morfologik uslubiyat

DOC 54,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405682135_56227.doc morfologik uslubiyat reja: 1. otning uslubiy xususiyatlari. a) koâplik kategoriyasi uslubiyati. b) kelishik qoâshimchalari uslubiyati v) egalik kategoriyasi uslubiyati. 2. sifatning uslubiy xususiyatlari. 3. son va olmoshlar uslubiyati 4. fe`llar uslubiyati a) mayl shakllarining uslubiy xususiyatlari b) shaxs son qoâshimchalarining uslubiy xususiyatlari. v) boâlishli-boâlishsizlik shakllarining uslubiy xususiyatlari ot so;âz turkumining uslubiy xususiyatlari eng avval ularning koâplik, egalik, kelishik, kelishmaganliklarida koârinadi. oâzbek tilida birdan tiniqlik koâplik ma`nosi morfologik, leksiya va sintaktik yoâllar bilan ifodalaniladi. ba`zi soâzlar morfologik koârsatkichlarsiz oâz leksik ma`nosi bilan koâplik tushunchasini ifodalaydi. xalq, qoâshik, el, jamoa. bu soâzlarda jamlik ma`nosi kuchli. ba`zi soâzlar grammatik jihatdan birlik shaklida boâladi. u oâz uyiga ketdi. bolalar oâz uylariga ketdilar: ikkinchi gapdagi oâz soâzi bolalarning koâpligini anglatadi va logik jihatdan koâplikda deb qaraladi. bolalar oâzlarining uylariga ketdilar tarzida tushuniladi. hozirgi oâzbek adabiy tilda koâplik tushunchasi sintaktik yoâl bilan ifodalanadi. bular koâplik shaklini olgan soâzlar bilan sinonim munosabatga kirishishi mumkin: oânta daftar-daftarlar, …

uruch, yogâ,) 3. atoqli otlar. 4. kishilarni yakka tartibdagi organlari: (yurak, til, jigar, burun) 5. kishi hayvon va jonivorlarning juft organlarini koârsatuvchi otlar. (quloq, koâz, oyoq, qoâl). kelishiklarning o'zaro sinonimik holatda boâlishi, koâmakchi va boshqa grammatik shakllar bilan teng kelishi belgili yoki belgisiz ishlatilishi kelishiklar ba`zan tushirilib qoldirishi, ba`zan esa tushirib qoldirilishi mumkin emasligi uslubiy qiymatiga ega. navoiy davlat pedagogika instituning â«filologiyaâ» fakul`teti to'rtinchi kursining studenti gapi grammatik jixatdan tugâri shakllangan boâlsa-da, uslubiy jihatdan toâgâri emas, -ning qoâshimchasini qoâllashda ortiqchalikka yoâl quyilgan. qaratqich kelishigining hozirgi oâzbek adabiy tilidagi âning shakli 4 xil koârinishga ega: 1. (belgisiz) 2. âni 3. âing 4.-n. maktab bogâi. dod, zolimni dastidan. tarixiy mavzuda yozilgan prozaik asarlarda yoki ba`zan hozirgi poetik asarlarda kelishik olmoshlarining 1 shaxs birlik va koâplik shakillarida qaratkich âim, shaklida ham qoâshiladi: manim peshonamga nelar yozilgan (o.yo). oâzbekiston vatanim manim (a.o). kirish soâz vazifasida keladigan olmoshning 1 shaxs birligida ham âning âim shaklida …

n. tushum kelishigi bilan chiqish kelishigi ba`zan bir-biriga yaqinlashishi mumkin: - daryoni kechib oâtdi. -daryodan kechib oâtdi. ammo bu misollarda nimaga ahamiyat berish jihatidan nozik ma`no farqi bor. tushum kelishigi ba`zi hollarda koâmakchilar bilan sinonimlik munosabatda boâladi: - muhabbatini soâzladi - muhabbati haqida soâzladi. hozirgi oâzbek adabiy tilida joânalish kelishigi qoâshimchasi - ga boâlib, u bir qancha fonetik (- ka, -òa, -òa ) deolektal (-ga, -a, -na ) tarixiy ( -nar, -garu, -karu) variantlarga ega. joânalish kelishigi bilan oârin payt kelishiklari sinonimik munosabatda boâladi: - stadionga toâplandik - stadionda toâplandik. chiqish kelishigi bilan sinonimik munosabatda boâladi: - mehr-muhabbatdan toâymaydi inson - mehr muhabbatga toâymaydi inson. joânalish kelishigi narx, qiymat ma`nosini anglatganda, chiqish kelishigi bilan antonimik munosabatda boâladi. - bu daftarlarni yuz soâmga oldim. - bu daftarlarni yuz soâmdan oldim. amal, lavozimni bildiruvchi otlar joânalish kelishigidagi soâzlarni ham oârin-payt kelishigidagi soâzlarni ham boshqara oladi: -zavodga derektor -zavodda derektor soâzlarni bunday shaklda …

