naturalizm (a.shleyxer) va psixologizm (g.shteyental). f. de sossyur ta‘limoti

DOC 41,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405684292_56254.doc naturalizm (a.shleyxer) va psixologizm (g.shteyental). f. de sossyur ta‘limoti reja: 1. naturalizm (a.shleyxer) ta‘limoti. 2. psixologizm (g.shteyental) ta‘limoti. 3. f. de sossyur ta‘limoti. avgust shleyxer naturalizm xix asrning o’rtalarida yevropa tilshunosligida naturalizm1 oqimi paydo bo’ldi. ushbu oqimning mashhur vakili nemis olimi avgust shleyxer (1821-1863) edi. a.shleyxer tilshunoslikdan tashqari botanika va falsafa kabi fanlarni ham o’rgandi. u dastlab bonn, so’ngra praga, ien universitetlarining dotsenti va professori sifatida ma‘ruzalar o’qidi, 1858 yilda rossiya fanlar akademiyasining muxbir a‘zosi bo’ldi. a.shleyxer hind-yevropa tillarining umumiy masalalari bilan shug’ullandi, litva tilini o’rganib, jonli nutq bo’yicha tadqiqotlar olib bordi, xalq og’zaki ijodiga oid materiallar to’pladi. u, shuningdek, qiyosiy – tarixiy va tipologik yo’nalishda german, slavyan, boltiq tillari bilan ham shug’ullandi. a.shleyxer tillarni qiyosiy o’rganishda tovushlarning qonuniy o’zgarishlariga e‘tibor berishni talab qildi. u fonetikani fonologiya deb atadi va so’zda tovush, shakl hamda funktsiyani farqladi. olim ayni vaqtda umumnazariy fikrlarni ham ilgari suradiki, bu fikrlar tilshunoslar tomonidan e‘tibor …

o’rganishning yakuni sifatida maydonga keldi va 15 yil ichida to’rt marta naso`r qilindi. kompendiumda1 a.shleyxer hind – yevropa tilini (bobo tilni) qayta tiklab, uning har bir shoxobchasi qanday rivojlanishini ko’rsatmoqchi bo’ldi. a.shleyxerning tilga naturalistik qarashi – biologizmi, ayniqsa, ch.darvinning «turlarning paydo bo’lishi va tabiiy tanlash» (1859) nomli eng muhim asarining e‘lon qilinishi bilan yana ham kuchaydi. «tillar, -deydi shleyxer, - insonning xohishidan tashqari paydo bo’lgan, o’sgan va ma‘lum qonunlar asosida rivojlanadigan tabiiy organizmdir. ular o’z navbatida qariydi va o’ladi». «tillar tovush materiyasidan tashkil topgan tabiiy organizmlardir... tillarning o’sishi ma‘lum qonuniyatlar asosida yuz beradi»3. xullas, a.shleyxer ta‘limotida, aytilganidek, xato g’oyalarning, qarashlarning mavjudligiga qaramay u va uning izdoshlari – naturalizm yo’nalishi, naturalizm maktabi tilga tabiiy – materialistik qarashni, g’oyani olib kirdi va tilshunoslikda til o’z tuzilishiga (strukturasiga) ega bo’lgan qismlardan iborat bir butun ob‘ektdir – sistemadir, degan g’oyaning qat‘iy qaror topishiga, tasdiqlanishiga xizmat qildi. geyman shteyntal psixologizm falsafiy tilshunoslikning asoschisi bo’lgan vilgelm …

eslatadilar, esga tushiradilar. tilshunoslikdagi psixologizm oqimi naturalizmni qattiq tanqid ostida oldi. psixologizm naturalizmdan farqli unga zid holda tilni xudoning yoki odam ruhining aksi, ko’rinishi, ifodasi deb talqin qildi. shunga ko’ra til sof psixik, ruhiy hodisa sifatida bayon qilindi. psixologistlar tilning taraqqiyotini alohida shaxslarning tafakkuridagi, ruhiyatidagi taraqqiyot bilan bog’liq deb hisobladilar. demak, tildagi hodisalarning asosida ijtimoiy hodisalar, ijtimoiy taraqqiyot – jamiyat taraqqiyoti emas, balki individual faoliyat, individual taraqqiyot, inson psixikasi, uning fikriy faoliyati yotadi, ular hal qiluvchi rol o’ynaydi. ana shunday g’oyalar, qarashlar bilan qurollangan psixologizm vakillari, jumladan, g.shteyntal ta‘limotidagi eng muhim g’oya nutqning individual akti insonning faoliyatidan, ijtimoiy jarayondan ajralganligidir. g.shteyntalning lisoniy qarashlari, ta‘limoti uning quyidagi qator ishlarida bayon qilinadi. bular «tillarning tasnifi til g’oyasining taraqqiyoti sifatida» (1850), «tilning paydo bo’lishi» (1851), «grammatika, mantiq va psixologiya» (1855), «til qurilishining eng muhim tiplari xarakteristikasi» (1860), «psixologiya va tilshunoslikka kirish» (1871), «gumboldtning tilshunoslikka oid asarlari va gegel falsafasi» (1848), «falsafa, tarix, psixologiya …

