gap bo‘laklarining murakkablashuvi. gapda ajratilgan bo‘laklar

DOC 48.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405653045_56005.doc gap bo‘laklarining murakkablashuvi gap bo‘laklarining murakkablashuvi. gapda ajratilgan bo‘laklar reja: 1. gapнинг ajratilgan so’zshakllari 2. ajratilgan sifatlovchi 3. ajratilgan ega 4. ajratilgan hol 5. ajratilgan to’ldiruvchi gapнинг ajratilgan so’zshakllari. gapda ishtirok etayotgan atov birliklarning ma‘nolari so’zlovchi uchun yetarli darajada ochilmagan bo’lishi mumkin. shunda ularning ma‘nolarini muayyanlashtirish maqsadida alohida, ta‘kid ohangiga ega bo’lgan atov birliklari nutqqa kiritiladi. quyidagi gaplarga e‘tibor bering: shavkat she‘r o’qidi. yurtim - nurota uning kafolati kerak bo’ladi. soy buyida uzoq turdi. seni sog’indim. tinglovchi uchun ushbu gaplardagi ma‘lum bir so’zlar ma‘nolari izohlarsiz noaniq bo’lishi mumkin. buni e‘tiborga olgan holda so’zlovchi ularni muayyanlashtiruvchi so’zlar bilan qo’llaydi. shavkat, shoir, she‘r o’qidi. yurtim - nurota, tog’lar orasi. uning, ikrom imomzodaning, kafolati kerak bo’ladi. soy buyida, qo’sh yong’oqning tagida, uzoq turdi. seni, vafodorimni, sog’indim. birinchi gapda ega (shavkat) ning ma‘nosini shoir so’zi, ikkinchi gapda kesim (nurota) ning ma‘nosini tog’lar orasi, uchinchi gapda aniqlovchi (uning) ning ma‘nosini ikrom imomzodaning so’z shakli, …

rzida ikkiga bo’lib o’rganish mumkin. gapning ajratilgan kengaytiruvchilari bilan ajratilgan bo’laklar muqobil atamalar emas. chunki ajratilgan bo’laklar deganda gap konstruktiv bo’laklarining ajratilishi tushuniladi. ajratilgan kengaytiruvchilar atamasi esa bo’lak mavqeiga ega bo’lmagan atov birliklarini ham o’z ichiga qamrab oladi. masalan, men seni, vafodorimni, sog’inganimni ayta olmayman gapida vafodorimni so’z shakli ajratilgan kengaytiruvchi, lekin gap bo’lagi emas. gapning ajratilgan kengaytiruvchilarining gap struktur sxemasiga munosabati ular izoxlayotgan atov birliklariniki kabidir. ajratilgan kengaytiruvchilar ajralmish (muayyanlashtirilayotgan) atov birliklarining «soyalari» bo’lganligi bois ular bilan bir butun holda bevosita yoki bilvosita gap struktur qolipiga daxldor bo’ladi ajratilgan kengaytiruvchilar muayyanlashtirilayotgan bo’lakning «soyasi» bo’lganligi bois, sof nutqiy hodisadir. shu boisdan uning mavjudligi va o’ziga xosligi sof nutqiy omil - ohang bilan ham bog’liqdir. o’ziga xos ohangdan mahrum qilinsa, u boshqa nutqiy hodisa - undalmaga monand bo’lib qoladi. masalan, erkin, ukam, injener bo’ldi gapida ukam atov birligi ajratilgan kengaytiruvchiga xos ohangdan mahrum etilsa (ukam birligidan keyin ajratish pauzasi qo’llansa), u …

