o‘zbek va rus tillarida fe‘l so’z turkumi

DOC 132,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405743419_56377.doc oâzbek va rus tillarida feâl soâz turkumi reja: 1. vid kategoriyasi 2. boâlishli-boâlishsizlik kategoriyasi 3. harakat nomi va infinitiv 4. sifatdosh 5. ravishdosh oâzbek tilida ham, rus tilida ham eng murakkab soâz turkumi hisoblangan feâl harakat va holatni anglatadi. har ikkala tilda ham feâllar anglatgan maânolari va vazifalariga koâra ikki turga: oâtimli va oâtimsiz feâllarga boâlinadi. feâldan anglashilgan harakat taâsirining boshqa predmatga oâtishini bildirgan feâllar oâtimli (ð¿ðµñðµñ ð¾ð´ð½ñðµ ð³ð»ð°ð³ð¾ð»ñ) hisoblanadi. oâzbek tilida oâtimli feâllar tushum kelishigidagi soâzlar bilan birikadi. rus tilida ham bunday feâlga bogâlanib kelgan soâz predlogsiz vinitelniy kelishigida boâladi. feâldan anglashilgan harakatning taâsiri toâgâridan toâgâri biron narsaga koâchmasa, bunday feâl oâtimsiz (ð½ðµð¿ðµñðµñ ð¾ð´ð½ñðµ ð³ð»ð°ð³ð¾ð»ñ) deyiladi. oâzbek tilida kimni? nimani? soârogâiga javob boâlmaydigan feâl oâtimsiz hisoblanadi. rus tilida bunday feâllar imenitelniy va vinitelniydan boshqa kelishiklarda kelgan ot va otlashgan soâzlar bilan birikma hosil qiladi. ammo ot yoki otlashgan soâz predlogli vinitelniy kelishik shaklida boâlsa, u holda oâtimsiz feâl …

farq qiladi. oâzbek va rus tillaridagi ushbu kategoriyalar alohida-alohida qiyoslanganda, ular oârtasidagi farqlar aniq namoyon boâladi. vid kategoriyasi rus tilining oâzigagina xos boâlgan vid kategoriyasi turli affikslar (old qoâshimchalar, qoâshimchalar, fonetik oâzgarishlar) yordamida yuzaga chiqadi hamda harakat va holatning davom etayotganligini, tamom boâlganligini, takrorlanishini, bir karra boâlib oâtganligini anglatish uchun xizmat qiladi. ushbu maânolarni ifodalashiga koâra feâllar ð½ðµñð¾ð²ðµññðµð½ð½ñð¹ ð²ð¸ð´ va ñð¾ð²ðµññðµð½ð½ñð¹ ð²ð¸ð´ kabi turlarga ajratiladi. v.v.reshetov, o.azizov kabi olimlar birinchi turdagi feâllarni tugallanmagan tur, ikkinchisini esa tugallangan tur deb atashgan. ammo bunday nomlanish unchalik ham oâzini oqlamaydi. binobarin, b ññð¾ñ ð¼ð¾ð¼ðµð½ñ ñ ñð¸ñð°ð» ðºð½ð¸ð³ñ (men bu vaqtda kitob oâqiyotgan edim); cðµð¹ñð°ñ ñ ñð¸ñð°ñ ðºð½ð¸ð³ñ (hozir men kitob oâqiyapman) kabi gaplarda ñð¸ñð°ññ feâli haqiqatan ham tugallanmagan harakatni, ð¯ ð¿ð¾ñð¸ñð°ð» ðºð½ð¸ð³ñ (men kitob oâqidim); ð¯ ð¿ñð¾ñð¸ñð°ð» ðºð½ð¸ð³ñ (men kitobni oâqib chiqdim) kabi gaplarda esa nihoyasiga yetgan harakatni ifodalamoqda. ammo ðñð¾ð´ð° ð·ð°ð¿ðµð»ð° (iroda kuylab yubordi); ðð¾ñð¾ð±ñð¸ ð·ð°ñð¸ñð¸ðºð°ð»ð¸ (chumchuqlar sayray boshladi) gaplaridagi ð¿ðµññ, ñð¸ñð¸ðºð°ññ …

