qadimgi turkiy til morfologiyasi

DOC 148,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405746291_56443.doc qadimgi turkiy til morfologiyasi qadimgi turkiy til morfologiyasi reja: 1. qadimgi turkiy tilniig umummorfologik xususiyatlari. 2. ot turkumiga oid xususiyatlar. ot yasovchi affikslar. ko’plikka xos xususiyatlar. egalik affikslariga oid xususiyatlar. kelishik xususiyatlari.. 3. sifat turkumiga xos xususiyatlar. son turkumiga xos xususiyatlar. olmosh turkumiga xos xususiyatlar. 4. fe’l turkumiga xos xususiyatlar. fe’l yasovchilar. fe’lning daraja formalari. fe’lning buyruq va istak formalari. sifatdosh va ravishdosh formalari. fe’lning zamon formalari. fe’lning shart formasi. 5. ravish turkumiga oid xususiyatlar. yordamchi so’zlar doirasidagi xususiyatlar. tayanch tushunchalar. agglyutinativ tillar - so’z formalari so’zning negiziga maxsus qo’shimchalarii muayyan tartibda qo’shish yo’li bilan yasaladigan tillar. qadimgi turkiy til morfologik tip jihatidan turkiy tillar singari agglyutinativdir. so’z formalari so’zning negiziga maxsus qo’shimchalarni muayyan tartibda qo’shish yo’li bilan yasaladigan tillar agglyutinativ tillar deb ataladi. ammo qadimgi turkiy tildagi morfemalar hozirgi o’zbek adabiy tili va singarmonizmni yuqotgan shevalardan singarmonistik variantlarining borligi bilan farqlanadi.lekin bu sof morfologik farq bo’lmay,fonetik farqdir. hozirgi …

ning ko’pligi shu n ni t ga aylantirib yasalganini ko’rish mumkin. eren (jangchi) - eret (jangchilar) eslatma: birlik maxsus affiks bilan ifodalanmaydi. kelishik qadimgi turkiy tilda 7 ta kelishik bo’lgan ular quyidagilar: 1. bosh kelishigi. 2. qaratqich kelishigi. ko’shimchasi -nыq -niq; -kuq; -nuq; -naq; -neq -ыq; -iq; -uq; -uq. masalan: bayыrkunuq, burxanlarnaq 3. tushum kelishigi. qo’shimchasi -g’; -g; -ыg’; -ig; -ug’; -ug; -ag’; - eg; -ы; -i; -n; -ni; -nы. masalan, su (lashkar) - sug (lashkarni); tash (tosh) - tashыg’ (toshni). 4. vosita kelishigi. qo’shimchasi -n; -ыn; -in; -un; -an; -en. u ish harakatining sodir bo’lgan o’rnini, boshlaning o’onini, birgalik vosita ma’nolarini ifodalaydi. masalan, qolqaqыn eshidip – til bilan so’zlab: 5. jo’nalish kelishigi. qo’shimchasi -g’aru; -geru; -qaru; -keru; -g’ar; -g’or; -ru; -ru; -ra; -re; -qa; -ke; -g’a; -ge; -ya; -ye; -a; -e. masalan, og’uzg’aru - og’izga; biziqeru '- bizga, uyg’urg’aru, maqar,saqar, maru, beru, ichre, tag’a. 6. o’rin-payt kelishigi.-da; -de; -ta; …

n, geografik va astronomik nomlar tarkibida uchraydi. masalan,tengri (tangri) - tengriken (xudojuy). 5. -qaq; -kek -g’aq -gek qo’shimchasi. bu qo’shimcha otga qo’shilganda, maxdudliq chegaralanganlik va fe’lga qo’shilganda qurol,.vosita yoki mubolag’ani bildiradi. masalan,qach(qoch) –qachqaq (qochoq, qochqoq) 6.-qu:-ku;-g’u; -gu qo’shimchasi.mavhumlik ma’nosini bildiradi.inch (tinch) – inchku (tinchlik) 7. -tam; -tem; -dam; -dem qo’shimchasi. otdan ot yoki sifat yasaydi. er(er) - erdem (odob, yetuklik). 8. -tash; -tesh; -dash; -desh qo’shimchasi. bu qo’pshmcha hozirgi o’zbek tilidagi -dosh ning o’zidir. qa(idish) - kadash(tug’ishgan). 9. -sh qo’shimchasi. bag’(bog’, boylam) - bag’ыsh (bo’g’in) 10. -suq –suk qo’shimchasi. bag’ir(jigar) - bag’ыrsuq(ichak) 11. -sung; -sush qo’shimchasi. bu qo’shimcha –suq , -suk qo’shimchsi bilan bir manbaga ega.. chunki turkiy tillarda q(k)-sh mosligi bor. suv(suv) - suvsush( ayron) 12. -m. al(ol) - alыm(karz- qarz berganga nisbatan) 13. -q; -k -g’; -g; -ыq; -ik -uq -uq yaz(yomonlik qil) 4. -qыn; -g’ыn; -kin; -g’in; -qun; -g’un; -kun; -gun. qach(qoch) -qachg’ыn(qochqin). sifat. • predmetning rangini, …