yangi mavqe (gap konsruktiv bo’lagi - ega) olganligini izohlanmish (toshpo’lat) ni gapning boshqa konstruktiv yoki nokonstruktiv bo’laklari vazifasiga qo’yish bilan amin bo’lish mumkin: bu kishi - toshpo’lat, traktorchi. toshpo’latni, traktorchini, taniyman. toshpo’latning, traktorchining, obro’yi baland, hurmati joyida. birinchi gapda «sobiq» izohlovchi bo’lmish traktorchi kesim, ikkinchi gapda to’ldiruvchi, uchinchi gapda qaratuvchi aniqlovchi vazifasida kelgan. demak, bunday holda ajratilish natijasida izohlovchi o’z sifatini o’zgartiradi. ajratilgan sifatlovchi. sifatlovchi aniqlovchi ajratilganda ham aniqlanmishdan keyinga o’tadi: 1.ipaklari tillodan do’ppi tikdim - do’ppi tikdim, ipaklari tillodan. 1.yalang oyoq qobil bobo dag’-dag’ titraraydi - qobil bobo, yalang oyoq, dag’ - dag’ titraydi. gapning boshqa turdagi kengaytiruvchilari ajratilganda, ajralmish va ajratilgan kengaytiruvchila grammatik shakl va sintaktik mavqe jihatidan sifat o’zgarishi kasb etmaydi. ajratilgan ega. izohlovchi ta‘kidlanganda, ajratilgan egaga aylanadi: 1.dotsent jumaev tursunali ilmiy safarga jo’nadi - jumaev tursunali, dotsent, ilmiy safarga jo’nadi. 2.kapitan mamedov so’z oldi - mamedov, kapitan, so’z oldi. quyidagi gaplarda eganing o’zi ajratilgan: siz, yoshlar …

lgan bo’laklar tahlilida yana quyidagilarga e‘tibor berish lozim. 1.uyushiq bo’lakli gaplarda umumlashtiruvchi so’z yoki uyushiq so’zlar ajratilgan bo’lishi mumkin: salim va shavkat - sinfdoshlar, yo’lga tushishdi. sinfdoshlar - salim va shavkat yo’lga tushishdi. birinchi gapda sinfdoshlar, ikkinchi gapda salim va shavkat uyushiq so’zlari ajratilgan kengaytiruvchilardir. ajratilgan bo’laklarni aniqlashda tartib muhim rol o’ynaydi. ajratilgan kengaytiruvchi keyin, ajralmish kengaytiruvchi oldin keladi: 1)u shaharga, qarshiga ketdi. 3)u qarshiga, shaharga, ketdi. birinchi gapda qarshiga, ikkinchi gapda shaharga so’z shakllari ajratilgan birliklardir. ajratilgan aniqlovchi bilan aniqlanmish distant holatda bo’lganda, ularning aloqasi kuchsizlanib, aniqlovchining nisbiy mustaqillik holati kuchayadi: haligi yigit, qo’lida tuguni bor edi-ku, sartarosh, ertaga ta‘tilga chiqar ekan. adabiyotlar: 1. ne‘matov h. va b. o’zbek tili struktural sintaksisi. -t.: universitet, 2000. 2. mengliev b. o’zbek tilining struktur sintaksisi –qarshi., 2003. 3. g’ulomov a., asqarova m. hozirgi o’zbek adabiy tili. sintaksis. -t.: 1989. 4. o’zbek tili grammatikasi. ii tom. sintaksis. - t.: fan, 1975. - 548 …

gap bo‘laklarining murakkablashuvi. gapda ajratilgan bo‘laklar - Page 5

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "gap bo‘laklarining murakkablashuvi. gapda ajratilgan bo‘laklar"

1405653045_56005.doc gap bo‘laklarining murakkablashuvi gap bo‘laklarining murakkablashuvi. gapda ajratilgan bo‘laklar reja: 1. gapнинг ajratilgan so’zshakllari 2. ajratilgan sifatlovchi 3. ajratilgan ega 4. ajratilgan hol 5. ajratilgan to’ldiruvchi gapнинг ajratilgan so’zshakllari. gapda ishtirok etayotgan atov birliklarning ma‘nolari so’zlovchi uchun yetarli darajada ochilmagan bo’lishi mumkin. shunda ularning ma‘nolarini muayyanlashtirish maqsadida alohida, ta‘kid ohangiga ega bo’lgan atov birliklari nutqqa kiritiladi. quyidagi gaplarga e‘tibor bering: shavkat she‘r o’qidi. yurtim - nurota uning kafolati kerak bo’ladi. soy buyida uzoq turdi. seni sog’indim. tinglovchi uchun ushbu gaplardagi ma‘lum bir so’zlar ma‘nolari izohlarsiz noaniq bo’lishi mumkin. buni e‘tiborga olgan holda so’zlo...

DOC format, 48.0 KB. To download "gap bo‘laklarining murakkablashuvi. gapda ajratilgan bo‘laklar", click the Telegram button on the left.

Tags: gap bo‘laklarining murakkablash… DOC Free download Telegram