leksemalarda ifoda jihaтiga ko‘ra voqe bo‘ladigan munosabaтlar

DOC 142,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405665048_56123.doc leksemalarda ifoda jihaтiga ko‘ra voqe bo‘ladigan munosabaтlar leksemalarda ifoda jihaтiga ko‘ra voqe bo‘ladigan munosabaтlar reja: 1. omoleksemalar 2. omoleksemalarga yondosh hodisalar 3. leksemalarda paronimiya 4. leksemaning mazmun jihaтi 5. leksik ma'noning semalari 6. baho semasi 7. lisoniy ma'no va nutqiy ma'no leksemalarda ifoda jihatiga ko‘ra voqe bo‘ladigan munosabatlar deb omonimiya va paronimiya hodisalari ko‘rsatiladi. omoleksemalar 1- §. ifoda jihati teng leksemalar omoleksemalar deyiladi (yunoncha homos - (bir xil(). omoleksemalarni belgilashda talaffuz jihatidan bo‘ladigan bir xillik ham, harfiy (grafik) ifoda jihatidan bo‘ladigan bir xillik ham hisobga olinadi. masalan, tuy- i ((kukun holatga keltir-() leksemasi bilan tuy- ii ((his et-() leksemasi, yon- i ((predmetning o‘ng yoki chap tomoni() leksemasi bilan yon- ii ((o‘t ol-() leksemasi o‘zaro bir xil talaffuz qilinadi va yoziladi. omoleksemalar turli grammatik shakllarga kirishi nuqtayi nazaridan yondashib omonim omoleksemalar va omoforma omoleksemalar deb ajratiladi. 1. omonim omoleksemalar barcha muqobil grammatik shakllarida teng keladi. masalan, qovoq- i (ko‘z ustidagi …

sema bo‘lishi uchun ular grammatik shakllanishga ega bo‘lmasligi kerak. masalan, albatta i (albatta boraman – ravish) – albatta ii (boraman, albatta – modal birlik). bunday munosabat balki i modal birligi bilan balki ii bog‘lovchisi orasida ham voqe bo‘lgan. 2. omoforma omoleksemalar deb o‘zaro ba'zi grammatik shakllarida-gina teng keladigan omoleksemalarga aytiladi: burun- i (kishi tanasidagi a'zoning nomi) - burun- ii (payt ravishi - (ilgari(), soz- i (muzika asbobining nomi) – soz- ii ((yaxshi() kabi. birinchi juftda ot leksema bilan ravish leksema o‘zaro bir necha shaklida teng keladi (burun i – burun ii, burundan i – burundan ii, burunlari i – burunlari ii kabi), lekin boshqa shakllarida farqlanib turadi: ot leksemada burnim, burning, burnimni kabi shakllanishlar voqe bo‘lsa, ravish leksemada burunroq kabi shakllanish voqe bo‘ladi, demak, bu ikki leksema faqat ayrim grammatik shakllarida-gina teng keladi. ikkinchi juftda esa ot leksema bilan sifat leksema o‘zaro ikki shaklida teng keladi (soz- i – soz- …

mumtil lug‘atida aks etadi). omonim omoleksemalar asli leksemalar omonimiyasi bo‘lib, ularga bir xil grammatik ko‘rsatkichlar qo‘shiladi: qovoq- i ( i im ing ( ii ning (( nisbаtlоvchi) qovoq- ii lar i imiz ingiz lari ni dan ga da omoforma omoleksemalarda esa omoleksemalarga omomorfemalar qo‘shiladi: tуt- i ( i lar im ing i imiz ingiz lari ( ii ning (( nisbаtlоvchi) ni dan ga da tut- ii ay(in) (gin), ing sin aylik ingiz, inglar, laring sinlar yuqorida keltirilgan misollar bir omoifodaga ikki omoleksema birlashadigan holatlarni aks ettiradi. тilimizda bir omoifoda ostiga ikkitadan oltitagacha omoleksemaning birlashuvi kuzatiladi; bularning miqdoriy hissasi quyidagicha: ikki omoleksemali holat – 74,5 %, uch omoleksemali holat – 19 %, to‘rt omoleksemali holat – 4 %, besh omoleksemali holat – 1 %, olti omoleksemali holat – 1,5 %. m i s o l l a r: 1) ot- i ((ism() – ot- ii (ish hayvoni) – ot- iii (fe'l); …

