grammatika

DOC 68.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405657482_56033.doc grammatika grammatika reja: 1. morfologiya 2. grammatika va uning vazifalari 3. so'zning lug'aviy va grammatik ma'nolari 4. so'zlarning grammatik shakli va grammatik kategoriyalari morfologiya grammatika ikki qismdan: morfologiya va sintaksisdan iborat. morfologiya so'zlarning tuzilishi va o'zgarishi, so'z turkumlarini o'rganuvchi sohadir. so'z turkumlari va ularning xususiyatlarini tekshirish morfologiyaning muhim vazifalaridandir. ma'lumki, so'zlar turli grammatik ma'nolarni ifodalaydi. grammatik ma'no ifodalashiga ko'ra so'zlar har xil shakllarda bo'ladi. so'zlardagi bunday shakllarni ham.morfologiya o'rganadi. morfologiya atamasining morfo - shakl, logos - so'z ekanligi ham uning so'z shakllari haqidagi ta'limot ekanligini ko'rsatadi. til sathi sifatida morfologiya nisbatan qamrovdor bo'lib, so'z shakllari. so'zlarning tuzilishi va o'zgarishi, so'z turkumlari, ulaming qonuniyatlanni o'rganuvchi ta'limotdir. so'z shakllari. so'z shakllari hodisasi tilshunoslikdagi o'ziga xos hodisalardan biridir. unda ma'lum so'zning o'z lug'aviy ma'nosini saqlagan holda turli shakllarda qo'llanilishi tushuniladi. masalan, kitob, kitobi, kitobdan, kitobimiz. so'z shakllarining o'zgarishi dastlab shu so'zning lug'aviy ma'nosiga daxldor bo'lib. uni qaysi turkumga mansubligini belgilaydi va shu …

otlardagi kelishik, egalik ba'zan ko'plik qo'shimchalarini boshqa turkunidagi so'zlar olgan holda o'z shaklini o'zgartadi. masalan, kattaning, kattalar, mening, ko'pdan va boshqalar. so'z shakllarining o'zgarishi ikki holatni yuzaga keltiradi. birinchidan, so'z shakli o'zgarganda, so'zdagi asosiy ma'noga qo'shimcha ravishda grammatik ma'no ifodalanadi. masalan. bolalar so'zidagi -lar qo'shimchasi orqali ifodalangan ma'no ko'plik ma'nosidir. ikkinchidan, so'z shaklining o'zgarishi gapda so'zlaming o'zaro birikishini ta'minlaydi: ishdan kelmoq birikmasidagi qo'shimcha ushbu so'zlarni biriktirgan. ko'rinadiki, so'z shakllarini o'zgarishi natijasida morfologik shakl va sintaktik shakl vujudga keladi. morfologik shakl yasovchi qo'shimchalar yordamida, sintaktik shakl esa so'z o'zgartiruvchi qo'shimchalar orqali hosil bo'ladi. bundan tashqari tilda so'z yasalishi uchun xizmat qiladigan so'z yasovchi qo'shimchalar mavjud bo'lib, ular bir butun holda so'zning morfologik tuzilishini belgilaydi. grammatika va uning vazifalari grammatika tilshunoslik fanining nazariy bo'limlaridan biri bo'lib, gapda so'zlaming o'zgarishi va birikishi haqidagi qoidalarni o'rgatadi. grammatika atamasining ikki ma'nosi mavjud, birinchidan grammatika tilning muayyan tarkibiy qismi grammatik qurilishini ifodalasa, ikkinchidan shu grammatik qurilishga …

g boshqa sohalariga, chunonchi, lug'at tarkibiga ko'ra ham keng qamrovlidir. chunki grammatikada faqat so'zlar emas, balki ular orasidagi munosabatlar ham ifodasini topadi ya'ni tildagi har bir so'z lug'aviy ma'no ifodalaydi. biroq bu ma'nolarning o'zi bilan fikr ifodalanmaydi. ko'rinadiki, so'zlar nutqda grammatik jihatdan shakllangan bo'lsa o'zaro bir-biri bilan bog'lansagina fikr ifodalash uchun xizmat qiladi. shunday ekan har qanday so'z birikmalari va nutqning asosida so'z votadi. shu jihatdan tilning grammatik qurilishi lug'at tarkibi bilan chambarchas bog'langandir. grammatika tilning eng oliy ko'rinishi sifatida yakka birliklar asosida emas umumlashmalar asosida vujudga keladi. masalan, kitob, daraxt, bola, talaba. gul sp'zlari turli predmetlaming nomini bildiruvchi so'zlardir. biroq ular grammatikada bir grammatik kategoriya - ot turkumidir. bu holat grammatik umumlashmadir. shu asosida grammatika tildagi so'zlar uchun umumiy bo'lgan hodisalarni o'rganish asosida ularni muayyan tizimda birlashtiradi. ikkinchidan grammatikadan tashqarida so'zlar til uchun oddiy material, ular grammatik munosabatlar asosida birikadi. demak, grammatika tildagi lug'aviy materiallami ma'lum maqsadlarga ko'ra ishlatish …