de sossyur. sotsiologizm. ferdinand de sossyur (1857-1953) buyuk tilshunos, orginal nazariyotchi, til haqidagi fan taraqqiyotiga juda katta va chuqur ta‘sir ko’rsatgan donishmand olim. shuning uchun ham f. de sossyurni tilshunoslik olamida mashhur frants bopp, vil-gelm fon gumboldt, avgust shleyxer, boduen de kurtenelar bilan bir qatorga qo’yishadi. f. de sossyur shveytsariyada (jenevada) tug’ilgan, millati frantsuz – shveytsariyalik frantsuz. u jeneva, leyptsig va ber-linda talim oldi. f. de sossyurning 20 (bazi manbalarda 21) yoshida elon qilgan mashhur asari hind – ovrupo tillarini – ulardagi un-lilar sistemasini o’rganishga bag’ishlangan bo’lib, ushbu tillar vokalizmini o’rganishda katta ahamiyatga ega bo’ldi. bu asar «hind - yevropa tillaridagi dastlabki unlilar sistemasining tadqiqi» deb nomlanib, 1879 yilda naso`r qilindi. ushbu asar hind - ovrupo tillarini o’rganishga, qiyosiy – tarixiy metod taraqqiyotiga jiddiy ta‘sir qildi. f.de sossyur ilmiy - tadqiqot ishlari bo’yicha 1880 yilda leyptsigda doktorlik disertatsiyasini himoya qildi. u 1881 yilda parijga kelib, german tillari, hind - ovrupo …

im jihatlari quyidagilar: 1. tilshunoslik fanining birdan - bir haqiqiy ob‘ekti tildir. demak, tilni psixologiya, mantiq, fiziologiya kabi fanlar nuqtai nazaridan emas, balki bevosita tilshunoslik fani asosida tekshirish lozim. 2. til sistemadir. til sistem tuzilishiga ega bo’lgan, sistem xarakterdagi ijtimoiy hodisadir. demak, til hodisa-lari, til faktlari o’zaro dialektik bog’liq bo’lib, bir – birini talab etadigan, taqozo qiladigan belgilardir. anig’i til belgilari til sistemasining elementlari, birliklari sifa-tida bir-birini belgilaydi. ular o’zaro mantiqiy, zaruriy munosabatga, aloqaga kirishib, bir butunlikni – til sistema-sini hosil qiladi. 3. til g’oya (fikr, ma‘no) tashuvchi belgilar sistemasidir. til belgisi (birligi, elementi) ikki tomonga: a) ifoda tomo-niga (ifodalovchiga) b) mazmun tomoniga (ifodalanuvchiga) ega-dir. til belgilari shartli, ixtiyoriydir. demak, til belgilari (birliklari) moddiy (material) va ruhiy (psixik,ideal) tomonlarning, tovush va manoning birligidan iborat bo’lib, biri ikkinchisisiz bo’lmaydi, ular o’zaro dialektik bog’liq holda, nisbiy bir butun holda ijtimoiy vazifa bajaradi, jamiyatga xizmat qiladi, fikr almashuvni – kommunikativ jarayonni taminlaydi. 4. …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "naturalizm (a.shleyxer) va psixologizm (g.shteyental). f. de sossyur ta‘limoti"

1405684292_56254.doc naturalizm (a.shleyxer) va psixologizm (g.shteyental). f. de sossyur ta‘limoti reja: 1. naturalizm (a.shleyxer) ta‘limoti. 2. psixologizm (g.shteyental) ta‘limoti. 3. f. de sossyur ta‘limoti. avgust shleyxer naturalizm xix asrning o’rtalarida yevropa tilshunosligida naturalizm1 oqimi paydo bo’ldi. ushbu oqimning mashhur vakili nemis olimi avgust shleyxer (1821-1863) edi. a.shleyxer tilshunoslikdan tashqari botanika va falsafa kabi fanlarni ham o’rgandi. u dastlab bonn, so’ngra praga, ien universitetlarining dotsenti va professori sifatida ma‘ruzalar o’qidi, 1858 yilda rossiya fanlar akademiyasining muxbir a‘zosi bo’ldi. a.shleyxer hind-yevropa tillarining umumiy masalalari bilan shug’ullandi, litva tilini o’rganib, jonli nutq bo’yicha tadqiqotlar olib bordi, xalq og’za...

Формат DOC, 41,5 КБ. Чтобы скачать "naturalizm (a.shleyxer) va psixologizm (g.shteyental). f. de sossyur ta‘limoti", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: naturalizm (a.shleyxer) va psix… DOC Бесплатная загрузка Telegram