sifat va son so’z turkumlari

DOC 103.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405755719_56526.doc sifat va son so’z turkumlari sifat va son so’z turkumlari reja: 1. sifat va son so’z turkumlari 2. son turkumi. sonning ma’no turlari o‘zbek va rus tillaridagi sifatlar o’rtasigi umumiyliklar xususida so’z yuritadigan bo’lsak, ular har ikki tilda ham predmetning belgisini bildiruvchi so’zlar turkumi hisoblanadi. o‘zbek tilida ham, rus tilida ham sifatlar sintaktik jihatdan otlar bilan birikadi va gapda odatda aniqlovchi yoki kesim vazifasida keladi. sifatlar belgining xususiyatiga ko‘ra asliy (качественые) va nisbiy (относительные)ga ajratiladi. har ikkala tilda asliy sifatlar predmetning turg’un belgisini ifodalaydi. bunday sifatlar ikkala tilda ham darajalanish xususiyatiga ega, nisbiy sifatlarga esa daraja kategoriyasi mansub emas. ammo o’zbekcha sifatlar bilan ruscha sifatlar o’rtasida umumiy jihatlardan ko‘ra farqli xususiyatlar ko’proq bo’lib, ular quyidlagilarda namoyon bo’ladi: o‘zbekcha tub sifatlar maxsus morfologik ko‘rsatkichga ega emas; rus tilidagi sifatlarning esa otlarda bo’lgani kabi rod, son va kelishikka ishora qilib turuvchi tugalmalari bor bo’lib, bu tugalmalar otsifatlanmishga tobelanish jarayonida namoyon bo’ladi: …

b o‘zgarmaydi, ruscha sifatlar esa otsifatlanmish bilan rod, va sonda moslashib, kelishiklar bo‘yicha turlanadi. o‘zbek tilidagi asliy siffatlarda uch daraja ajratiladi: oddiy daraja; orttirma daraja; ozaytirma daraja. rus tilida esa sifatlarning oddiy, qiyosiy, orttirma daraja shakllari mavjud. o‘zbek tilida sifatlarning orttirma daraja shaklini hosil qiluvchi morfologik vositalar yo‘q. bunday shakl fonetik (qip-qizil, yam-yashil, dum-dumaloq) yoki leksik usul (eng, juda, g’oyat, rosa, o‘ta, nihoyat, bag’oyat so’zlari) yordamida yuzaga keladi. rus tilida esa orttirma daraja –ейш, -айш suffikslari, наи- prefiksi yoki самый so’zi vositasida, qiyosiy daraja –e, -ee suffikslari, ba‘zan esa suppletiv usul bilan (хорошо-лучше) hosil qilinadi. buni quyidagi tablitsadan ko‘rish mumkin. sifatlarning qiyosiy darajasi rus tilida «nisbatan», «ancha» ma‘nolarini beradigan bolee yoki menee so’zlari bilan ham hosil qilinadi: летом в андижане более прохладно, чем в в карши. у малики менее капризный характер, чем у её сестры. o‘zbek tilida fonetik usul orqali hosil qilingan orttirma daraja shakllari rus tilida пре- prefiksi bilan …

qisqartma shaklga ham ega: красивый-красив, крепкий–крепок, полезный-полезен, великий-велик. qisqartma sifatlar ot bilan rod va sonda moslashib, odatda kesim vazifasida keladi: интересный фильм – этот фильм очень интересен; богатая страна – наша страна богата сырьём и промышленностью; полезные фрукты – фрукты полезны для здоровья; bunday sifatlar turlanmaydi. o‘zbek tilida qisqartma sifatlar mavjud emas. kesimlik kategoriyasi esa o’zbekcha sifatlarda ayrim shollarda bog’lama vositasida hosil bo’ladi (men kattaman. sen nega xafasan?), ko’p hollarda esa sifat egadan keyin kelib, o‘zgarmas shaklda kesim vazifasini bajaradi (suv tiniq. bu bino yangi). ruscha gaplar tarkibida sifatlar otsifatlanmishdan oldin ham, keyin ham kelishi mumkin: навруз – национальный праздник многих народов востока. «филология – наука глубоко личная и глубоко национальная» (д.с.лихачев). o‘zbek tilida esa sifat hamisha sifatlanmishdan oldin keladi. o‘zbekcha sifatlarning o‘ziga xos xususiyatlaridan biri shuki, ular gapda hol vazifasida ham kela oladi. quyidagi gaplarni ularning tarjimalari bilan muqoyasa qilib ko‘ring: istiqlol sharofati bilan shahrimizda chiroyli imoratlar qurildi. – …