ksini qoâshish orqali hosil qilinadi. masalan, ð¿ð¸ñð°ññ (yozmoq), ð½ð°ð¿ð¸ñð°ññ (yozib boâlmoq), ð·ð°ð¿ð¸ñð°ññ (yozib olmoq) yoki ñð¾ð»ðºð°ññ (itarmoq), ñð¾ð»ðºð½ñññ (itarib yubormoq), ðºñð¸ñð°ññ (baqirmoq), ðºñð¸ðºð½ñññ (baqirib yubormoq). bundan tashqari rus tilida feâlning bu ikki shakli urgâu yordamida ham bir-biridan farqlanishi mumkin: ð½ð°ññð¿âð°ññ â ð½ð°ñâñð¿ð°ññ. feâlning sovershenniy vid shaklini âñð²ð°, -ð¸ð²ð° suffikslari yordamida yana nesovershenniy vid shakliga aylantirish mumkin: ð·ð°ðºð¾ð½ñð¸ññ â ð·ð°ðºð°ð½ñð¸ð²ð°ññ, ð·ð°ð¿ð¸ñð°ññ â ð·ð°ð¿ð¸ññð²ð°ññ. baâzan nesovershenniy vid feâlining sovershenniy vid shakli suppletiv yoâl bilan ham hosil boâlishi mumkin. nesovershenniy vid sovershenniy vid ð±ñð°ññ ð²ð·ñññ (olmoq) ð³ð¾ð²ð¾ñð¸ññ ñðºð°ð·ð°ññ (aytmoq, demoq) ðºð»ð°ñññ ð¿ð¾ð»ð¾ð¶ð¸ññ (qoâymoq) ð»ð¾ð²ð¸ññ ð¿ð¾ð¹ð¼ð°ññ (tutmoq) oâzbek tilida feâllar odatda bu tarzda turlarga ajratilmaydi. shuning uchun rus tilidagi sovershenniy va nesovershenniy vid feâllari yordamida farqlanadigan maânolar oâzbek tilida harakat tarzi shakllari orqali beriladi. shuni ham eâtirof etish kerakki, harakat tarzi shakllari vid kategoriyasiga nisbatan semantik jihatdan boyroq hisoblanadi. chunki koâmakchi feâlli soâz qoâshilmalari nafaqat tugallanganlik yoki takroriylik, balki davomiylik, qodirlik, sinash, kutilmaganlik, boshlanish, …

·ñð²ð°ð», aytib tashladi â ñðºð°ð·ð°ð», aytib boâldi â ñð°ññðºð°ð·ð°ð». koârib turganimizdek, ruscha feâllardagi sovershenniy, nesovershenniy vid shakllari orqali yuqoridagi maânolarning hammasini ham yuzaga chiqarib boâlmaydi. toâgâri, biror matn oâzbek tilidan rus tiliga tarjima qilinganda tarjimon ushbu maânolarning barchasini imkon qadar ifodalashga harakat qiladi, ammo bunda vid kategoriyasining oâzi yetarli boâlmaganligi uchun tilning boshqa turli vositalaridan foydalanadi. rus tilida ham koâmakchi va yetakchi feâlli soâz qoâshilmalari bor boâlsa-da, ular oâzbek tilidagidek koâp emas. ikki tilda mavjud bunday qoâshilmalarning bir-biridan farqi shundaki, oâzbek tilida odatda avval âb (-ib), -a (-y) shaklidagi yetakchi, soângra koâmakchi feâl kelib, tuslovchi affikslar ana shu keyingisiga qoâshiladi. rus tilida esa tuslangan koâmakchi feâl oldin, yetakchi feâl keyin keladi va u infinitiv (oâzgarmas) shaklda boâladi. masalan: ð ñññð°ð¼ ññð°ð» ð¸ð·ññð°ññ ð°ð½ð³ð»ð¸ð¹ñðºð¸ð¹ ñð·ñðº. â rustam ingliz tilini oârgana boshladi; ðñð»ñ ð½ð°ñð°ð»ð° ð·ð°ð½ð¸ð¼ð°ññññ ñð¿ð¾ññð¾ð¼ â guli sport bilan shugâullana boshlad;i ðð¾ð¹ ð´ññð³ ð¿ñð¾ð´ð¾ð»ð¶ð°ðµñ ð¶ð¸ññ ð½ð° ð®ð³ðµ â mening doâstim haligacha …

