mustaqillik davri adabiyotining o’ziga hos qonuniyatlari

DOC 55.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405682804_56242.doc mustaqillik davri adabiyotining o’ziga hos qonuniyatlari reja: 1. madaniy-ijtimoiy hayot va adabiyot. 2. mustaqillik davri o’zbek adabiyotining o’ziga xos xususiyatlari. 3. tasvirdagi xilma xillik va ijodiy izlanishlar. istiqlol davri adabiyoti ham tub sifat o’zgarishlarini boshidan kechirdi. u kommunistik mafkura yo’riqlarini obrazlar zimmasiga yuklash bilan shug’ullanadigan, voqelikni «tarixiy taraqqiyotda», ya‘ni pirovardida, kommunizmga keladigan tarzda ko’rsatishni a‘moli deb biladigan mafkuraviy yugurdaklik xizmatidan qutuldi. shu tarzda badiiy adabiyot davlat adabiyoti bo’lmay qoldi. eng muhimi, yozuvchilar olam, odam haqida avvalgidan o’zgacharoq fikrlash mumkinligini angladilar va o’zlari ham shunga ko’nika boshladilar. kommunistik mafkuraviy adabiyot vakili uchun dunyo hamisha bor edi va abadiy mavjud bo’laverardi. odam mehnat tufayligina maymundan hozirgi holiga kelgandi. olamdagi asosiy muammo esa ong birlamchimi yoxud materiya ekanini aniqlashdan iborat edi. jamiyat faqat sinfiy kurashlar asosidagina taraqqiy etishi mumkin bo’lganidan asarlarning qahramonlari, kimga bo’lsa-da qarshi kurashib turishi joiz edi. kurashganda ham, albatta, ijobiy kuchlar, ya‘ni mehnatkashlar yoxud boyonlarning mehnatkashparvar vakillari yengib chiqishlari …

adabiyot uchun asosiy mavzu og’izda odam bo’lsa ham, amalda uning mehnati edi. odamlarga munosabatda axloqiy mezonlar emas, ishlab chiqarish o’lchamlari ustuvor rutbada bo’lardi. bugungi adabiyot uchun inson bosh qadriyatga aylandi. endilikda: «paxta, paxta, jon paxta»,-deb yozib bo’lmay qoldi. hozir odamning mavqei ko’tarildi. uning tuyg’ulari, sezimlari, o’ylar oqimi bilan qiziqila boshlandi. badiiy adabiyot insonni ishchi kuchi sifatidagina tasvirlashdan qutulib bormoqda. ayni vaqtda, adabiyotda tasvir etilayotgan insonning mas‘ullik darajasi ham ortdi. odam qanchalik mukarram bo’lsa, o’z xatti-harakatlari, hatto niyatlari uchun o’shancha darajada javobgar zot tarzida tasvir etila boshlandi. shuning uchun ham istiqlol adabiyoti ko’proq darajada shaxs adabiyoti bo’lib bormoqda. u olomon, guruh, qatlam yoki sinfning kayfiyat, istak va mayllarini ifoda etishdan qutulib, alohida insonni-shaxsni tadqiq etishga tutinmoqda. istiqlol adabiyoti davlat adabiyoti bo’lmagani, adabiyotga rahbarlik qilish siyosatga aylantirilmayotgani, «yozuvchi o’z holiga qo’yilgani» (a.otaboy) uchun bugun adib so’z xizmatida, so’z esa haq va go’zallik xizmatida bo’lmoqqa tutindi. bu jarayon endigina boshlandi. hali u ancha …

akatiga tashqaridan turib, chet nazar bilan qaray olish salohiyati bilan aniqlanadi. istiqlol adabiyoti mavzu nuqtai nazaridan ham, badiiy tasvir tamoyillari jihatidan ham biror qolipga solinmagan, tabiiy ravishda taraqqiy qilayotgan estetik hodisadir. bu adabiyot uchun hayot haqiqatini ko’rsatish o’z holicha fazilat deb qaralmaydi. badiiy haqiqatni aks ettira bilish yuksak baholanadi. hatto qur‘oni karimda shoirlar nazdida she‘rlarning eng shirini, eng yolg’oni bo’lgani uchun ham muhammad alayhissalomga she‘r o’rgatilmagani ta‘kidlanadi. kunchiqar adabiyoti hamma zamonlarda ham nozik qochirimlar, ingichka tasvirlar, inja tuyg’ular, favqulodda mubolag’alar adabiyoti bo’lgan. unda tasvir vositalarining an‘anaviyligi, mavzuning doimiyligi odatdagi holat hisoblangan. chinakam iste‘dod hamma qo’l urgan mavzuda, hamma ishlatib yurgan vositalar yordamida badiiy kashfiyot qilishi lozim bo’lgan. shuning uchun ham ming yillardan buyon kuylanib kelayotgan gul va bulbul timsollari kunchiqar adiblarining ham, kitobxonlarining ham me‘dasiga tegmaydi, eskirmaydi. haqiqat eskirmagani kabi, non me‘daga tegmagani singari...iojdkorning chinakam san‘ati eski vositayu yo’l bilan badiiy yangilik olamini yarata bilganidadir. istiqlol milliy adabiyotimizga ana shu …

