Back

o’qituvchi nutqi va uning asosiy xususiyatlari

DOC 73.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1405744020_56391.doc o’qituvchi nutqi va uning asosiy xususiyatlari rð•ja: 1. nutq madaniyati va o’qituvchi nutqi. 2. o’qituvchi nutqi – madaniy nutq. 3. o’qituvchi nutqining mðµzonlari. so’zlovchi yoki yozuvchi tomonidan shakllantirilgan matnning tashqi ko’rinishi bo’lib, u faqatgina lisoniy hodisa sanalmasdan, balki ham ruhiyat, ham nafosat hodisasi hisoblanadi. shuning uchun ham yaxshi nutq dðµyishganda aytilmoqchi bo’lgan maqsadning tinglovchi va kitobxonga to’liq borib ðµtishi, ularga ma'lum ta'sir o’tkazishi nazarda tutiladi. shunga ko’ra nutq oldiga ma'lum talablar qo’yiladi. bu talablar nutqning mantiq jihatdan to’g’ri, aniq, chiroyli, yorqin, maqsadga muvofiq bo’lishidir. bu bðµlgilar nutqning asosiy sifatlari, xususiyatlari dðµb qaraladi. rimliklar qadimgi davrlardayoq yaxshi, namunaviy nutqning sifatlarini aks ettiruvchi qoidalarni ishlab chikdanlar. masalan, sitsðµron fikricha, aniqlik va tozalik nutq uchun shunchalik zarurki, ularni asoslab o’tirishning ham zarurati yo’q. ammo notiq tinglovchilarni o’ziga jalb qilishi uchun nutqning bu sifatlarigina ðµtarli emas. buning uchun nutq jozibador bo’lishi ham kðµrak. notiq dionis galikarnas esa nutqda maqsadga muvofiqlikni muhim dðµb hisoblagan. …
2
tomonlarning — so’zlovchi va tinglovchining, yozuvchi va o’quvchining bir-birlarini tðµz va oson tushunishlarini ta'minlaydi. agar nutq to’g’ri bo’lmasa, u aniq ham, maqsadga muvofiq ham, mantiqiy ham bo’lmaydi. to’g’rilik dðµganda,— dðµb yozadi v. g. hostomarov,— nutq madaniyatining zarur va birinchi sharti sifatida adabiy tilning ma'lum paytda qabul qilingan normasiga qat'iy va aniq muvofiq kðµlishini, uning talaffuz, imloviy lug’at va grammatik normalarini egallashni tushunish lozim bo’ladiâ» 1. dðµmak, nutqning to’g’ri bo’lishi, eng avvalo, uning adabiy til normalariga muvofiq kðµlishidir. i. m. mixaylovning fikrlari ham shu ma'nodadir: â«normativ grammatika, lðµksikologiya va talaffuz talablariga mos kðµladigan nutqni to’g’ri nutq dðµb atash mumkin. to’g’ri nutqda ma'noga mos ravishda qo’llangan so’z adabiy talaffuzni saq-lab qoladi va tuzilishi (ya'ni grammatik va intonatsion) to’g’ri bo’lgan gap hosil qiladiâ». xullas, nutqning to’g’riligi uning til qurilishining amalda bo’lgan til normasiga muvofiq kðµlishidir. nutqning to’g’ri bo’lishi asosan ikki normaga — urg’u va grammatik normaga qattiq amal qilishni taqozo qiladi. so’zlardagi ayrim …
3
o’zbðµk tilida shunday hodisani kuzatish mumkin. masalan: olma so’zini olaylik. bu so’zni alohida urg’usiz olib qaraganda uning qanday ma'noda qo’llanastganini aniqlash qiyin. faqat urg’u undagi ma'noning anshulanishiga ko’maklashadi, ya'ni olma tarzida urg’u birinchi bo’g’inga tushganda harakat, olma kabi oxirgi bo’g’inga tushganda esa mðµvaning bir turi ma'nosi anglashiladi. tilimizda bunday so’zlar anchagina. qatlama — qatlama, hozir — hozyr, yigytcha — yigitcha, o’quvchimiz — o’quvchimyz, yangi — yangy so’zlarining ma'nosi ham faqatgina urg’u yordamida oydinlashadi. ularni, ya'ni urg’uni qaðµrga qo’yishni farqlamaslik so’z ma'nolarining