va hodisalar haqidagi tushunchalarni ifodalaydi. bunday tushunchalarning ifodalanishi so'zning lug'aviy ma'nosidir. masalan, paxta so'zi asosida oppoq, yumshoq predmetni tushunilishi shu so'zda mavjud bo'lgan lug'aviy ma'nodir. so'zlar lug'aviy ma'no ifodalashiga ko'ra tilda o'ziga xos mustaqillikka ega bo'lgan, lug'aviy jihatdan shakllangan birliklardir. lug'aviy ma'no so'zlaraning birlamchi, asosiy, nutqdan tashqaridagi ma'nosi bo'lib, shu ma'no orqali so'zlar narsa -hodisalar haqidagi tushunchalarni ifodalaydi. tushuncha esa narsa-hodisalaming kishi ongida aks etishidir. so'zlar lug'aviy ma'nosiga ko'ra leksikalogiyaning tekshirish obyektidir. nutqda so'zlar faqat lug'aviy birlik bo'lib qolmaydi, balki nutq vositasiga aylanadi, ya'ni o'zaro birikadi, bog'lanadi. bu jarayonda so'zlar turli qo'shimcha ma'nolarni ifodalaydi. turli munosabatlarni bildiruvchi bunday ma'nolar lug'aviy ma'nodan tashqaridagi qo'shimcha grammatik ma'nodir. grammatik ma'no so'zning shakliy ma'nosidir. masalan. kitoblar so'zida grammatik ko'plik ma'nosi mavjud bo'lsa, kitobning so'zida kelishik ma'nosi mavjud. grammatik ma'no o'zaro munosabatlarni ifodalashi bilan birga so'zlar uchun umumiy bo'lgan ma'nolarni ham o'zida birlashtiradi. masalan, biz a'lo o'qish uchun harakat qilamiz gapidagi egalik, shaxs-son va zamon …

mmatik ma'no ifodalaydi.masalan: otabek rahmatning bu so'zini samimiyat bilanqarshi oldi. (a. qod.) 3. so'z tartibi. so'zlarning gapda o'rin almashuvi grammatikma'no ifodalashga xizmat qiladi. masalan, uzoqdan katta uyko'rindi, -uy uzoqdan katta ko'rindi. 4. so'zlarni takrorlash. nutqda so'zlarni takror holda ishlatishorqali grammatik ma'no hosil bo'ladi. olcha va shaftolilar g'ij -g'ij, shoxlarining boshlari yerda .(o.) 5. ohang. gap yoki so'zlarni turli ohanglarda aytilishi hamgrammatik ma'no ifodalashga xizmat qiladi. masalan, fotima keldi.(darak gap), fotima keldimi? (so'roq gap), fotima keldi ! (his -hayajon gap). 6. so'zlarni juftlash. so'zlarni juftlash ham grammatik ma'nohosil qiladigan vositalardandir. masalan, katta -kichik, yaxshi -yomon kabi so'zlarning juftlanishi natijasida kattalar hamkichiklar ham, yaxshilar, yomonlar ham, xullas, hammaningifodalanishi ham grammatik ma'nodir. so'zlarning grammatik shakli va grammatik kategoriyalari so'zning o'z lug'aviy ma'nosini yo'qotmagan holda turli shakllarda qo'llanishi so'zning grammatik shaklini tashkil etadi. masalan, kishining, kishiga, kishilar. grammatik shakl ma'no ifodalash uchun xizmat qiluvchi muhim qismdir. masalan, keldi, yozdi so'zlariga -m, -k qo'shimchalari qo'shilganda …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "grammatika"

1405657482_56033.doc grammatika grammatika reja: 1. morfologiya 2. grammatika va uning vazifalari 3. so'zning lug'aviy va grammatik ma'nolari 4. so'zlarning grammatik shakli va grammatik kategoriyalari morfologiya grammatika ikki qismdan: morfologiya va sintaksisdan iborat. morfologiya so'zlarning tuzilishi va o'zgarishi, so'z turkumlarini o'rganuvchi sohadir. so'z turkumlari va ularning xususiyatlarini tekshirish morfologiyaning muhim vazifalaridandir. ma'lumki, so'zlar turli grammatik ma'nolarni ifodalaydi. grammatik ma'no ifodalashiga ko'ra so'zlar har xil shakllarda bo'ladi. so'zlardagi bunday shakllarni ham.morfologiya o'rganadi. morfologiya atamasining morfo - shakl, logos - so'z ekanligi ham uning so'z shakllari haqidagi ta'limot ekanligini ko'rsatadi. til sathi sifatida morfologiya...

DOC format, 68.0 KB. To download "grammatika", click the Telegram button on the left.

Tags: grammatika DOC Free download Telegram