mumkin. fikrsiz adabiyot bo’lmasligi, mazmunsiz shakl yo’qligi singari ko’p zamonlar oldin hal qilingan va hozir uni isbotlash zarurati qolmagan haqiqatdir. istiqlol adabiyoti chinakamiga ijodkor adabiyotidir. u tipik odamni emas, balki alohida o’ziga xos va betakror odamni-tipni tasvir etadi. o’quvchi o’sha hammaga o’xshamagan, alohida odamni tushunish mobaynida o’zgani anglay boradi. o’zgani tushunish esa, o’zini tushunish sari qo’yilgan dastlabki qadamdir. har bir banda yaratgan allohni o’zini tushungan darajadagina taniy biladi. mustaqillik davri o’zbek adabiyoti tafakkur oinlari o’zgacha ijodkorlarning estetik qarashlari natijasida dunyoga kelgan hodisa o’laroq bir qator o’ziga xos xususiyatlarga ega. birinchidan, bu davr adabiyoti hukmron mafkura tazyiqidan qutulgan, olam va odam ruhiyatiga mansub hodisalarga xilma-xil qarashlarning mahsuli bo’lgan adabiyotdir. bu davrda olamning mavjudlik yo’sinini turlisa izohlash imkoniyati paydo bo’ldi. bu hol milliy adabiyotimizning ifoda imkoniyatlarini kengaytirdi. ilmiy-estetik qarashlar xilma-xilligini yuzaga keltira boshladi. ikkinchidan, mustaqillik davri o’zbek adabiyoti endilikda davlat adabiyoti bo’lmay qoldi. mustaqil o’zbek davlati demokratik yo’nalishda faoliyat ko’rsatayotgani uchun ham …

aricha yozishdan qaytmaydilar. bunday yozuvchilar ijodini o’zlariga emas, aksincha, o’zlarini ijjodiga bo’ysundirgandirlar. shu yo’sinda kechagina ijtimoiy-siyosiy hodisa sanalib kelgan badiiy adabiyot sof estetik aktga evrildi. uchinchidan, istiqlol davri adabiyoti odamga ishchi kuchi, ishlab chiqaruvchi, mehnatkash sifatida yondashish tarzidan qutuldi. milliy adabiyot millat vakillarining mehnatinigina emas, balki ularning shaxsiyatiga daxldor jihatlar: ruhiyati, hissiyoti, ko’nglini tasvirlashga kirishdi. bu adabiyot uchun insonning o’zi asosiy qadriyatga aylana boshladi. shu tariqa, milliy adabiyotning qahramonlari jug’rofiyasi kengaydi, miqyosi ko’lam kasb etdi. odam biror ijtimoiy qatlamning vakili tarzida emas, murakkab va anglash mushkul bo’lgan inson sifatida badiiy tadqiq etiladigan bo’ldi. to’rtinchidan, mustaqillik davri o’zbek adabiyoti biror ijtimoiy tuzumning afzalligini ko’rsatish, ishlab chiqarish munosabatlarini, siyosiy tizimlari takomillashtirishga emas, alohida inson shaxsining ma‘naviyatini mukammallashtirishga yo’naltirildi. bu hol badiiy qahramonlarni turli rakurslardan turib, eng ichkin va yashirin jihatlarigacha tadqiq etish imkoniyatini berdi. shu sababdan ham istiqlol davri adabiyoti «aholisi» sezilarli darajada nozik, ingichka, o’ziga xos, betakror bo’lib bormoqda. bu davr …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "mustaqillik davri adabiyotining o’ziga hos qonuniyatlari"

1405682804_56242.doc mustaqillik davri adabiyotining o’ziga hos qonuniyatlari reja: 1. madaniy-ijtimoiy hayot va adabiyot. 2. mustaqillik davri o’zbek adabiyotining o’ziga xos xususiyatlari. 3. tasvirdagi xilma xillik va ijodiy izlanishlar. istiqlol davri adabiyoti ham tub sifat o’zgarishlarini boshidan kechirdi. u kommunistik mafkura yo’riqlarini obrazlar zimmasiga yuklash bilan shug’ullanadigan, voqelikni «tarixiy taraqqiyotda», ya‘ni pirovardida, kommunizmga keladigan tarzda ko’rsatishni a‘moli deb biladigan mafkuraviy yugurdaklik xizmatidan qutuldi. shu tarzda badiiy adabiyot davlat adabiyoti bo’lmay qoldi. eng muhimi, yozuvchilar olam, odam haqida avvalgidan o’zgacharoq fikrlash mumkinligini angladilar va o’zlari ham shunga ko’nika boshladilar. kommunistik mafkuraviy adabiyot vakili u...

DOC format, 55.0 KB. To download "mustaqillik davri adabiyotining o’ziga hos qonuniyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: mustaqillik davri adabiyotining… DOC Free download Telegram