buzilishiga binobarin, so’zlashuv nutqida adabiy — normaning buzilishiga olib kðµladi. so’zlar talaffuzidagi bunday nonormal holatlarga, ayniqsa, madaniyat va maorif xodimlarining yo’l qo’yishlarini aslo kðµchirib bo’lmaydi. grammatik norma to’g’risida â«o’zbðµk tilining normativligiâ» dðµb ataluvchi bobda ham fikr yuritilgan edi. grammatika dðµganda eng avvalo nutq qurilishining grammatik shakllarini, tartibini to’g’ri tuzish va ularning nutqda ishlatilishini o’z ichiga oluvchi, qat'iy qaror topgan sistðµmasi tushuniladi. bu sistðµmaga adabiy tilda gapiruvchilar, ayniqsa, yozma nutq …
4
imchalar o’rtasidagi bog’lanishning tabiiyligi, ega-kðµsim mosligi, ikkinchi darajali bo’laklarning ularga bog’lanish qonuniyatlari kabilarni e'tiborga olish lozim bo’ladi. nutqning aniqligi. aniqlik ham nutqning asosiy aloqaviy sifatlaridan bo’lib, yaxshi nutqning shakllanish shartlaridan biridir. agar to’g’ri nutqning yuzaga kðµlishida faqat lisoniy faktor zaruriy bðµlgi sifatida qaralsa, nutqning aniqligi dðµyilganda uning shakllanishiga xizmat qiluvchi, tildan tashqarida bo’lgan holatlarni ham nazarda tutish lozim bo’ladi. bu, eng avvalo, til va tafakkur dialðµktikasidir. chunki, aniqlik dðµyilganda tabiat va jamiyatdagi narsa va hodisalar bilan ularning nutqdagi atamasi bo’lgan matðµriali o’rtasidagi mutanosiblik tushuniladi. shundan kðµlib chiqib b. n. golovin yozadi: â«aniqlikni â«nutq — voqðµlikâ» va â«nutq — tafakkurâ» munosabati asosida bðµlgilash mumkinâ». tabiat va jamiyatdagi turli voqðµa-hodisalar, narsalar, olamning jo’g’rofiy tuzilishi, kishilarning his-tuyg’ulari, harakat va holatlari har bir tilda o’zining lisoniy ifodasiga ega. ana shu lisoniy ifoda yordamida bu hodisalar inson tomonidan anglanadi, tushuniladi, idrok qilinadi va fikr almashinadi. shuning uchun ham nutq oldida u aniq bo’lishi kðµrak dðµb …
5
ulom, oybðµk, abdulla qahhor kabi o’zbðµk so’z ustalarining tilga bo’lgan munosabatlarini ana shu mas'uliyat samarasi dðµb tushunmoq kðµrak. bu jihatdan yozuvchi abdulla qahhorning ijodi va til mahorati haqidagi ayrim fikrlari diqqatga sazovordir. u yozuvchi ma'ruf hakimning â«qahramonning o’limiâ» hikoyasini tahlil qilib, â«botir bðµliga qator bðµshta bomba qistirib...â», â«qo’lida bomba ushlagan holda ko’chaga yugurdiâ» jumlalaridagi bomba so’zining noto’g’ri qo’llanilganligini, yozuvchining bomba va granatani farqlamasligini tanqid qiladi. a. qahhor tahlilida davom etib, hikoyadan yana misollar kðµltiradi: botir â«sulton akaning oyoqlarini silaganda qo’liga ðµlimga o’xshagan bir narsa yopishganligini sðµzdi: qorong’ida nima ekanini bilolmay qol-diâ». shu ðµrning o’zida: â«jðµnya... yigitning ko’ziga uzoq tikilib qoldiâ». qo’lga tðµkkan qon ko’rinmagan qorong’ida ko’z ko’rina-dimi?— dðµydi a. qahhor. u yana yozadi: â«adabiyotda yolg’onning katta-kichigi yo’q. hammasi ham baravar zarardir. â«uchrashuvâ» (m. hakim)da mana bunday yolg’on gap bor: â«ahmad osmonga qaradi. haqiqatan ko’kni bulut bosgan. bironta ham yulduz yo’q edi!â» shundan bðµsh satr pastda â«ahmad osmonga nazar tashla-di. haqiqatan …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o’qituvchi nutqi va uning asosiy xususiyatlari"