istak bildiruvchi fe’l yasovchi -sa,-se hamda fe’ldan sifat va ot yasovchi –q-k qo’shimchasining birlashuvidan hosil bo’lgan. bag’ыr(jigar) - bag’irsaq(ko’ngilchan). 4. -sыg’, -sig. bu ko’shimcha otdan sifat yasaydi va o’xshashlik ma’nosini bildiradi.qul(qul) - qulsыg’(kulsimon); beg(bek) - begsig(beksimon) . 5. -qы,-ki;(-g’ы,-ga).bu qo’shimcha ot, ravish va olmoshdan nisbiy sifat yasaydi. jarangsia undosh bilan tugagan qalin negizga -k1, ingichkasiga -ki; jarangli undosh bilan tugagan qalin negizga -gы, ingichka negizga -ga qo’shiladi. ay(oy)-ayqы(oyga oid);yay(yoz)- yaygы(yozgi); ichre(ichsa) –ichreki (ichidagi). 6. -z qo’shimchasi. bu qo’shimcha fe’ldan sifat yasaydi. u-(qila bil) - uz(mohir). 7. -l qo’shimchasi. bu qo’shimcha yashыl(yashil), qыzыl(qizil), tukel(tugal) singari suvlar tarkibida uchraydi. -raq formasi. bu davr yodnomalarida hozirgi o’zbek adabiy tilidagi -roq kalin (-rak) va iigichka (-rek) variantlariga ega va u sifatning orttirma darajasini bildiradi. yig(yaxshi) - yigrek(eng yaxshi) artuq(ortiq) - artukraq(eng ortiq) son yodnomalarla sanokka oid bir xususiyat bor bo’lib, u o’ndan yuqori birligi bor ikki xonali sonlarga taalluqlidir. bunda birlik oldin aytilib, undan …

nida bashtыnkы yoki ilki va ikkinchi o’rnida ikiti ishlatiladi. jamlov qo’shimchasi -atu, egu shakliga ega: altы(olti) -altaru(oltov); uch(uch) - uchegu(uchov). taqsim formasi -(r)-ar, -(r)-er -qo’shimchasi bilan yasaladi: bir(bir) - birer(bittzdan) uch(uch) - ucher(uchtadan) altы(olti) - altыrar(oltitadan) iki(ikki) - ikirer(ikkitadan). olmosh qadimgi turkiy tildagi olmoshlar quyidagi xususiyatlarga a ga: 1. o’zlik olmoshi, o z dan tashqari, kentu(kendu) so’zi bilan ham ifodalanadi. oz aslida ot bo’lib, u "nafs" va "jon" ma’nolarida ishlatilgan. oz olmoshi aniqlovchi vazifasida kelib, aniqlanayotgan , predmetning ma’lum shaxsga qarashliligini, xosligini ta’kidlab ko’rsatadi. masalan, iusuf kozыge baqdы, oz yo’zini kordi. 2.kishilik olmoshi.kishilik olmoshlari qadimgi turkiy tilda quyidagicha ko’rinishda bo’ladi: i shaxs birligi - men ii shaxs birligi - sen iii shaxs birligi - ul i shaxs kunlik - biz, bizlar ii shaxs ko’pliq sыz formasi ba’zan ii shaxs birlik ma’nosida qo’llanib tinglovchiga nisbatan hurmat bildiradi. iii shaxs ko’pligi - ular,alar, anlar. xsh-xiv asrlarda asosan ular, anlar formalari qo’llangan. xv …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "qadimgi turkiy til morfologiyasi"

1405746291_56443.doc qadimgi turkiy til morfologiyasi qadimgi turkiy til morfologiyasi reja: 1. qadimgi turkiy tilniig umummorfologik xususiyatlari. 2. ot turkumiga oid xususiyatlar. ot yasovchi affikslar. ko’plikka xos xususiyatlar. egalik affikslariga oid xususiyatlar. kelishik xususiyatlari.. 3. sifat turkumiga xos xususiyatlar. son turkumiga xos xususiyatlar. olmosh turkumiga xos xususiyatlar. 4. fe’l turkumiga xos xususiyatlar. fe’l yasovchilar. fe’lning daraja formalari. fe’lning buyruq va istak formalari. sifatdosh va ravishdosh formalari. fe’lning zamon formalari. fe’lning shart formasi. 5. ravish turkumiga oid xususiyatlar. yordamchi so’zlar doirasidagi xususiyatlar. tayanch tushunchalar. agglyutinativ tillar - so’z formalari so’zning negiziga maxsus qo’shimchalarii muayyan tartib...

Формат DOC, 148,5 КБ. Чтобы скачать "qadimgi turkiy til morfologiyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: qadimgi turkiy til morfologiyasi DOC Бесплатная загрузка Telegram

qadimgi turkiy til morfologiyasi

Предварительный просмотр (5 стр.)

Хотите читать дальше?

О "qadimgi turkiy til morfologiyasi"

Похожие файлы