bek tilida har qanday feâl boâlishli yoki boâlishsiz shaklda boâladi. rus tilida inkor maânosini ifodalash uchun asosan ð½ðµ yuklamasidan foydalaniladi. mazkur yuklama feâldan ajratib yoziladi, shuning uchun bu holat rus tilida feâl kategoriyasi sirasiga kiritilmaydi. toâgâri, rus tilida ð½ðµ yuklamasi bilan qoâshib yosiladigan ayrim feâllar ham yoâq emas (mas. ð½ðµð½ð°ð²ð¸ð´ðµññ, ð½ðµð³ð¾ð´ð¾ð²ð°ññ, ð½ðµð´ð¾ð¼ð¾ð³ð°ññ). ammo ularni ushbu yuklamasiz umuman qoâllab boâlmaydi. bu soâzlardagi ð½ðµ yuklama sifatida emas, balki old qoâshimcha tarzida oâzakka yopishib qolgan. shu bois mazkur feâllardan yasalgan ot ham ana shu old qoâshimcha bilan qoâllanadi. masalan: ð½ðµð½ð°ð²ð¸ñññ (nafrat). oâzbek tilida boâlishsizlik (yoki) inkor maânosini ifodalovchi âma affiksi rus tilidagi ð½ðµ yuklamasiga nisbatan qoâllanish imkoniyati jihatidan va mazmunan boyroqdir. chunki, birinchidan, -ma affiksi feâlning deyarli barcha shakllarida inkorni ifodalsh uchun qoâllana oladi. ikkinchidan, harakat nomining ham boâlishsiz shaklini yasash uchun xizmat qiladi. uchinchidan, turli maânolarni ifodalash uchun harakat tarzi shakllaridagi yetakchi feâlga ham, koâmakchi feâlga ham, baâzan bir vaqtning oâzida har …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o‘zbek va rus tillarida fe‘l so’z turkumi"

1405743419_56377.doc oâzbek va rus tillarida feâl soâz turkumi reja: 1. vid kategoriyasi 2. boâlishli-boâlishsizlik kategoriyasi 3. harakat nomi va infinitiv 4. sifatdosh 5. ravishdosh oâzbek tilida ham, rus tilida ham eng murakkab soâz turkumi hisoblangan feâl harakat va holatni anglatadi. har ikkala tilda ham feâllar anglatgan maânolari va vazifalariga koâra ikki turga: oâtimli va oâtimsiz feâllarga boâlinadi. feâldan anglashilgan harakat taâsirining boshqa predmatga oâtishini bildirgan feâllar oâtimli (ð¿ðµñðµñ ð¾ð´ð½ñðµ ð³ð»ð°ð³ð¾ð»ñ) hisoblanadi. oâzbek tilida oâtimli feâllar tushum kelishigidagi soâzlar bilan birikadi. rus tilida ham bunday feâlga bogâlanib kelgan soâz predlogsiz vinitelniy kelishigida boâladi. feâldan angl...

Формат DOC, 132,5 КБ. Чтобы скачать "o‘zbek va rus tillarida fe‘l so’z turkumi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o‘zbek va rus tillarida fe‘l so… DOC Бесплатная загрузка Telegram