o‘zbek xalq eposlari leksikasining qiyosiy-tarixiy tavsifi

DOC 202,5 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1405743607_56381.doc oâzbek xalq eposlari leksikasining qiyosiy-tarixiy tavsifi xullas, qayd etilgan dalillarning oâziyoq, tarixan hududiy chegaralangan jonli tilga nisbatan ustivor boâlgan ogâzaki poetik ustdialektning vujudga kelishida folklor janrlarining asos boâlganligi hamda ularning keyinchalik milliy tilning tarkib topishida ham muhim vositalardan biri sifatida xizmat qilganligidan dalolat beradi. til sistemasining ilk uslubiy tarmoqlanishi va funksional kengayishini taâminlagan poetik ustdialektlik esa folklorning boshqa ommaviy ijroga asoslangan janrlariga nisbatan ancha konservativ qonuniyatlarga asoslangan xalq dostonlarida saqlanib qolgan tarixiy lingvistik dalillar misolida yaqqol koâzga tashlanadi. zero, dostonlarda saqlangan tarixiy va eskirgan yoki hozirgi adabiy til meâyorlariga nisbatan lahjaviy qiyofa kasb etgan koâpgina til birliklari, adabiy til tarixining umumturkiy hamda milliy bosqichlarida funksional normativ unsur sifatida faol isteâmol etilganligi koâpchilik tadqiqotlarda taâkidlab oâtiladi. åzbek xalq dostonlarining adabiy til tarixiga munosabatini belgilashda muhim boâlgan bunday dalillarni roâyobga chiqarish va atroflicha tavsiflash esa, birinchidan, mazkur manbalarda saqlangan tarixiy va tarixiy-dialektal birliklarni milliylikkacha hamda milliy bosqichlarda yaratilgan yozma manbalar, tarixiy …

g umumturkiy va milliy bosqichlarda adabiy tilning funksional-normativ birliklari sifatida faoliyat koârsatganligini tasdiqlaydi. shunday ekan, qadimgi turkiy qavmlarning oâtmish madaniyati, tarixi, adabiyoti va etnografiyasi bilan bevosita aloqador boâlgan koâpgina maâlumotlarni oâzida mujassamlantirgan tarixiy va eskirgan soâzlarning qiyosiy-tarixiy tahliligina, dostonlarning til sistemasida tutgan oârni, ahamiyati xususida yuqorida aytilgan mulohazalarni bevosita dalillash imkonini beradi. bunday tahlil jarayonida dostonlarda saqlangan har bir lingvistik birlikni qadimgi turkiy bitiglar tili bilan qiyosiy oârganish alohida ilmiy ahamiyatga ega boâladi. chunki folklor manbalari insoniyat badiiy tafakkurining ilk mahsuli sifatida tan olinar ekan, demak, tilning qayta ishlanishi, dastlabki meâyoriy birliklarning vujudga kelishi, ustdialekt xarakterga ega boâlishi bilan bogâliq murakkab jarayonni folklor va uning bevosita taâsirida yaratilgan qadimgi turkiy manbalarning qiyosiy tahlili asosidagina anglash mumkin boâladi. aynan badiiy tafakkur jarayoni til unsurlarining, ayniqsa, lugâaviy birliklarning poetik ifoda vositasi sifatida shakllanishi turli maâno nozikliklarning kashf etilishi, ommaviy, odatiy hamda anâanaviy xususiyat kasb etishi uchun qulay imkoniyat yaratadi. bizgacha yetib kelgan …

ili bosqichi bilan mushtarak boâlgan koâpgina soâzlar, ular taraqqiyotining ana shu davridan dalolat beradi. bu jarayonda, ayniqsa, oâz ijodiy shakllanishining ilk bosqichidanoq barcha turkiy qavmlarning umumiy yodgorligiga aylangan â«alpomishâ», â«goâroâgâliâ» singari dostonlarning ahamiyati beqiyos boâlgan. zotan, bunday dostonlardagi tarixiy lingvistik dalillar ham ularning shakllanish tarixiga mos ravishda koâproq umumuturkiy bosqichga xos til qonuniyatlarini oâzida aks ettiradi. boshqacha qilib aytganda, â«oâzbek xalq dostonlarining asosiy lugâat boyligi qadimgi va hozirgi turkiy tillar uchun mushtarakdirâ». darhaqiqat, yozuv va yozma badiiy ijod hali toâla shakllanmagan bir davrda, yagona xalq boâlgan turkiy qavmlarning maânaviy va madaniy ehtiyojini qondiruvchi muhim vosita boâlib xizmat qilgan ogâzaki janrlarga xalq tilidagi eng ibratli, eng taâsirchan va obrazli, shuningdek , eng odatiy, anâanaviy, ommaviy boâlgan soâz va iboralar jalb etilgan. bunday ijodiy jarayonning koâp asr mobaynida izchil davom ettirib borilishi, ular tilida lahjalarga xos unsurlardan xoli boâlgan koâplab soâzlarning chuqur oârin egallashi va tanlanishi uchun qulay imkoniyat tugâdirgan. garchi bu …