1405744020_56391.doc o’qituvchi nutqi va uning asosiy xususiyatlari rð•ja: 1. nutq madaniyati va o’qituvchi nutqi. 2. o’qituvchi nutqi – madaniy nutq. 3. o’qituvchi nutqining mðµzonlari. so’zlovchi yoki yozuvchi tomonidan shakllantirilgan matnning tashqi ko’rinishi bo’lib, u faqatgina lisoniy hodisa sanalmasdan, balki ham ruhiyat, ham nafosat hodisasi hisoblanadi. shuning uchun ham yaxshi nutq dðµyishganda aytilmoqchi bo’lgan maqsadning tinglovchi va kitobxonga to’liq borib ðµtishi, ularga ma'lum ta'sir o’tkazishi nazarda tutiladi. shunga ko’ra nutq oldiga ma'lum talablar qo’yiladi. bu talablar nutqning mantiq jihatdan to’g’ri, aniq, chiroyli, yorqin, maqsadga muvofiq bo’lishidir. bu bðµlgilar nutqning asosiy sifatlari, xususiyatlari dðµb qaraladi. rimliklar...

DOC format, 73.5 KB. To download "o’qituvchi nutqi va uning asosiy xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o’qituvchi nutqi va uning asosi… DOC Free download Telegram

Similar files

You might also like these

Show all
o’qituvchi nutqi va uning texnikasi bo’yicha trening — PPTX PPTX
o’qituvchi nutqi va uning texnikasi bo’yicha trening
25 pages 4.4 MB
o’qituvchi pedagogik qobilyatining asosiy sifatlari va yetakchi xususiyatlari — PPTX PPTX
o’qituvchi pedagogik qobilyatining asosiy sifatlari va yetakchi xususiyatlari
23 pages 2.2 MB
oila va uning asosiy xususiyatlari — DOCX DOCX
oila va uning asosiy xususiyatlari
43 pages 161.8 KB
oila va uning asosiy xususiyatlari — DOCX DOCX
oila va uning asosiy xususiyatlari
47 pages 323.3 KB
o’qituvchi faoliyatining asosiy yo’nalishlari — DOCX DOCX
o’qituvchi faoliyatining asosiy yo’nalishlari
3 pages 17.2 KB
fuqarolik jamiyati va uning asosiy xususiyatlari — DOC DOC
fuqarolik jamiyati va uning asosiy xususiyatlari
— 106.0 KB
atmosferaning tuzilishi va uning asosiy xususiyatlari — PPTX PPTX
atmosferaning tuzilishi va uning asosiy xususiyatlari
12 pages 16.4 MB
zamonaviy o’qituvchi va uning ma’naviy qiyofasi — PPTX PPTX
zamonaviy o’qituvchi va uning ma’naviy qiyofasi
13 pages 526.6 KB
PPTX
ekran va uning asosiy xususiyatlari. ishlash prinsiplari
FaylHub.uz
PPTX
ekran va uning asosiy xususiyatlari. ishlash prinsiplari
19 pages 1.9 MB
falsafiy dunyoqarash,uning xususiyatlari va asosiy tamoyillari — DOC DOC
falsafiy dunyoqarash,uning xususiyatlari va asosiy tamoyillari
— 74.5 KB
pedagogik qobiliyat va uning o’qituvchi faoliyatidagi o’rni — PPTX PPTX
pedagogik qobiliyat va uning o’qituvchi faoliyatidagi o’rni
8 pages 2.1 MB
tarix tizimida o‘qituvchining jonli nutqi va uning ahamiyati — DOC DOC
tarix tizimida o‘qituvchining jonli nutqi va uning ahamiyati
16 pages 91.5 KB