anganligini anglatuvchi nisbiy sifatlar ot o‘zagiga –н, -ан, -ян, -янн, -енн, -ов kabi suffikslarni qshish orqali hosil qilinadi: деревянный стол, пластиковые окна, кожаная куртка, хрустальная люстра. bunday sifatlar ham sifatlanmish bilan rod, son va kelishikda moslashadi. masalan: ср.р. ж.р. и.п. зимнее утро (куз тонги) железная дверь (темир эшик) р.п. зимнего утра (куз тонгининг) железной двери (темир эшикнинг) д.п. зимнему утру (куз тонгига) железной двери (темир эшикка) в.п. зимнее утро (куз тонгини) железную дверь (темир эшикни) misollardan ko‘rinib turganidek, rus tilidagi nisbiy sifatlar bilan hosil qilingan birikmalar o‘rnida o’zbek tilida izofali birikma yoki aniqlovchisi ot bilan ifodalangan bitishuvli birikma qo‘llanadi. rus tilida nisbiy sifatlarning yana bir turi (притяжательные прилагательные) mavjud bo’lib, ular predmetning ma‘lum bir shaxsga qarashliligi yoki biror jonzotga oidligi, tegishliligini ko‘rsatadi. bunday sifatlarni o.azizov, a.safaev kabi olimlarimiz «egalik sifatlari», olim sh.rahmatullaev «nisbatlov sifatlari» deb nomlaganlar. sifatning bu turi ham asliy va nisbiy sifatlar kabi sifatlanmish bilan rod, son va …

inchi – первый, второй, третий, четвёртый. 3) jamlovchi sonlar (собирательные числительные): ikkov, uchala, o‘trtov – двое yoki оба, трое, четверо va h.k. biroq rus tilida tartib sonlar son o‘zagiga sifat qo’shimchalarini qo‘shish orqali hosil qilinadi, shuning uchun sifat kabi aniqlanmish bilan rod, son va padejda moslashishiga ko‘ra, nisbiy sifatlar sirasiga kiritiladi (первый класс – м.р., первая леди – ж.р., первое блюдо – ср.р., первые экзамены– ko’pl.). eslatma: rus tilida bir so’zidan tartib ma‘nosi suppletiv usul bilan hosil qilinadi: один – первый. sonlarning qolgan ma‘no turlariga esa rod kategoriyasi mansub emas va bu ularning o‘ziga xos xususiyati hisoblanadi. faqat один, два, оба, полтора kabi son so’zlarga istisno sifatida qaraladi. chunki odin so’zi aniqlovchi sifatida zi birikib kelayotgan otaniqlanmish bilan barcha rodlarda, shuningdek sonda moslashadi (один мальчик – м.р., одна девочка – ж.р., одно яблоко – ср.р., одни часы – ko’pl.), два, оба, полтора so’zlari esa mujskoy va sredniy rodlarda bir xil, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "sifat va son so’z turkumlari"

1405755719_56526.doc sifat va son so’z turkumlari sifat va son so’z turkumlari reja: 1. sifat va son so’z turkumlari 2. son turkumi. sonning ma’no turlari o‘zbek va rus tillaridagi sifatlar o’rtasigi umumiyliklar xususida so’z yuritadigan bo’lsak, ular har ikki tilda ham predmetning belgisini bildiruvchi so’zlar turkumi hisoblanadi. o‘zbek tilida ham, rus tilida ham sifatlar sintaktik jihatdan otlar bilan birikadi va gapda odatda aniqlovchi yoki kesim vazifasida keladi. sifatlar belgining xususiyatiga ko‘ra asliy (качественые) va nisbiy (относительные)ga ajratiladi. har ikkala tilda asliy sifatlar predmetning turg’un belgisini ifodalaydi. bunday sifatlar ikkala tilda ham darajalanish xususiyatiga ega, nisbiy sifatlarga esa daraja kategoriyasi mansub emas. ammo o’zbekcha sifatlar bilan rusc...

DOC format, 103.0 KB. To download "sifat va son so’z turkumlari", click the Telegram button on the left.

Tags: sifat va son so’z turkumlari DOC Free download Telegram