ri (oq qogâoz, qizil olma) yoki bir belgini boshqa belgi bilan chogâishtirib, qiyos qilib koârsatishi mumkin. -roq qoâshimchasi sifatning qiyosiy darajasini hosil qiladi va belgining normal holatga etmaganligini bildiradi: uzoqroq, novcharoq. ayrim hollarda -ish, -imtir qoâshimchalari bilan sinonim boâla oladi. ammo âroq predmet belgisini boshqa belgilarga bildiruvchi anatik shakllar bilan ham sinonim boâla oladi: yaxshiroq-bir oz, yaxshi. grammatik jihatdan 2 xil kategoriyaga mansub boâlsa ham, ma`no yaqinliklari tufayli birining oârnida 2-sini ishlatish mumkin. âli fe`l sifat yasaganda digan qoâshimchasi bilan sinonim boâla oladi. yuqumli kasal, yuqadigan kasal ukishli kitob-oâqiladigan kitob âli qoâshimchasi âdor, -kor va âba âmorfemalari bilan sinonimik vazifada boâladi.-ayibli-ayibdor, guvoxli-gunoxkor, quvvatli-baquvvat, ammo har doim ham emas -vijdonli-vijdondor, kuchli-bakuch. -li qoâshimchasi orqali biror belgiga egalikni koârsatuvchi soâzlar analitik shakllar bilan almashtirish ham mumkin: mevali-mevasi bor, sepkilli-sepkili bor, sifat yasovchi qoâshimchalarda yana qoâydagi sinonimik holatlar koârish mumkin: sh-n-i-ni-dagi pastki-pastdagi. âq,-q-gan siniq-singan -ma-gan ulama-ulangan -qir-agâon chopqir-chopagâon -mand-li xunarmand-xunarli -namo-ga uxshash majnunnamo-majnunga …

kimdir notanish kishi ifodalangan. bu yerda bir soâzi noaniqlikni ifodalamoqda. quyidagi misollarda boshqacha holatni koâramiz: -elmurod bir ikkita jumboqni bilar, ammo buni sira eshitmagan edi. u birdan shoshib qoldi. bir talay, bir oz, baribir soâzlarida bir soâzi son koârsatish xususiyatini tamoman yuqotib birikma ma`nosiga singib ketadi. hozirgi oâzbek tilida dona sonlar sanoq sonlarga -ma qoâshimchasini qoâshish bilan hosil boâladi: 10 ta ruchka, dona, nafar, bosh soâzlari- na qoâshimchasi sinonimdir, ammo nafar, bosh soâzlarini har qanday predmedni anglatuvchi soâzlarga qoâshib boâlmaydi, chunki nafar soâzi faqat insonlarga nisbatan bosh soâzi esa tuyoqli jonivorga nisbatan qoâllaniladi. -16 nafar yigit, -4 bosh qora mol. bir sonidan katta sonlarning hammasi odatda koâplik tushunchasini bildiradi. koâplikni koârsatuvchi son tomonidan aniqlangan ot koâplikning morfologik koârsatgichi â lar ni qabul qilmaydi. agar tilda birdan ortiqlikni koârsatuvni miqdor ravishlari va sonlar tomonidan aniqlangan ot koâplik qoâshimchasi bilan ishlatilgan holatlar uchrasa, bu hozirgi oâzbek adabiy tili normasidan ma`lum darajada chekinish …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "morfologik uslubiyat"

1405682135_56227.doc morfologik uslubiyat reja: 1. otning uslubiy xususiyatlari. a) koâplik kategoriyasi uslubiyati. b) kelishik qoâshimchalari uslubiyati v) egalik kategoriyasi uslubiyati. 2. sifatning uslubiy xususiyatlari. 3. son va olmoshlar uslubiyati 4. fe`llar uslubiyati a) mayl shakllarining uslubiy xususiyatlari b) shaxs son qoâshimchalarining uslubiy xususiyatlari. v) boâlishli-boâlishsizlik shakllarining uslubiy xususiyatlari ot so;âz turkumining uslubiy xususiyatlari eng avval ularning koâplik, egalik, kelishik, kelishmaganliklarida koârinadi. oâzbek tilida birdan tiniqlik koâplik ma`nosi morfologik, leksiya va sintaktik yoâllar bilan ifodalaniladi. ba`zi soâzlar morfologik koârsatkichlarsiz oâz leksik ma`nosi bilan koâplik tushunchasini ifodalaydi...

Формат DOC, 54,0 КБ. Чтобы скачать "morfologik uslubiyat", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: morfologik uslubiyat DOC Бесплатная загрузка Telegram