ot so‘z turkumi otning grammatik kategoriyalari

DOC 59,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1405740442_56353.doc ot soâz turkumi otning grammatik kategoriyalari reja: 1. otning maâno guruhlari. 2. otning grammatik kategoriyalari 1-â§. narsa-buyum, shaxslarning nomi, atamasi boâlgan soâzlar turkumi ot deyiladi. otlar kim? nima? qayer? soâroqlaridan biriga javob boâladi. otlar egalik, kelishik kabi soâz oâzgartirish, turli maâno va vazifa uchun qoâllanuvchi vazifadosh shakllarga hamda oâziga xos soâz yasalish tizimiga egaligi bilan ajralib turadi. otlarning muhim belgilaridan biri ularning sifat, son, olmosh, feâl va ravish distributsiyasida kelishi, yaâni ular bilan birika olishidir: katta bino, ikkinchi kurs, barcha inson, kitob oâqimoq, koâp odam. ot gapning barcha gap boâlagi vazifasida qoâllanishi mumkin. otning bu kabi sintaktik vazifasi uning qanday grammatik shakldaligi bilan bogâliq boâladi. masalan, otning bosh shakli, yaâni bosh kelishik, koâplik yoki birlik hamda egalik shakli gapda ega, kesim kabi vazifada keladi: oâzbekiston-mustaqil davlat. millatim-oâzbek. oâzbekistonim-onajonim. mustaqil soâzlar ot turkumiga munosabati nuqtai nazardan ikki guruhni tashkil etadi: 1) ot tipidagi soâzlar. bu guruhga otlar kabi kim? nima? …

iladi. atoqli otlar shaxs ismlari, havonlarning atoqli nomlari, tashkilot va gegrafik makon nomlari, koinot jismlari nomlari, suv havzalari, tashkilot nomlari kabi guruhlar doirasida uchraydi: alisher, ulugâbek, zarafshon, toshkent, samarqand, mars kabi. bunday atoqli otlar oâzaro tub va yasamaligi hamda tuzilishiga koâra farqlanishi mumkin. masalan, lola, goâzal, amir, gavhar orol kabi otlar sodda tub, ilonli, doâstlik, paxtakor kabi atoqli otlar sodda yasama, ulugâbek, alisher, nurato, nurobod, qoâshrabot, uchquduq kabi atoqli otlar qoâshma otlardir. atoqli otlarning asosiy qismini turdrsh otlar tashkil qiladi. biroq ular boshqa soâz turkumlari asosida ham yuzaga keladi. masalan: asal, quvonch, anor kabilar turdosh otdan, oâlmas, sotiboldi, turdi, tursun kabilar esa feâldan, aziz, botir, shirin, vali kabilar sifatdan, toâqsonboy, oltibek kabilar esa sondan, bultur, avvalboy kabilar esa ravishdan hosil boâlgan atoqli otlardir. turli turkumga mansub boâlgan soâzlarning atoqli ot sifatida qoâllanishi natijasida ular oâzining hususiy nominativ mohiyatidan chekingan holda, umumiy semantik maâno tashuvchi lugâaviy birlikka aylanib qoladi. masalan, uchquduq …

a otlar. bir turdagi narsaning oâzini ifodalaydigan otlar yakka otlar hisoblanadi: kitob, gul, daraxt kabi. birlik shaklida boâlib, bir xil turdagi narsaning toâdasi, jamini ifodalaydigan otlar jamlovchi otlardir: xalq, armiya, koâpchilik, poda, jamoa, oârmon kabilar. 6. sanaladigan otlar, sanalmaydigan otlar. sanaladigan otlar, asosan, aniq otlardan tashkil topadi: daraxt, kitob, qalam. sanalmaydigan otlar modda otlari, ogâirlik, suyugâlik oâlchamiga xos otlar va atoqli otlardan tashkil topadi: tuproq, qum, havo, shakar, tuz, yogâ, guruch, kabilar. 7. bundan tashqari, tabiatan yakka boâladigan va juft holda uchraydigan otlar ham mavjud boâlib, ular ham otning alohida maâno turini tashkil qiladi. masalan: yurak, quyosh, oy, koâz, qosh, oyoq kabilar shular jumlasidandir. shuningdek, otlar kim? soârogâi asosida shaxs hamda nima? soârogâi asosida narsa otlariga ham ajratiladi. otlarning bunday tasniflanishi oâzbek tilining, shu jumladan, boshqa turkiy tillarning oâziga xos xususiyatini belgilaydi. ayni paytda bu tasnif ularning turli grammatik jarayonda ishtirokida ham oâz aksini topadi. xususan, shaxs otlari toâliq tuslovchi …

