navoiyning til haqidagi qarashlari

DOC 65.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405684632_56258.doc navoiyning til haqidagi qarashlari r e j a: 1. navoiyning til haqidagi qarashlari 2. «muhokamat-ul lug`atayn» asarining ilmiy-tarixiy ahamiyati. 3. o`zbek adabiy til tarixida alisher navoiyning o`rni. buyuk shoir va adib, ulug` mutafakkir olim alisher navoiyning adabiy, ilmiy, ijtimoiy-siyosiy faoliyatida umuman tillarda, xususan ona tilida munosobati alohida o`rin egallaydi. u deyarli barcha asarlarida o`zining til haqidagi qarashlarini, ona tilini rivojlantirish, uning boyligi va go`zalligi haqidagi, o`z xalqini ana shu tilda yozilgan g`oyaviy-badiiy yuksak asarlardan bahramand etish haqidagi g`oyalarini, fikr-mulohazalarini bayon etadi. umrining oxirlarida esa o`zining bu sohadagi butun faoliyatini umumlashtirdi va ilmiy-tarixiy jihatdan katta qiymatga ega bo`lgan «muhokamat-ul lug`atayn» (ikki til muhokamasi asarini yozdi). navoiy lisoniy qarashlaridan eng muhimlari tilning kelib chiqishi, uning ijtimoiy mohiyati, til va tafakkurning masalalari, mazmun bilan shakl birligi kabilardir. insonni so`z ayladi judo hayvondin, balkim guxari sharifroq yo`q ondin. bu satrlar navoiyning til haqidagi asosiy g`oyasidir. uning fikricha, tafakkur va til bir-biri bilan bog`liqdir. …

foda vositasi ekanligini, madaniyat va ma`rifatning rivojiga xizmat qilishini ko`rsatadi. u til doim rivojlanib boradi, tillar bir-biridanta`sir va boyishi kabi masalalaoda bir qator cheklanganlik va ziddiyatlar, qarama-qarshi mulohazalar uchrab turadi. navoiyning tilning lug`at boyligi, lug`aviy birliklarning turlicha uslubiy maqsadlarda qo`llash haqidagi fikrlari muhim ahamiyatga egadir. u ikki tilning lug`atini bir-biri bilan qiyosiy tarzda o`rganar ekan, fors-tojik tilida muqobil bo`lmagan ko`plab o`zbek so`zlarini keltiradi. mansabda kurchi, suvchi, xazinachi, yurtchi, shilonchi,va hunar-peshada quriqchi, tamg`achi, xalvochi, kemachi, kuychi, qushchi kabi.so`zga bir «voz»va «lom» qochish orqali harbiy va bazm sohalariga xos belgi bildiruvchi ot-sifat hosil bo`ladi: xirovul, qorovul, suzovul, bakovul, chiqvul, yasovul kabi so`zlarga«lom qo`shib, sifat ma`nosidagi yasol, kabol, tunkol, sevargol kabi. navoiyda so`z yasalishida quyidagilarni ko`rish mumkin: 1. agar tilga xos mutoala shakli- ikki va undan ortiq shaxslar xarakatini anglatgan birgalik shakli fors-tojik tilida yo`q, o`zbek tilida esa bir «chin» harfi qo`shish orqali ifodalanadi: chopishmoq, topishmoq, qichishmoq, o`pishmoq kabi: 2. arabiy ikki maf`ullik …

gallandi. navoiy bu asarida turk - o`zbek tili bilan sort fors- tojik tilini bir-biriga qiyoslash asosida o`rganadi. ma`lumki, navoiy yashagan davrda o`zbek adabiyoti, o`zbek adabiy tilning rivojlanishida xorazmiy, gadoiy,yaqiniy,amriy, atoiy,sakkokiy va ayniqsa lutfiy o`z asari bilan katta hissa qo`shdilar.bu haqda navoiy sshunday deydi:«...xologuxok (xolakuxon) zamonidin, sultoni sohibqiron temur kuragon zamonidin farzandi xalafi hoxrux sultonning zamonini oxirigacha turk tili bilan shuaro paydo bo`ldilar, ...sakkokiy va xaydar xorazmiy va atoiy, muqimiy va yaqiniy va amiriy va gadoiydeklar va forsiy mazkur bo`lgon shuaro mukoba asida kishi paydo bo`lmadi, bir mavlono lutfiydin o`zgakim, bir nechta matla`lari borkim, tab` axli qoshida ukusa bulur». hunga qaramay, o`zbek adabiyotida hali badiiy-g`oyaviy jihatdan yuksak asarlar juda kam edi. o`zbek adabiy til va jonli so`zlashuv tilining boy imkoniyatlari hali to`laligicha namoyon bo`lgan emas edi, uning boy xazinasi shoirlar nazaridan yashirin qolib kelmoqda edi. «bu alfoz va iboralarda bu nav`daqoyiq ko`pdurkim, bu bukunga degincha hech kishi haqiqatga mulohaza qilmagal jihatidin …

