leksikografiya

DOC 57,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405665657_56137.doc leksikografiya leksikografiya reja: 1. lug‘at nima? 2. leksikografiya sohasi. 3. lug‘at turlari. 4. lug‘atchilikdagi muammolar. 5. хulosa. lug`at tushunchasi, leksikografiya, uning tadqiq manbai, o‘zbek lug‘atchiligi tarixi, lug‘at turlari, umumiy va maxsus lug‘atlar, qomuslar, lingvistik lug‘atlar, ularning turlari, tarjima lug‘atlar, izohli lug‘atlar, etimologik lug‘atlar, lug‘atchilikdagi muammolar, o‘quv lug‘atlari. so‘z – serqirra hodisa. so‘z – insonlarning fikr, tushunchasi, his-tuyg‘ularini ifodalabgina qolmay, uni o‘z-o‘zini yuksaltirishga, rivojlantirishga xizmat qilishi shubhasizdir. chunki, so‘z tafakkurning in’ikosi bo‘lmish tilning mahsulidir. ulug‘ bobokalonimiz mir alisher: insonni so‘z ayladi judo hayvondin, bilkim, guhari sharifroq yo‘q ondin, - deya e‘tirof etganlar. so‘z hodisasi tilshunoslikda deyarli barcha sohalarda, lingvistik bo‘limlarda tadqiq etiladi. xususan, leksikografiyada ham. bizga ma’lumki, leksikografiya sohasi - (grekcha lexicon – lug‘at, leksika, grafo – yozmoq) lug`atlarni yaratish nazariyasi bilan shug‘illanadi. ho‘sh, lug‘at nima? u qanday tuziladi? bu kabi savollarga javob berish uchun qomusiy lug‘atlar va lingvistik adabiyotlarga murojaat etamiz. “so‘zlarning biror maqsadda to‘planib, tartribga solingan yig‘indisiga - …

gallaydi, ularda jamiyatning ma’lum davrda erishgan bilimlari aks etadi. lug‘atlar har birimizga ilmiy jarayonda to‘g‘ri va aniq ishlashga, real va obyektiv fikrlash va tasavvur qilishga yordam beradi. ilk o‘zbek lug‘ati mahmud qoshg‘ariyning “devonu lug‘otit turk” asari bo‘lib, u qomusiy lug‘at hisoblanadi. mahmud zamahshariyning “asos ul-balog‘a”, “muqaddimat ul-adab”, navoiy asarlariga bag‘ishlangan “abushqa” (16 asr) lug‘ati, mirzo mahdiyxonning “sangloh” lug‘ati, chingiyning “temurnoma”, sulaymon buxoriyning “lug‘ati chig‘atoyi va turki usmoniy”, tole imoni hiraviyning “badoye‘ ul-lug‘at» singari qimmatli asarlari lug‘atchilikning nodir xazinasidan o‘rin olgan. yuqorida leksikografiyaning lug‘atchilik nazariyasi bilan ham shug‘ullanishi, ya’ni nazariy leksikografiyaga ishora qilib o‘tgan edik. bu soha lug‘atshunoslik deb ham ataladi. nazariy leksikografiya lug‘atlarning umumiy prinsiplari va tipologiyasini ishlab chiqish hamda yangi lug‘at turlarini yaratish, lug‘at strukturasini yaratish yoki o‘zgartirish (masalan, maqola va havolalar tartibi, illyustratsion materiallar, so‘z va tushunchalarga izohli yoki lingvistik tasnif berish va h.) singari dolzarb vazifalar bilan shug‘ullanadi. 2. lug‘atlar, asosan 2 turga bo‘linadi: qomusiy (ensiklopediya) va …

o‘lishi mumkin. filologik lug‘atlar lisoniy birlik bo‘lmish so‘zning turli lisoniy xususiyatlarini yoritish, ko‘rsatishga xizmat qiladi. ular aniq qoida va lingvistik prinsiplar asosida yaratiladi. filologik lug‘atlar quyidagi turlarga ega: 1.izohli lug‘at. so‘zlarning ma’nosi, qo‘llanishi, nutqdagi semalari, fonetik va grammatik xususiyatlarini ochib beruvchi lug‘at. masalan: “o‘zbek tilining izohli lug‘ati”. m., 1981, 1-2 jildlar; ожегов с.и.ning “толковый словарь русского языка. 20-e изд., m., 1988; o‘til – 60000dan ortiq so‘z va so‘z birikmasini o‘z ichiga oladi. 2. tarjima lug‘at. bir tilga oid so‘z va iboralarni boshqa bir yoki bir necha tilga o‘girib ifodalovchi manbalar. bunday lug‘atlar har bir til leksikografiyasida juda ko‘p tuzilgan va yaratilmoqda. masalan: nemischa – o‘zbekcha lug‘at. t., 1964; o‘zbekcha- nemischa lug‘at. t.,1967; inglizcha – ruscha, ruscha- inglizcha lug‘at. bishkek, 1995. ruscha –o‘zbekcha lug‘at. m., 1954. ruscha-o‘zbekcha lug‘at. м., 1950-1955; arabcha-o‘zbekcha lug‘at. 1986 va h. 3. o‘zlashma so‘zlar lug‘ati. bunday lug‘atlar bir tilga o‘zlashgan, lekin tarjima va izohni talab qiladigan so‘zlar …

