qadimgi turkiy til morfologiyasi

DOC 148,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405746291_56443.doc qadimgi turkiy til morfologiyasi reja: 1. qadimgi turkiy tilniig umummorfologik xususiyatlari. 2. ot turkumiga oid xususiyatlar. ot yasovchi affikslar. koâplikka xos xususiyatlar. egalik affikslariga oid xususiyatlar. kelishik xususiyatlari.. 3. sifat turkumiga xos xususiyatlar. son turkumiga xos xususiyatlar. olmosh turkumiga xos xususiyatlar. 4. feâl turkumiga xos xususiyatlar. feâl yasovchilar. feâlning daraja formalari. feâlning buyruq va istak formalari. sifatdosh va ravishdosh formalari. feâlning zamon formalari. feâlning shart formasi. 5. ravish turkumiga oid xususiyatlar. yordamchi soâzlar doirasidagi xususiyatlar. tayanch tushunchalar. agglyutinativ tillar - soâz formalari soâzning negiziga maxsus qoâshimchalarii muayyan tartibda qoâshish yoâli bilan yasaladigan tillar. qadimgi turkiy til morfologik tip jihatidan turkiy tillar singari agglyutinativdir. soâz formalari soâzning negiziga maxsus qoâshimchalarni muayyan tartibda qoâshish yoâli bilan yasaladigan tillar agglyutinativ tillar deb ataladi. ammo qadimgi turkiy tildagi morfemalar hozirgi oâzbek adabiy tili va singarmonizmni yuqotgan shevalardan singarmonistik variantlarining borligi bilan farqlanadi.lekin bu sof morfologik farq boâlmay,fonetik farqdir. hozirgi oâzbek adabiy tili morfologiyasidan …

davrda n bilan tugagan baâzi soâzlarning koâpligi shu n ni t ga aylantirib yasalganini koârish mumkin. eren (jangchi) - eret (jangchilar) eslatma: birlik maxsus affiks bilan ifodalanmaydi. kelishik qadimgi turkiy tilda 7 ta kelishik boâlgan ular quyidagilar: 1. bosh kelishigi. 2. qaratqich kelishigi. koâshimchasi -nñq -niq; -kuq; -nuq; -naq; -neq -ñq; -iq; -uq; -uq. masalan: bayñrkunuq, burxanlarnaq 3. tushum kelishigi. qoâshimchasi -gâ; -g; -ñgâ; -ig; -ugâ; -ug; -agâ; - eg; -ñ; -i; -n; -ni; -nñ. masalan, su (lashkar) - sug (lashkarni); tash (tosh) - tashñgâ (toshni). 4. vosita kelishigi. qoâshimchasi -n; -ñn; -in; -un; -an; -en. u ish harakatining sodir boâlgan oârnini, boshlaning oâonini, birgalik vosita maânolarini ifodalaydi. masalan, qolqaqñn eshidip â til bilan soâzlab: 5. joânalish kelishigi. qoâshimchasi -gâaru; -geru; -qaru; -keru; -gâar; -gâor; -ru; -ru; -ra; -re; -qa; -ke; -gâa; -ge; -ya; -ye; -a; -e. masalan, ogâuzgâaru - ogâizga; biziqeru '- bizga, uygâurgâaru, maqar,saqar, maru, beru, ichre, tagâa. …

koâshiladi: er(er) â eren (mard,jangchi); ogâul(bola) â ogâlan (ugâil bola, yigit). 4. -qan (-xan); -kzn qoâshimchasi. bu qoâshimcha laqab, unvon, geografik va astronomik nomlar tarkibida uchraydi. masalan,tengri (tangri) - tengriken (xudojuy). 5. -qaq; -kek -gâaq -gek qoâshimchasi. bu qoâshimcha otga qoâshilganda, maxdudliq chegaralanganlik va feâlga qoâshilganda qurol,.vosita yoki mubolagâani bildiradi. masalan,qach(qoch) âqachqaq (qochoq, qochqoq) 6.-qu:-ku;-gâu; -gu qoâshimchasi.mavhumlik maânosini bildiradi.inch (tinch) â inchku (tinchlik) 7. -tam; -tem; -dam; -dem qoâshimchasi. otdan ot yoki sifat yasaydi. er(er) - erdem (odob, yetuklik). 8. -tash; -tesh; -dash; -desh qoâshimchasi. bu qoâpshmcha hozirgi oâzbek tilidagi -dosh ning oâzidir. qa(idish) - kadash(tugâishgan). 9. -sh qoâshimchasi. bagâ(bogâ, boylam) - bagâñsh (boâgâin) 10. -suq âsuk qoâshimchasi. bagâir(jigar) - bagâñrsuq(ichak) 11. -sung; -sush qoâshimchasi. bu qoâshimcha âsuq , -suk qoâshimchsi bilan bir manbaga ega.. chunki turkiy tillarda q(k)-sh mosligi bor. suv(suv) - suvsush( ayron) 12. -m. al(ol) - alñm(karz- qarz berganga nisbatan) 13. -q; -k -gâ; -g; -ñq; -ik …