lar olishi bilan leksemashakllar yuzaga keladi (leksemashakllar alohida bo‘limda tasvirlanadi); ana shunday leksemashakllar orasida ham omonimiya voqe bo‘lishi mumkin. bularni omoleksemashakllar deb yuritamiz. masalan, qovog‘im i bilan qovo- g‘im ii, tuting i bilan tuting ii omoleksemashakllar bo‘lib, birinchisi omonim omoleksemalar asosida, ikkinchisi omoforma omoleksemalar asosida yuzaga chiqadi. omoleksemashakllar nutq birliklari orasida hosil bo‘ladi, shunga ko‘ra ular omoleksemalar doirasi bilan cheklanmaydi. nutqda omoleksemashakllarning rang-barang ko‘rinishlari yuzaga keladi: terim i (ter- ot leksemasi ( im nisbatlovchisi = leksemashakl) – terim ii (teri- ot leksemasi ( m nisbatlovchisi = leksemashakl); yer i (ot leksemashakl) – yer ii (ye- fe'l leksemasi ( r sifatdosh shakli yasovchisi : zamon shakli yasovchisi = leksemashakl); yoqamiz i (yoq- fe'l leksemasi ( a zamon shakli yasovchisi + miz tuslovchisi = leksemashakl) – yoqamiz ii (yoqa- ot leksemasi ( miz nisbatlovchisi = leksemashakl) va b. 4- §. omoleksemalarning voqe bo‘lishiga olib keladigan sabablar asosan quyidagicha: i. qadimgi turkiy tildagi …

ishlari oqibatida teng kelib qolishi bilan yuzaga kelgan. demak, bunday omonimiya tovush o‘zgarishlari asosida izohlanadi. masalan, oq- i sifat leksemasi asli a:q- ifoda jihatiga, oq- ii fe'l leksemasi esa aq- ifoda jihatiga ega bo‘lgan, sifat leksema tarkibidagi a: tovushiga xos cho‘ziqlik belgisi yo‘qolishi oqibatida bu ikki leksema omoleksemalar holatiga o‘tgan va shunday holatda a tovushi â tovushiga almashib hozirgi o‘zbek tiliga yetib kelgan; oz- i ravish leksemasi asli a:z- ifoda jihatiga, oz- ((oriqla-() fe'l leksemasi ar- ifoda jihatiga ega bo‘lgan, a: tovushi a tovushiga va a tovushlari â tovushlariga, r tovushi z tovushiga almashib hozirgi o‘zbek tiliga omoleksemalar tarzida yetib kelgan; but- i ((chot() ot leksemasi asli bu:t- ifoda jihatiga, but- ii ((bekam-u ko‘st mavjud() kesimlik leksemasi asli büt- ifoda jihatiga ega bo‘lgan, ot leksema tarkibidagi u: tovushining cho‘ziqlik belgisi, kesimlik leksemasi tarkibidagi ü tovushining yumshoqlik belgisi yo‘qolishi oqibatida omoleksemalar yuzaga kelgan. ifoda jihatining teng kelib qolishi natijasida voqe bo‘lgan …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "leksemalarda ifoda jihaтiga ko‘ra voqe bo‘ladigan munosabaтlar"

1405665048_56123.doc leksemalarda ifoda jihaтiga ko‘ra voqe bo‘ladigan munosabaтlar leksemalarda ifoda jihaтiga ko‘ra voqe bo‘ladigan munosabaтlar reja: 1. omoleksemalar 2. omoleksemalarga yondosh hodisalar 3. leksemalarda paronimiya 4. leksemaning mazmun jihaтi 5. leksik ma'noning semalari 6. baho semasi 7. lisoniy ma'no va nutqiy ma'no leksemalarda ifoda jihatiga ko‘ra voqe bo‘ladigan munosabatlar deb omonimiya va paronimiya hodisalari ko‘rsatiladi. omoleksemalar 1- §. ifoda jihati teng leksemalar omoleksemalar deyiladi (yunoncha homos - (bir xil(). omoleksemalarni belgilashda talaffuz jihatidan bo‘ladigan bir xillik ham, harfiy (grafik) ifoda jihatidan bo‘ladigan bir xillik ham hisobga olinadi. masalan, tuy- i ((kukun holatga keltir-() leksemasi bilan tuy- ii ((his et-() leksemasi, yon-...

Формат DOC, 142,0 КБ. Чтобы скачать "leksemalarda ifoda jihaтiga ko‘ra voqe bo‘ladigan munosabaтlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: leksemalarda ifoda jihaтiga ko‘… DOC Бесплатная загрузка Telegram