gaygan bir davrda mamlakatda ko`proq xalq bilan xalq tilida so`zlashishi lozim edi. buning ustiga o`zbek kitobxonlarining fors-tojik tilini bilgan o`qimishli bir qismidan tashqari, xalqning asosiy ko`pchiligi bu adabiyotdan bahramand emas edi. buni yaxshi tushungan navoiy «arbain» asarida bunday deydi: forsiydonlar aylabon idrok, oriy erdi bu naf`din atrok. istadimki, bu xalq ham bori bo`lmagaylar bu naf`din oriy. binobarin dastlab navoiyning o`zi fors-tojik adabiyoti namunalarini chuqur o`rgandi, nizomiy, xusrav dehlaviy, hoqoniy, anvariy, sa`diy, hofiz fariddin attor, o`z ustozi va do`sti abduraxmon jomiy va boshqalarning boy adabiy merosini o`zlashtirdi, ularning adabiy-ijodiy an`analarini ona tilida davom ettirdi, «xazoyin-ul maoniy»dagina 16 xil adabiy janrda asarlar yaratdi. buyuk shoir «xamsa», «lison-ut tayr» , «maxbub-ul qulub», «nazm-ul javohir», «nasoim-ul muhabbat», «arbain» singari shox asarlar bilan o`z xalqining adabiy-badiiy durdonalardan bahramand qildi, ayni zamonda o`z xalqi orasidan etishib chiqqan shoirlar ona tilida asarlar yaratishga da`vat etdi. navoiy «muhokamat –ul lug`atayn»da o`zbek tilining boyligi, uning katta imkoniyatlarga ega ekanligini …

rash olib bordi. u ilm-fanda arab tili va badiiy adabiyotda fors-tojik tili an`analarini keskin rad etdi, ona tilining boyligini, badiiy-uslubiy vositalari, imkoniyatlarini namoyish etdi. hoir barcha badiiy asarlari «majois-un nafois» va boshqa ilmiy asarlarini ona tilida yaratdi. navoiy «muhokamat-ul lug`atayn»da boshqa-boshqa oilaga mansub bo`lgan ikki tilni bir-biriga qiyoslab o`rganish orqali o`zbek tilining ham boy tillardan bo`lib, g`oyaviy-badiiy yuksak asarlar yaratishda u katta imkoniyatlarga ega ekanligini isbotlaydi, uning to`liq ma`noda rivojlangan adabiy til ekanligini amaliy ravishda va ilmiy-nazariy jihatdan asoslaydi. «muhokamat-ul lug`atayn» da muallif tilning lug`at boyligi, fonetik tuzilishi va grammatik shakllari bilan birga so`z va iboralarning uslub xususiyatlarini predmet, belgi, harakat kabilarni turli tomondan ixcham-qisqa va aniqroq ifodalashda ularning muhim ahamiyatga ega ekanligini ko`rsatdi. m: «... xusn ta`rifida ulug`roq xoldakim, turklar meng o kuyupturlar». bayt: «aningkim, ol enginda meng yaratdi, buyi birla sochini teng yaratdi» deb yozadi shoir. yoki: «vatomshimokki, g`oyat zavqdin bot ichmas va lazzat topa-topa oz-oz ichar. bu …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "navoiyning til haqidagi qarashlari"

1405684632_56258.doc navoiyning til haqidagi qarashlari r e j a: 1. navoiyning til haqidagi qarashlari 2. «muhokamat-ul lug`atayn» asarining ilmiy-tarixiy ahamiyati. 3. o`zbek adabiy til tarixida alisher navoiyning o`rni. buyuk shoir va adib, ulug` mutafakkir olim alisher navoiyning adabiy, ilmiy, ijtimoiy-siyosiy faoliyatida umuman tillarda, xususan ona tilida munosobati alohida o`rin egallaydi. u deyarli barcha asarlarida o`zining til haqidagi qarashlarini, ona tilini rivojlantirish, uning boyligi va go`zalligi haqidagi, o`z xalqini ana shu tilda yozilgan g`oyaviy-badiiy yuksak asarlardan bahramand etish haqidagi g`oyalarini, fikr-mulohazalarini bayon etadi. umrining oxirlarida esa o`zining bu sohadagi butun faoliyatini umumlashtirdi va ilmiy-tarixiy jihatdan katta qiymatga ega bo`lgan «...

DOC format, 65.5 KB. To download "navoiyning til haqidagi qarashlari", click the Telegram button on the left.

Tags: navoiyning til haqidagi qarashl… DOC Free download Telegram