lishi. 1. -lñgâ, -lig, -lugâ, -lug. bu qoâshimchalar otdan sifat yasaydi va egalik hamda nisbatni bildiradi. ekin(ekin) - ekinlig(ekinli) 2. -sñz, -siz, -suz, -suz. bu qoâshimcha otdan egasizlik va yoâqlik bildiruvchi sifat yasaydi. bilig(bilim) - biligsiz(bilimsiz). 3. -saq âsek. bu istak bildiruvchi feâl yasovchi -sa,-se hamda feâldan sifat va ot yasovchi âq-k qoâshimchasining birlashuvidan hosil boâlgan. bagâñr(jigar) - bagâirsaq(koângilchan). 4. -sñgâ, -sig. bu koâshimcha otdan sifat yasaydi va oâxshashlik maânosini bildiradi.qul(qul) - qulsñgâ(kulsimon); beg(bek) - begsig(beksimon) . 5. -qñ,-ki;(-gâñ,-ga).bu qoâshimcha ot, ravish va olmoshdan nisbiy sifat yasaydi. jarangsia undosh bilan tugagan qalin negizga -k1, ingichkasiga -ki; jarangli undosh bilan tugagan qalin negizga -gñ, ingichka negizga -ga qoâshiladi. ay(oy)-ayqñ(oyga oid);yay(yoz)- yaygñ(yozgi); ichre(ichsa) âichreki (ichidagi). 6. -z qoâshimchasi. bu qoâshimcha feâldan sifat yasaydi. u-(qila bil) - uz(mohir). 7. -l qoâshimchasi. bu qoâshimcha yashñl(yashil), qñzñl(qizil), tukel(tugal) singari suvlar tarkibida uchraydi. -raq formasi. bu davr yodnomalarida hozirgi oâzbek adabiy tilidagi -roq kalin (-rak) va …

ndosh boâlgan. iki (ikki), yeti(etti), sekiz(sakkiz), toqoâz(toâqqiz), otoâz{oâttiz), elig(ellik). yigirma soni yigirmi, sakson sekiz on, toâqson tokoâz on, ming bing shakliga ham ega. oân ming tuman soni orqali ham ifodalanadi. tartib son qoâshimchasi fonetik variantlarga ega va hozirgi oxiridagi i unlisi yoâq: uchunch (uchinchi), tortunch(toârtinchi), besinch (beshinchi). birinchi oârnida bashtñnkñ yoki ilki va ikkinchi oârnida ikiti ishlatiladi. jamlov qoâshimchasi -atu, egu shakliga ega: altñ(olti) -altaru(oltov); uch(uch) - uchegu(uchov). taqsim formasi -(r)-ar, -(r)-er -qoâshimchasi bilan yasaladi: bir(bir) - birer(bittzdan) uch(uch) - ucher(uchtadan) altñ(olti) - altñrar(oltitadan) iki(ikki) - ikirer(ikkitadan). olmosh qadimgi turkiy tildagi olmoshlar quyidagi xususiyatlarga a ga: 1. oâzlik olmoshi, o z dan tashqari, kentu(kendu) soâzi bilan ham ifodalanadi. oz aslida ot boâlib, u "nafs" va "jon" maânolarida ishlatilgan. oz olmoshi aniqlovchi vazifasida kelib, aniqlanayotgan , predmetning maâlum shaxsga qarashliligini, xosligini taâkidlab koârsatadi. masalan, iusuf kozñge baqdñ, oz yoâzini kordi. 2.kishilik olmoshi.kishilik olmoshlari qadimgi turkiy tilda quyidagicha koârinishda boâladi: i shaxs …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "qadimgi turkiy til morfologiyasi"

1405746291_56443.doc qadimgi turkiy til morfologiyasi reja: 1. qadimgi turkiy tilniig umummorfologik xususiyatlari. 2. ot turkumiga oid xususiyatlar. ot yasovchi affikslar. koâplikka xos xususiyatlar. egalik affikslariga oid xususiyatlar. kelishik xususiyatlari.. 3. sifat turkumiga xos xususiyatlar. son turkumiga xos xususiyatlar. olmosh turkumiga xos xususiyatlar. 4. feâl turkumiga xos xususiyatlar. feâl yasovchilar. feâlning daraja formalari. feâlning buyruq va istak formalari. sifatdosh va ravishdosh formalari. feâlning zamon formalari. feâlning shart formasi. 5. ravish turkumiga oid xususiyatlar. yordamchi soâzlar doirasidagi xususiyatlar. tayanch tushunchalar. agglyutinativ tillar - soâz formalari soâzning negiziga maxsus qoâshimchalarii muayyan tartibda qoâshi...

Формат DOC, 148,5 КБ. Чтобы скачать "qadimgi turkiy til morfologiyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: qadimgi turkiy til morfologiyasi DOC Бесплатная загрузка Telegram