ha va milliy bosqichiga doir yozma manbalar bilan qiyosiy-tarixiy tahlil etish zarur boâladi. ana shularni nazarda tutgan holda, ergash shoirning â«bulbul taronalariâ» (3-jild) koâp tomligidan oârin olgan â«xushkeldiâ» va â«qunduz bilan yulduzâ» dostonlari asosida toâplangan leksik dalillarni quyidagi tartibda qiyoslab oârganishni lozim topdik: 1. dostonlar tilining qadimgi folklor janrlariga hamda umumturkiy adabiy tilga munosabatini belgilashda mazkur davrda yaratilgan yozma manbalar va ular asosida tuzilgan soâzliklar tayanch manba hisoblanadi. shuning uchun ham dostonlar tilidagi qadimgi turkiy tilga oid soâzlar tahlili jarayonida â«devonu lugâotit turkâ» (dlt)â«qadimgi turkiy soâzlar lugâatiâ» (dts) hamda v.v. radlov (rad.) va l.z.budagov (bud.) tomonidan tuzilgan lugâatlar bilan qiyoslandi. 2. dostonlarning keyingi taraqqiyot bosqichi bevosita eski oâzbek adabiy tili bilan aloqadordir. shu bois dostonlarda qadimgi turkiy manbalar tili uchun xos boâlmagan koâpgina soâz va iboralar ham uchraydiki, ular tahlil jarayonida, asosan, â«navoiy asarlari lugâatiâ» (nal), shuningdek, â«badoi al-lugâatâ» (bl), â«kelurnomaâ» (kel) va boshqa eski oâzbek tiliga oid manbalar bilan …

n qurilishining murakkabligi ular tilining birmuncha konservativ xususiyat kasb etishga olib kelganligi; 3) dostonlar tilining qadimdanoq oâz davrining eng iqtidorli va bilimdon kishilari sanalgan xalq baxshilari tomonidan izchil qayta ishlanib borilishi; 4) yozma badiiy ijodning keyingi davrlar mobaynida folklor manbalariga kuchli taâsir etishi kabi omillar muhim ahamiyatga ega boâlgan. aynan ana shunday ekstralingvistik omillarning aks-sadosi oâlaroq, dostonlarning tarixiy leksik qatlami: a) istâmol darajasiga koâra til tarixining eng qadimgi davrlarida, shuningdek, hozirgi tilda ham oâzining funksional-normativlik xususiyatini yoâqotmagan soâzlardan; b) isteâmol davri va meâyoriylik xususiyatiga koâra til tarixining qadimgi turkiy va eski oâzbek tili bosqichlarigagina daxldor boâlgan soâzlardan iboratligi bilan xarakterlanadi. tadqiqotlarda bunday qadimgi asosga ega boâlgan leksik hodisa â«eski soâzlarâ» va â«eskirgan soâzlarâ» kabi atamalar vositasida tasniflanadi. ana shu tasnifdan kelib chiqqan holda, dostonlar leksikasining tarixiy ildizlarini yoritishda muhim boâlgan qadimiy soâzlar qatlamini, dastlab ikkita katta guruhga, yaâni eski va eskirgan soâzlarga ajratish oârinlidir: 1. eski soâzlar. yuqorida taâkidlab oâtilganidek, …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"o‘zbek xalq eposlari leksikasining qiyosiy-tarixiy tavsifi" haqida

1405743607_56381.doc oâzbek xalq eposlari leksikasining qiyosiy-tarixiy tavsifi xullas, qayd etilgan dalillarning oâziyoq, tarixan hududiy chegaralangan jonli tilga nisbatan ustivor boâlgan ogâzaki poetik ustdialektning vujudga kelishida folklor janrlarining asos boâlganligi hamda ularning keyinchalik milliy tilning tarkib topishida ham muhim vositalardan biri sifatida xizmat qilganligidan dalolat beradi. til sistemasining ilk uslubiy tarmoqlanishi va funksional kengayishini taâminlagan poetik ustdialektlik esa folklorning boshqa ommaviy ijroga asoslangan janrlariga nisbatan ancha konservativ qonuniyatlarga asoslangan xalq dostonlarida saqlanib qolgan tarixiy lingvistik dalillar misolida yaqqol koâzga tashlanadi. zero, dostonlarda saqlangan tarixiy va eskirgan yoki hozirgi ad...

DOC format, 202,5 KB. "o‘zbek xalq eposlari leksikasining qiyosiy-tarixiy tavsifi"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: o‘zbek xalq eposlari leksikasin… DOC Bepul yuklash Telegram