘lib, rang-tus anglatadigan bir necha sifat leksemaga, shunda ham tanlab qo‘shiladi: ko‘kish-, ko‘kimtir-, sarg‘ish-, sarg‘imtir-; oqish- (lekin oqimtir- shaklida ishlatilmaydi), qoramtir- (lekin qorash- shaklida ishlatilmaydi) kabi. bu affikslar asli belgining kuchsiz darajada ekanini emas, balki (leksemadan anglashiladigan rangga moyil(likni ifodalaydi: sarg‘ish- - (sariq rangga moyil(, (ranggi sariq bo‘lib ko‘rinadigan(. 5- §. belgining kuchli darajada ekanligi noto‘liq takror deb ataladigan usul bilan ham ifodalanadi; bunday ifoda usuli intensiv forma deb yuritiladi. bunda: 1) sifat leksemaning yopiq bo‘g‘inga teng bosh qismi olinib, shu leksemaning oldiga qo‘shiladi, yozuvda chiziqcha bilan yarim ajratib yoziladi: dumaloq- ( dum-dumaloq-, pakana- ( pak-pakana-, butun- - but-butun- kabi; 2) sifat leksemaning ochiq bo‘g‘inga teng bosh qismi olinib, unga m, p tovushini qo‘shib yopiq …

. bunda asli -lik affiksi gapshaklni qara-tuvchili birikmaga transformatsiyalashda ishlatiladi: ukam sezgir. ( ukamning sezgirligi- kabi. 8- §. yuqoridagi tasvirlardan ayon bo‘ladiki, sifat leksemalarga qo‘shiladigan affikslar, affiksoidlar va boshqa tur vositalar ifoda jihatidan ham, mazmun jihatidan ham turli-tuman bo‘lib, bir butun paradigmaga birlashmaydi, noparadigmatik (yakka) morfemalar sifatida namoyon bo‘ladi. sifat darajalari deb kelingan hodisalarni yaxlit bir paradigmaga (tuzumga) birlashtirish uchun yetarli asos yo‘q. son leksemalar тurkumida shakl yasalishi 1- §. predmetning miqdoriy belgisini anglatadigan leksemalarga son leksemalar deyiladi. o‘zbek tilida son leksemaga shakl o‘zgarishi xos emas, shunga ko‘ra son leksema ot leksemaga shakl o‘zgartiruvchisiz to‘g‘ridan to‘g‘ri bog‘lanadi: ikki kishi-, to‘rt shahar-, besh yil- kabi. son leksemalar miqdor son va tartib son deb ajratiladi. miqdor son predmetning umuman ko‘p-ozligini emas, balki ma'lum bir aniq yoki chamali miqdorini anglatishga xizmat qiladi. miqdor sonlardan dastlab sanoq sonlar ajratiladi. lisoniy birlik deb avvalo asosiy sanoq sonlarga aytiladi; son leksemalarning boshqa turlari sanoq son asosida …

( ma'nosini, milliard- soni ham fransuzcha bo‘lib, (mingta million( ma'nosini anglatadi. zarurat tug‘ilsa, trillion- soni ham ishlatiladi; bu son asli lotincha bo‘lib, "mingta milliard( ma'nosini anglatadi. ko‘rinadiki, (o‘n karralab( ko‘payish (ming karralab( ko‘payishga almashgan. yuz-, ming- sonlari oldidan sifatlovchi keltirilishi bu leksemalar asli ot leksema ekanini ko‘rsatadi. hatto o‘n- soni ham shunday xususiyatga ega bo‘lgan: sakson-, to‘qson- sonlari asli sakkiz-, to‘qqiz- birlik sonlarini sifatlovchi vazifasida o‘n- leksemasiga bog‘lab tuzilgan: sakkiz o‘n- ( sakson- kabi. oltmish-, yetmish- o‘nliklari ham asli (o‘n( ma'nosini bildirgan mish- leksemasiga olti-, yetti- birlik sonlari sifatlovchi tariqasida bog‘lab tuzilgan deb taxmin qilinadi. hozirgi o‘zbek tilida yuqorida tilga olingan son leksemalar sodda son, tub son hisoblanadi. sanoq son matematikada ma'lum miqdorning nomi sifatida ishlatiladi, shunga ko‘ra ot leksema kabi turlanadi: besh (5) ikkiga (2ga) bo‘linmaydi. тo‘qqizdan (9dan) ikkini (2ni) olsak, yetti (7) qoladi kabi. sanoq son kishi-, farzand-, o‘g‘il-, qiz-, ota-ona- kabi kishi otlariga bevosita birikadi: besh kishi- …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "sifaт leksemalar тurkumida shakl yasalishi"

1405755806_56528.doc sifaт leksemalar тurkumida shakl yasalishi sifaт leksemalar тurkumida shakl yasalishi reja: 1. sifaт leksemalar тurkumida shakl yasalishi 2. son leksemalar тurkumida shakl yasalishi 3. fe'l leksemalar тurkumiga mansub morfemalar тizimi 4. fe'l leksemalarda o‘timli-o‘timsizlik 5. nisbat paradigmasi va unga yondosh hodisalar 6. fe'lning bo‘lishli-bo‘lishsiz shakllari paradigmasi sifaт leksemalar тurkumida shakl yasalishi 1- §. predmetning sifatiy belgisini anglatadigan leksemalarga sifat leksemalar turkumi deyiladi. o‘zbek tilida sifat leksemaga shakl o‘zgarishi xos emas, shunga ko‘ra sifat leksema ot leksemaga shakl o‘zgartiruvchisiz to‘g‘ridan to‘g‘ri bog‘lanadi: chiroyli uy-, keng ko‘cha-, issiq non- kabi. sifat leksemalarda shakl yasalishi bor, lekin sifat leksemalar...

Формат DOC, 183,5 КБ. Чтобы скачать "sifaт leksemalar тurkumida shakl yasalishi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: sifaт leksemalar тurkumida shak… DOC Бесплатная загрузка Telegram