otlardir. atoqli otlarning turdosh otga aylanishida âlik qoâshimchasidan ham foydalaniladi: kattaqoârgâonlik, toshkentlik, andijonlik kabi. 2. otning grammatik kategoriyalari ot turkumi uch xil grammatik kategoriyaga ega: 1) son kategoriyasi; 2) egalik kategoriyasi; 3) kelishik kategoriyasi. otlar nutqda doimo grammatik son va kelishik kategoriyasida boâladi. masalan, kitob - birlik sonda va bosh kelishikdagi ot. egalik kategoriyasi esa otning grammatik shakllanishida har doim ham ishlatilmaydi. otlarning birlik va koâplik shakllari va shu shakllarni ifodolovchi vositalar son kategoriyasini tashkil etadi. birlikdagi otlar bir jinsdagi narsalarning bittasini anglatadi va ular grammatik son koârsatgichga ega boâlmaydi. masalan: kitob, olma, qalam kabi. birlik sondagi otlar egalik ( kitobim, kitobimiz), kelishik (kitobdan, kitobning) kategoriyasiga xos qoâshimchalar bilan qoâllanganda ham oâz grammatik mohiyatini yoâqotmaydi, yaâni birlik hisoblanaveradi. otlarning koâplik shakli maxsus grammatik vosita - lar orqali ifodalanadi va bir turdagi narsaning noaniq miqdorini bildiradi. grammatik koâplik hosil qiluvchi âlar otlardagi lugâaviy shakl yasovchi affiks hisoblanadi. grammatk son maânosini ifodalashning …

b, ularga mavhum otlar, donalab sanalmaydigan otlar, asli oâzi juft, yakka holda uchraydigan otlar, atoqli otlar, jamlovchi(xalq, oârmon) va jamlik (soch, kiprik) otlari kiradi. shuningdek, maâlum soha, kasb-hunar otlari ( matematika, adabiyot, dehqonchilik, oâqituvchilik) ham koâplikda qoâllanmaydi. bunday otlarga -lar affiksi qoâshilganda koâplikdan boshqa maâno ifodalanadi. bu maâno otlarga xos modal maâno deb yuritiladi. grammatik son affiksi asosida ifodalanadigan modal maânolar quyidagilardan iborat: 1.atoqli otlarga âlar qoâshilganda sulola, avlod, oila, guruh, jamlik maânosi ifodalanadi: temuriylar, boburiylar sulolasi, salimovlar, akramovlar oilasi, halimalar (kelishdi), majnunu farhodlarga arkon boâlgan sharq. atoqli otlarning bir turi boâlgan geografik nomlarga qoâshilganda esa, shu joy anglatgan hududning barcha qismi anglashiladi: samarqandlarni aylanmoq, toshkentlarni tomosha qilmoq kabi. 2.mavhum otlarga -lar affiksi qoâshilganda maâno kuchaytiriladi: uyqularim qochib ketdi, koângillarim ozdi, hayollarim toâzgâidi kabi. xuddi shunday modal maâno asli oâzi bitta yoki juft holda boâladigan otlarga hamda jamlik va yakkalik tushunchalarni ifodalovchi otlarga âlar qoâshilganda ham ifodalanadi: koâzlarim achishdi, qoâllari …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"ot so‘z turkumi otning grammatik kategoriyalari" haqida

1405740442_56353.doc ot soâz turkumi otning grammatik kategoriyalari reja: 1. otning maâno guruhlari. 2. otning grammatik kategoriyalari 1-â§. narsa-buyum, shaxslarning nomi, atamasi boâlgan soâzlar turkumi ot deyiladi. otlar kim? nima? qayer? soâroqlaridan biriga javob boâladi. otlar egalik, kelishik kabi soâz oâzgartirish, turli maâno va vazifa uchun qoâllanuvchi vazifadosh shakllarga hamda oâziga xos soâz yasalish tizimiga egaligi bilan ajralib turadi. otlarning muhim belgilaridan biri ularning sifat, son, olmosh, feâl va ravish distributsiyasida kelishi, yaâni ular bilan birika olishidir: katta bino, ikkinchi kurs, barcha inson, kitob oâqimoq, koâp odam. ot gapning barcha gap boâlagi vazifasida qoâllanishi mumkin. otning bu kabi sintaktik vazifasi un...

DOC format, 59,0 KB. "ot so‘z turkumi otning grammatik kategoriyalari"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: ot so‘z turkumi otning grammati… DOC Bepul yuklash Telegram