hakllarini o‘z ichiga oluvchi lug‘atdir. lotin grafikasiga asoslangan yangi o‘zbek imlo lug‘ati esa 1995-yilda bosilib chiqdi. 6. qiyosiy (tipologik) lug‘atlar. bir oilaga mansub tillarni o‘zaro chog‘ishtirib izohlovchi manbalar: будагов л. «сравнительный словарь турецко-татарских наречий». ч. 1-2., 1869; радлов в.в. «опыт словаря тюркских наречий. 1-4. с.-пб. 1888-1911. 7. sheva lug‘ati. bir til doirasidagi sheva. dialekt va lahjalariga xos bo‘lgan fonetik yoki semantik jihatlarni adabiy til bilan solishtiruvchi lug‘atlar: o‘zbek xalq shevalari lug‘ati, 1971; cловарь русских народных говоров. m., 1965-74. 8. orfoepik lug‘at. to‘g‘ri talaffuz qoidalarini, ya’ni adabiy talaffuz me’yorlarini ko‘rsatuvchi lug‘at. sodiqova m., usmonova o‘.o‘zbek tilining orfoepik lug‘ati. t., 1977. 9. frazeologik lug‘at. frazeologik so‘z va iboralar ma’nosini sharhlaydigan manba: rahmatullayev sh. o‘zbek tilining izohli frazeologik lug‘ati. t., 1978. sodiqova m. ruscha – o‘zbekcha frazeologik lug‘at. 1972; jukov v. фразеологический словарь русского языка. m., 1967. 10. morfem lug‘at. so‘zlarning morfem tarkibini tahlil qiluvchi qomus: g‘ulomov a.va b. o‘zbek tilining morfem lug‘ati. …

монимов русского языка. m., 1974, o‘zbek tilida ham omonimlarning izohli lug‘ati mavjud. 15. antonimik lug‘at. rahmatullayev sh. va b. o‘zbek tili antonimlarining izohli lug‘ati. t., 1980. 16. antroponimik lug‘at. begmatov e. o‘zbek ismlari lug‘ati. t., 1991. 17. toponimik lug‘at. do‘simov z, egamov x. joy nomlarining izohli lug‘ati. t., 1977. 18. paronimlar lug‘ati. ma’rufov a. paronimlar lug‘ati.t., 1974. 19. terminologik lug‘at. bunday lug‘atlar- ensiklopedik lug‘atga ham, lingvistik lug‘atga ham yaqin turadi. ulardan maxsus lingvistik lug‘at bo‘lmish aхmаnova o. ning “словарь лингвистических терминов” (1966) lug‘ati alohida o‘rin tutadi. 1925-yildan hozirgacha o‘zbekistonda 50 dan ortiq mutaxassislik bo‘yicha 140 qa yaqin atama lug‘atlari nashr qilingan. hojiyev a. tilshunoslik terminlari lug‘ati. t., 2002 . 20. chastotali lug‘atlar. so‘zlarning qo‘llanilish darajasini statik aniqlab beradigan lug‘atlar: штейнфельдт э.а.частотный словарь современного русского литературного языка. taл., 1973. 21. chappa (ters) lug‘atlar. so‘zning tugagan harfi asosida tuzilgan lug‘atlar, masalan: bola, pona, shona, dona kabi. qo‘ng‘urov r., tixonov a. обратный словарь …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "leksikografiya"

1405665657_56137.doc leksikografiya leksikografiya reja: 1. lug‘at nima? 2. leksikografiya sohasi. 3. lug‘at turlari. 4. lug‘atchilikdagi muammolar. 5. хulosa. lug`at tushunchasi, leksikografiya, uning tadqiq manbai, o‘zbek lug‘atchiligi tarixi, lug‘at turlari, umumiy va maxsus lug‘atlar, qomuslar, lingvistik lug‘atlar, ularning turlari, tarjima lug‘atlar, izohli lug‘atlar, etimologik lug‘atlar, lug‘atchilikdagi muammolar, o‘quv lug‘atlari. so‘z – serqirra hodisa. so‘z – insonlarning fikr, tushunchasi, his-tuyg‘ularini ifodalabgina qolmay, uni o‘z-o‘zini yuksaltirishga, rivojlantirishga xizmat qilishi shubhasizdir. chunki, so‘z tafakkurning in’ikosi bo‘lmish tilning mahsulidir. ulug‘ bobokalonimiz mir alisher: insonni so‘z ayladi judo hayvondin, bilkim, guhari sharifroq yo‘q ondin, - deya ...

Формат DOC, 57,0 КБ. Чтобы скачать "leksikografiya", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: leksikografiya DOC Бесплатная загрузка Telegram